Kelj föl, bálványom — jöjj, a szívünkért;
oldd meg magad szépségével a bajunkat:
egy korsó bort, hogy együtt igyuk ki,
mielőtt korsókat gyúrnak a sarunkból.

برخیز بتا بیا ز بهر دل ما
حل کن به جمال خویشتن مشکل ما
یک کوزه شراب تا به هم نوش کنیم
زآن پیش که کوزه‌ها کنند از گل ما

Mivel a holnapért senki sem kezes,
tartsd most vidáman ezt a tépelődő szívet;
igyál bort a holdfényben, ó hold — mert a hold
sokáig ragyog még, s minket nem talál.

چون عهده نمی‌شود کسی فردا را
حالی خوش دار این دل پرسودا را
می نوش به ماهتاب ای ماه که ماه
بسیار بتابد و نیابد ما را

A Korán, melyet a legfőbb szónak neveznek —
csak olykor olvassák, nem szüntelen;
de a serleg pereme körül egy vers lakik,
melyet mindenütt olvasnak szakadatlan.

قرآن که مهین کلام خوانند آن را
گهگاه نه بر دوام خوانند آن را
بر گرد پیاله آیتی هست مقیم
کاندر همه جا مدام خوانند آن را

Ha nem iszol bort, ne gúnyold a részegeket;
ne alapozz cselvetésre és ravaszságra;
és ne büszkélkedj azzal, hogy nem iszol bort:
száz falatot nyelsz, melynek a bor a szolgája.

گر می نخوری طعنه مزن مستان را
بنیاد مکن تو حیله و دستان را
تو غره بدان مشو که می می‌نخوری
صد لقمه خوری که می غلام است آن را

Bármennyi szín és illat is enyém, s mindkettő szép —
arcom a tulipáné, termetem a ciprusé —
sosem lett világos, hogy a por vígadóházában
az öröklét festője miért ékesített föl engem.

هر چند که رنگ و بوی زیباست مرا
چون لاله رخ و چو سرو بالاست مرا
معلوم نشد که در طربخانۀ خاک
نقاش ازل بهر چه آراست مرا

Mi vagyunk, meg a bor, a muzsikus s e romos zug,
lélek, szív, serleg s a bortól terhes köntös;
szabadon a kegyelem reményétől s a kín félelmétől,
menten a földtől, széltől, tűztől és víztől.

ماییم و می و مطرب و این کنج خراب
جان و دل و جام و جامه پر درد شراب
فارغ ز امید رحمت و بیم عذاب
آزاد ز خاک و باد و از آتش و آب

A palota, hol Dzsamsíd fölvette serlegét,
őzgidát ellett s a róka benne megpihent;
Bahrám, ki egész életében vadszamarat űzött —
láttad, hogyan fogta el a sír Bahrámot?

آن قصر که جمشید در او جام گرفت
آهو بچه کرد و روبه آرام گرفت
بهرام که گور می‌گرفتی همه عمر
دیدی که چگونه گور بهرام گرفت

Jött a felleg s megint a füvön sírt;
rózsaszín bor nélkül élni nem érdemes.
Ez a fű, mely ma nekünk a nézőtér,
kinek lesz nézőtere, ha sarunk füvéből nő?

ابر آمد و باز بر سر سبزه گریست
بی بادهٔ گلرنگ نمی‌باید زیست
این سبزه که امروز تماشاگه ماست
تا سبزهٔ خاک ما تماشاگه کیست

Most, hogy boldogságod virága dúsan terem,
kezed a boros serlegtől mért marad tétlen?
Igyál, mert az idő álnok ellenség,
s ilyen napot még egyszer megérni nehéz.

اکنون که گل سعادتت پربار است
دست تو ز جام می چرا بیکار است
می خور که زمانه دشمنی غدار است
دریافتن روز چنین دشوار است

Ma nincs hatalmad a holnap fölött,
és a holnapról való töprengésed csak ábránd;
ne pazarold e lélegzetet, ha szíved nem őrült,
mert e maradék életnek ára nem látszik.

امروز تو را دسترس فردا نیست
واندیشهٔ فردات به جز سودا نیست
ضایع مکن این دم ار دلت شیدا نیست
کاین باقی عمر را بها پیدا نیست

Ó te, ki a lelki világból jöttél sietve,
és megzavarodtál az ötben, négyben, hatban, hétben —
igyál bort, nem tudod, honnan jöttél;
légy vidám, nem tudod, hová mégy majd.

ای آمده از عالم روحانی تفت
حیران شده در پنج و چهار و شش و هفت
می نوش ندانی ز کجا آمده‌ای
خوش باش ندانی به کجا خواهی رفت

Ó ég kereke, a romlás gyűlöletedből fakad;
a zsarnokság ősi szokásod;
ó föld, ha kebled fölhasítanák,
mennyi drága gyöngy van a kebledben!

ای چرخ فلک خرابی از کینهٔ توست
بیدادگری شیوهٔ دیرینهٔ توست
ای خاک اگر سینه تو بشکافند
بس گوهر قیمتی که در سینهٔ توست

Ó szív, mivel az idő bánatba dönt,
egyszer csak elhagyja tested a tiszta lélek;
ülj a füvön s élj vígan pár napot,
mielőtt fű sarjad ki a te porodból.

ای دل چو زمانه می‌کند غمناکت
ناگه برود ز تن روان پاکت
بر سبزه نشین و خوش بزی روزی چند
زآن پیش که سبزه بر دمد از خاکت

E lét tengere a rejtekből kibukkant,
de nincs, ki e vizsgálódás gyöngyét átfúrta volna;
mindenki szólt valamit a maga szenvedélyéből,
de arról, ami van, senki sem tud beszélni.

این بحر وجود آمده بیرون ز نهفت
کس نیست که این گوهر تحقیق بسفت
هر کس سخنی از سر سودا گفتند
زآن روی که هست کس نمی‌داند گفت

Ez a korsó, mint én, szerelmes sóhajtozó volt,
egy szépség fürtjének fogságában sínylődött;
ez a fül, mit a nyakán látsz,
egy kéz volt, mely egy kedves nyakán pihent.

این کوزه چو من عاشق زاری بوده‌ست
در بند سر زلف نگاری بوده‌ست
این دسته که بر گردن او می‌بینی
دستی‌ست که بر گردن یاری بوده‌ست

Ez a korsó, mely egy napszámos ivóedénye,
egy király szeméből s egy vezír szívéből lett;
minden serleg bor, mely egy mámoros markában van,
egy részeg arcából s egy rejtett ajakból való.

این کوزه که آبخوارهٔ مزدوری‌ست
از دیدهٔ شاهی و دل دستوری‌ست
هر کاسهٔ می که بر کف مخموری‌ست
از عارض مستی و لب مستوری‌ست

Ez az ódon fogadó, melynek neve világ,
a tarka reggel s este pihenőhelye —
lakoma, mely száz Dzsamsíd maradéka,
palota, mely száz Bahrám támaszkodó helye.

این کهنه رباط را که عالم نام است
وآرامگه ابلق صبح و شام است
بزمی‌ست که واماندۀ صد جمشید است
قصری‌ست که تکیه‌گاه صد بهرام است

E két-három nap, az élet sora, letelt,
mint víz a patakban, mint szél a mezőn;
sosem gyötört engem két nap gondja soha:
az a nap, mely nem jött el, s az, mely elmúlt.

این یک دو سه روز نوبت عمر گذشت
چون آب به جویبار و چون باد به دشت
هرگز غم دو روز مرا یاد نگشت
روزی که نیامده‌ست و روزی که گذشت

A rózsa arcán jó a nauróz szellője,
a rét pázsitján jó a szívderítő orca;
a tegnapról, mely elmúlt, bármit mondasz, nem jó —
légy vidám, s ne szólj a tegnapról, mert ma jó.

بر چهرۀ گل نسیم نوروز خوش است
در صحن چمن روی دل‌افروز خوش است
از دی که گذشت هر چه گویی خوش نیست
خوش باش و ز دی مگو که امروز خوش است

Előttem s előtted éj s nappal volt már,
a forgó ég is munkában volt már;
bárhová lépsz a föld színén,
az egy szépség szeme pillája volt.

پیش از من و تو لیل و نهاری بوده‌ست
گردنده فلک نیز بکاری بوده است
هرجا که قدم نهی تو بر روی زمین
آن مردمک چشم نگاری بوده‌ست

Meddig hányjak még tégiát a tengerek arcára?
Meguntam a bálványimádókat a zsinagógában.
Khajjám, ki mondta, hogy lesz pokolra való?
Ki járt a pokolban, s ki jött vissza a mennyből?

تا چند زنم به روی دریاها خشت
بیزار شدم ز بت‌پرستان کنشت
خیام ، که گفت دوزخی خواهد بود
که رفت به دوزخ و که آمد ز بهشت

A serleg szerkezetét, mely egybeforrt,
összetörni a részeg sem tartja illőnek;
ennyi drága fejet és lábat, fejből és kézből —
kinek szerelme fűzte egybe, kinek dühe törte szét?

ترکیب پیاله‌ای که در هم پیوست
بشکستن آن روا نمی‌دارد مست
چندین سر و پای نازنین از سر و دست
از مهر که پیوست و به کین که شکست

Mivel az elemek vegyülete egy lélegzetnyi kedvedre,
menj, élj vígan, bár igazságtalanság ér;
légy az értők társa, mert tested alapja
egy porszem, egy fuvallat, egy szemcse s egy lehelet.

ترکیب طبایع چو به کام تو دمی‌ست
رو شاد بزی اگرچه بر تو ستمی‌ست
با اهل خرد باش که اصل تن تو
گردی و نسیمی و غباری و دمی‌ست

Mikor a felleg naurózkor megmosta a tulipán arcát,
kelj föl, s a boros serlegre szánd el magad szilárdan,
mert e fű, mely ma neked a nézőtér,
holnap mind a te porodból sarjad majd.

چون ابر به نوروز رخ لاله بشست
برخیز و به جام باده کن عزم درست
کاین سبزه که امروز تماشاگه توست
فردا همه از خاک تو برخواهد رست

Mikor a részeg csalogány a kertbe utat lelt,
a rózsa arcát s a boros serleget nevetve lelte;
eljött, s a lélek nyelvén súgta fülembe:
tudd meg, hogy a letűnt életet vissza nem lelheted.

چون بلبل مست راه در بستان یافت
روی گل و جام باده را خندان یافت
آمد به زبان حال در گوشم گفت
دریاب که عمر رفته را نتوان یافت

Mivel a kerék egy bölcs kedvét sem tette soha,
hidd az eget hét rétegnek, vagy nyolcnak;
mivel meg kell halni, s a vágyakat mind elhagyni,
mindegy, hogy hangya rág a sírban, vagy farkas a mezőn.

چون چرخ به کام یک خردمند نگشت
خواهی تو فلک هفت شمر خواهی هشت
چون باید مرد و آرزوها همه هشت
چه مور خورد به گور و چه گرگ به دشت

Mint a tulipán, naurózkor fogd kézbe a serleget,
egy tulipánarcúval, ha alkalmad akad;
igyál bort örvendezve, mert e vén kerék
egyszer csak, mint a port, alá terít.

چون لاله به نوروز قدح گیر به دست
با لاله‌رخی اگر تو را فرصت هست
می نوش به خرمی که این چرخ کهن
ناگاه تو را چو خاک گرداند پست

Mivel az igazság s a bizonyosság nincs kezünkben,
nem ülhetjük végig az életet a kétség reményében;
vigyázz, ne tegyük le kezünkből a boros serleget:
a tudatlanságban mit ér józan és részeg?

چون نیست حقیقت و یقین اندر دست
نتوان به امید شک همه عمر نشست
هان تا ننهیم جام می از کف دست
در بی‌خبری مرد چه هشیار و چه مست

Mivel mindabból, ami van, csak szél marad kezünkben,
mivel mindenben, ami van, fogyatkozás s törés van,
képzeld, hogy semmi sincs, ami a világban van,
véld, hogy megvan mind, ami a világban nincs.

چون نیست ز هرچه هست جز باد به دست
چون هست به هرچه هست نقصان و شکست
انگار که هرچه هست در عالم نیست
پندار که هرچه نیست در عالم هست

A por, mely minden tudatlan lába alatt hever,
egy bálvány tenyere s egy szépség arca volt;
minden tégla, mely egy csarnok párkányán van,
egy vezír ujja vagy egy szultán feje volt.

خاکی که به زیر پای هر نادانی‌ست
کفّ صنمیّ و چهرهٔ جانانی‌ست
هر خشت که بر کنگرهٔ ایوانی‌ست
انگشت وزیر یا سر سلطانی‌ست

A Teremtő, ki az elemek vegyületét elrendezte,
mért vetette azt hiányba s fogyatékba?
Ha jól sikerült, a törés mi végre volt?
S ha nem jól sikerült, e formák hibája kié?

دارنده چو ترکیب طبایع آراست
از بهر چه اوفکندش اندر کم و کاست
گر نیک آمد شکستن از بهر چه بود
ور نیک نیامد این صور عیب که راست

A titkok függönyéhez senkinek nincs útja,
e szerkezetről egy lélek sem tud;
a föld szívén kívül nincsen szálláshely —
igyál bort, mert az ilyen mesék nem rövidek.

در پردۀ اسرار کسی را ره نیست
زین تعبیه جان هیچ‌کس آگه نیست
جز در دل خاک هیچ منزلگه نیست
می خور که چنین فسانه‌ها کوته نیست

Álmomban egy bölcs így szólt hozzám:
az alvásból senkinek nem nyílt öröm virága;
mit teszel, ami a halállal párba áll?
Igyál bort, mert a föld alatt majd aludni kell.

در خواب بدم مرا خردمندی گفت
کز خواب کسی را گل شادی نشکفت
کاری چه کنی که با اجل باشد جفت؟
می خور که به زیر خاک می‌باید خفت

A körben, mely a jövésünk s menésünk,
sem kezdet, sem vég nem látszik;
senki sem mond egy szót sem igazán e dologról:
honnan e jövés, s hová e menés?

در دایره‌ای که آمد و رفتن ماست
او را نه بدایت نه نهایت پیداست
کس می‌نزند دمی در این معنی راست
کاین آمدن از کجا و رفتن به کجاست

Ha tavasszal egy húriból gyúrt bálvány
egy serleg bort ad nekem a szántás szélén —
bármily rútnak véli is ezt a köznép,
ebnél alábbvaló vagyok, ha a menny nevét említem.

در فصل بهار اگر بتی حور سرشت
یک ساغر می دهد مرا بر لب کشت
هر چند به نزد عامه این باشد زشت
سگ به ز من است اگر برم نام بهشت

Tudd meg, hogy a lélektől elszakadva mégy el,
a megsemmisülés titkainak függönyébe mégy el;
igyál bort, nem tudod, honnan jöttél;
légy vidám, nem tudod, hová mégy majd.

دریاب که از روح جدا خواهی رفت
در پردۀ اسرار فنا خواهی رفت
می نوش ندانی از کجا آمده‌ای
خوش باش ندانی به کجا خواهی رفت

Saki, a rózsa s a fű oly derűs lett;
tudd meg, hogy egy hét múlva porrá lett;
igyál bort s szakíts egy rózsát, mert mire föltekintesz,
a rózsa porrá lett s a fű szemétté.

ساقی گل و سبزه بس طربناک شده‌ست
دریاب که هفته دگر خاک شده‌ست
می نوش و گلی بچین که تا درنگری
گل خاک شده‌ست و سبزه خاشاک شده‌ست

Egy élet lett homályos nekem, s a dolgom görbe;
a gyötrelem mind megsokasodott, a nyugalom megfogyott;
hála istennek mégis, mert a baj minden okát
senki mástól kérni nem kell.

عمری‌ست مرا تیره و کاری‌ست نه راست
محنت همه افزوده و راحت کم و کاست
شکر ایزد را که آنچه اسباب بلاست
ما را ز کس دگر نمی‌باید خواست

A rózsa évadja, a patak partja s a szántás széle,
egy-két-három bizalmassal s egy húriból gyúrt kedvessel —
hozd elő a serleget, mert a hajnalt-ivók
menten vannak a mecsettől s mentek a zsinagógától.

فصل گل و طرف جویبار و لب کشت
با یک دو سه اهل و لعبتی حورسرشت
پیش آر قدح که باده‌نوشان صبوح
آسوده ز مسجدند و فارغ ز کنشت

Ha az öröklét ága szerencséd gyökeréből nőtt,
s ha testeden az élet feszes köntösül szolgál —
a test sátrában, mely árnyékul néked,
vigyázz, ne támaszkodj, mert négy cölöpe ingatag.

گر شاخ بقا ز بیخ بختت رستست
ور بر تن تو عمر لباسی چستست
در خیمه تن که سایبانی‌ست ترا
هان تکیه مکن که چارمیخش سستست

Azt mondják, jó a menny húrikkal;
én azt mondom, jó a szőlő leve;
fogd e készpénzt s hagyd amaz ígérvényt,
mert a dob szava messziről szép.

گویند کسان بهشت با حور خوش است
من می‌گویم که آب انگور خوش است
این نقد بگیر و دست از آن نسیه بدار
کآواز دهل شنیدن از دور خوش است

Azt mondják nekem, hogy pokolra jut a részeg;
hamis beszéd ez, szívet nem lehet rá bízni;
ha szerelmes s borivó pokolra jutna,
holnap a mennyet oly üresen látnád, mint a tenyered.

گویند مرا که دوزخی باشد مست
قولی‌ست خلاف ، دل در آن نتوان بست
گر عاشق و میخواره به دوزخ باشند
فردا بینی بهشت همچون کف دست

Én semmit sem tudok arról, hogy ki engem gyúrt,
a menny népévé tett-e vagy rút pokolévá;
egy serleg, egy bálvány, egy lant a szántás szélén —
e három nekem készpénz, s neked ígérvény a menny.

من هیچ ندانم که مرا آن‌که سرشت
از اهل بهشت کرد یا دوزخ زشت
جامی و بتی و بربطی بر لب کشت
این هرسه مرا نقد و تو را نسیه بهشت

A holdfény sugárral fölhasította az éj szoknyáját;
igyál egy kortyot, ennél jobbat nem lelsz;
légy vidám s ne gondolj rá, hogy a holdfény
a sírokra egyenként sokáig süt még.

مهتاب به نور دامن شب بشکافت
می نوش دمی بهتر از این نتوان یافت
خوش باش و میندیش که مهتاب بسی
اندر سر خاک یک به یک خواهد تافت

A borivás s a vígság az én törvényem,
menten lenni hittől s hitetlenségtől az én hitem;
kérdtem a világ menyasszonyát, mi a jegybéred?
Így szólt: a te derűs szíved a jegybérem.

می خوردن و شاد بودن آیین من است
فارغ بودن ز کفر و دین دین من است
گفتم به عروس دهر کابین تو چیست
گفتا دل خرم تو کابین من است

A bor olvadt rubin, s a kancsó a bánya;
a serleg a test, s a bora a lélek;
az a kristályserleg, mely a bortól nevet,
könnycsepp, melyben a szív vére rejtezik.

می لعل مذاب است و صراحی کان است
جسم است پیاله و شرابش جان است
آن جام بلورین که ز می خندان است
اشکی است که خون دل در او پنهان است

Igyál bort, mert az örök élet ez;
a fiatalság korából a hasznod is ez;
a rózsa, a bor s a mámoros barátok idején
légy vidám egy pillanatra, mert az élet ez.

می نوش که عمر جاودانی این است
خود حاصلت از دور جوانی این است
هنگام گل و باده و یاران سرمست
خوش باش دمی که زندگانی این است

A jó s a rossz, mely az ember természetében van,
az öröm s a bánat, mely a végzésben s a sorsban van —
ne hárítsd az égre, mert az értelem útján
az ég nálad ezerszer tehetetlenebb.

نیکی و بدی که در نهاد بشر است
شادی و غمی که در قضا و قدر است
با چرخ مکن حواله کاندر ره عقل
چرخ از تو هزار بار بیچاره‌تر است

Minden mezőn, hol tulipános kert volt,
egy fejedelem vérének pírjából lett;
minden ibolyaszál, mely a földből kel,
egy anyajegy, mely egy szépség arcán volt.

در هر دشتی که لاله‌زاری بوده‌ست
از سرخی خون شهریاری بوده‌ست
هر شاخ بنفشه کز زمین می‌روید
خالی‌ست که بر رخ نگاری بوده‌ست

Minden porszem, mely a föld színén hevert,
előttem s előtted korona s pecsétgyűrű volt;
a port a kedves arcáról gyöngéden söpörd le,
mert az is egy szép s kedves orca volt.

هر ذره که در خاک زمینی بوده‌ست
پیش از من و تو تاج و نگینی بوده‌ست
گرد از رخ نازنین به آزرم فشان
کآن هم رخ خوب نازنینی بوده‌ست

Minden fű, mely egy patak partján nőtt,
mintha egy angyaltermészetű ajkából nőtt volna;
ne tedd lábad a fűre megvetőn,
mert az a fű egy tulipánarcú porából nőtt.

هر سبزه که بر کنار جویی رسته‌ست
گویی ز لب فرشته‌خویی رسته‌ست
پا بر سر سبزه تا به خواری ننهی
کآن سبزه ز خاک لاله‌رویی رسته‌ست

Egy korty bor jobb Kavusz országánál,
Kobád trónjánál s Túsz birodalmánál;
minden sóhaj, mit egy semmirekellő hajnalban ereszt,
jobb a képmutató jámborok imájánál.

یک جرعهٔ می ز ملک کاووس به است
از تخت قباد و ملکت طوس به است
هر ناله که رندی به سحرگاه زند
از طاعت زاهدان سالوس به است

Mikor az élet véget ér, mindegy: édes vagy keserű;
mikor a serleg megtelik, mindegy: Bagdad vagy Balkh;
igyál bort, mert utánam s utánad a hold sokáig
teltéből újholdhoz s újholdból teltéhez ér.

چون عمر به سر رسد چه شیرین و چه تلخ
پیمانه چو پر شود چه بغداد و چه بلخ
می نوش که بعد از من و تو ماه بسی
از سَلخ به غٌرّه آید از غره به سلخ

Akik a tudás s a műveltség köreivé lettek,
s a tökély gyülekezetében társaik gyertyájává —
ez éjjeli sötétből kiutat nem leltek,
elmondtak egy mesét, s álomba merültek.

آنان که محیط فضل و آداب شدند
در جمع کمال شمع اصحاب شدند
ره زین شب تاریک نبردند برون
گفتند فسانه‌ای و در خواب شدند

Akiket az okok mezejére hajtottak,
nélkülük minden dolgot elrendeztek;
ma egy ürügyet vetettek elő,
holnap mind az lesz, amit elrendeztek.

آن را که به صحرای علل تاخته‌اند
بی او همه کارها بپرداخته‌اند
امروز بهانه‌ای درانداخته‌اند
فردا همه آن بود که درساخته‌اند

Akik megvénültek, s akik újak,
ki-ki a maga vágya felé egy futamnyit fut;
e vén világ senkinek meg nem marad:
elmentek, s megyünk, s mások jönnek, s mennek.

آن‌ها که کهن شدند و این‌ها که نوند
هر کس به مراد خویش یک تک به دوند
این کهنه‌جهان به کس نماند باقی
رفتند و رویم دیگر آیند و روند

Aki a földet, a kereket s az egeket megvetette,
mennyi bélyeget rakott a búbánatos szívre;
sok rubinajkat s pézsmaillatú fürtöt
rakott a föld dobjába s a por dobozába.

آن‌کس که زمین و چرخ و افلاک نهاد
بس داغ که او بر دل غمناک نهاد
بسیار لب چو لعل و زلفین چو مشک
در طبل زمین و حقهٔ خاک نهاد

Hoznak egyet s elragadnak egy másikat,
senkinek föl nem tárják a titkot;
a végzet nekünk csak ennyit mutat:
életünk serlege az, mit kimérnek.

آرند یکی و دیگری بربایند
بر هیچ‌کسی راز همی‌نگشایند
ما را ز قضا جز این قدر ننمایند
پیمانهٔ عمر ماست می‌پیمایند

A csillagtestek, e csarnok lakói,
a bölcsek tétovázásának okai;
vigyázz, ne veszítsd el az ész fonalának végét,
mert akik kormányoznak, maguk is szédelegnek.

اجرام که ساکنان این ایوان‌اند
اسباب تردد خردمندان‌اند
هان تا سر رشتهٔ خرد گم نکنی
کآنان که مدبرند سرگردان‌اند

Jöttömből az égnek haszna nem volt,
s mentemtől dísze s méltósága nem nőtt;
és senkitől a két fülem nem hallotta,
mi végre volt e jövésem s menésem.

از آمدنم نبود گردون را سود
وز رفتن من جلال و جاهش نفزود
وز هیچ کسی نیز دو گوشم نشنود
کاین آمدن و رفتنم از بهر چه بود

A szenvedés viselésétől szabaddá lesz az ember;
a csepp, ha a kagyló fogságát tűri, gyönggyé lesz;
ha a vagyon nem marad, a fej maradjon helyén:
a serleg, ha kiürül, megint megtelik.

از رنج کشیدن آدمی حر گردد
قطره چو کشد حبس صدف در گردد
گر مال نماند سر بماناد به جای
پیمانه چو شد تهی دگر پر گردد

Kár, hogy a tőke kicsúszott a kézből,
s a halál kezétől sok máj lett vérré;
senki sem jött túlvilágról, hogy kérdezzem tőle:
mi lett a világ vándorainak sorsa?

افسوس که سرمایه ز کف بیرون شد
وز دست اجل بسی جگرها خون شد
کس نآمد از آن جهان که پرسم از وی
کاحوال مسافران دنیا چون شد

Kár, hogy a fiatalság levele összecsavarodott,
s az élet friss tavasza télbe fordult;
a vígság madara, kinek neve ifjúság —
kár, nem tudom, mikor jött s mikor ment el.

افسوس که نامهٔ جوانی طی شد
و آن تازه بهار زندگانی دی شد
آن مرغ طرب که نام او بود شباب
افسوس ندانم که کی آمد کی شد

Sokáig nem leszünk, s a világ lesz;
sem nevünk, sem nyomunk nem lesz;
ezelőtt sem voltunk, s baj abból nem esett;
ezután, ha nem leszünk, ugyanaz lesz.

ای بس که نباشیم و جهان خواهد بود
نی نام ز ما و نی‌ نشان خواهد بود
زین پیش نبودیم و نبد هیچ خلل
زین پس چو نباشیم همان خواهد بود

Ez az ész, mely a boldogság útján fut,
naponta százszor mondja néked:
ragadd meg e pillanatot, mert nem vagy az a fű,
melyet levágnak, s megint kinő.

این عقل که در ره سعادت پوید
روزی صد بار خود تو را می‌گوید
دریاب تو این یک دم وقتت که نه‌ای
آن تره که بدروند و دیگر روید

Az élet e karavánja csodásan halad;
ragadd meg a pillanatot, mely vígan halad;
saki, a cimborák holnapi bánatát mért nyeled?
Hozd a serleget, mert az éj halad.

این قافلهٔ عمر عجب می‌گذرد
دریاب دمی که با طرب می‌گذرد
ساقی غم فردای حریفان چه خوری
پیش آر پیاله را که شب می‌گذرد

A hátamon az idő súlya jő,
s tőlem minden dolog rosszul jő;
a lélek indulóban volt, s mondtam: ne menj;
így szólt: mit tegyek, a ház omlóban jő.

بر پشت من از زمانه تو می‌آید
وز من همه کار نانکو می‌آید
جان عزم رحیل کرد و گفتم بمرو
گفتا چه کنم خانه فرومی‌آید

Az ég kerekén senki sem lett úrrá,
s az ember evésétől a föld nem lakott jól;
ne bízd el magad, hogy még nem evett meg téged —
ne siess, majd megesz, még nem késett el.

بر چرخ فلک هیچ کسی چیر نشد
وز خوردن آدمی زمین سیر نشد
مغرور بدانی که نخورده‌ست تو را
تعجیل مکن هم بخورد دیر نشد

Bár a világot a szemednek ékesítik,
ne kívánd azt, mert az okosak nem kívánják;
sokan járnak, mint te, s sokan jönnek;
ragadd meg részedet, mielőtt elragadnak.

بر چشم تو عالم ارچه می‌آرایند
مگرای بدان که عاقلان نگرایند
بسیار چو تو روند و بسیار آیند
بربای نصیب خویش کت بربایند

Ha a végzet tollát nálam nélkül vonják rám,
akkor jaját s baját tőlem mért tudnák be?
Tegnap nélkülem, s ma, mint tegnap, nélkülem s nélküled —
holnap mily érvvel idéznek a bíró elé?

بر من قلم قضا چو بی من رانند
پس نیک و بدش ز من چرا می‌دانند
دی بی من و امروز چو دی بی من و تو
فردا به چه حجتم به داور خوانند

Meddig leszel még a szín s illat rabja?
Meddig futsz minden rút s szép után?
Légy bár a Zamzam forrása vagy az élet vize,
végül a föld szívébe hullsz alá.

تا چند اسیر رنگ و بو خواهی شد
چند از پی هر زشت و نکو خواهی شد
گر چشمهٔ زمزمی و گر آب حیات
آخر به دل خاک فروخواهی شد

Míg a kalandár útját nem járod, nem lesz meg;
míg arcod a szív vérével nem mosod, nem lesz meg;
mit főzöl szenvedélyben, míg a szívszakadtak módján
szabadon önmagadról le nem mondasz, nem lesz meg.

تا راه قلندری نپویی نشود
رخساره بخون دل نشویی نشود
سودا چه پزی تا که چو دلسوختگان
آزاد به ترک خود نگویی نشود

Mióta a Vénusz s a hold az égen megjelent,
a tiszta bornál jobbat senki sem látott;
csodálom a borárusokat, hogy ők,
annál, mit eladnak, mi jobbat vennének?

تا زهره و مه در آسمان گشت پدید
بهتر ز می ناب کسی هیچ ندید
من در عجبم ز می‌فروشان کایشان
به زآن‌که فروشند چه خواهند خرید

Mivel a sorsot s az életet nem lehet több-kevesebbé tenni,
a szívet a több s a kevés miatt búsítani nem szabad;
a te s az én dolgunk, ahogy a te s az én kényem —
azt a viaszból se lehet a kezünkkel megformázni.

چون روزی و عمر بیش و کم نتوان کرد
دل را به کم و بیش دژم نتوان کرد
کار من و تو چنان‌که رای من و توست
از موم به دست خویش هم نتوان کرد

Az Élő, ki hatalmával fejet s arcot alkot,
szüntelen ő maga készíti az ellenség dolgát;
mondják, a kancsókészítő nem volt muzulmán —
mit mondasz rá, ki tökből lopótököt farag?

حیی که به قدرت سر و رو می‌سازد
همواره همو کار عدو می‌سازد
گویند قرابه‌گر مسلمان نبود
او را تو چه گویی که کدو می‌سازد

Mikor a világ a friss rózsa hírét hozza,
parancsold, bálványom, hogy bort mérten hozzanak;
a húritól, a palotától, a mennytől s pokoltól
menten ülj, mert azt csak úgy híresztelik.

در دهر چو آواز گل تازه دهند
فرمای بتا که می به‌اندازه دهند
از حور و قصور و ز بهشت و دوزخ
فارغ بنشین که آن هر آوازه دهند

E világban, akinek fél kenyere van,
s a megüléshez egy fészke van —
nem szolgája senkinek, s nem ura senkinek —
mondd, éljen vígan, mert szép világa van.

در دهر هر آن‌که نیم‌نانی دارد
از بهر نشست آشیانی دارد
نه خادم کس بود نه مخدوم کسی
گو شاد بزی که خوش‌جهانی دارد

A végzet parasztja, mint mi, sokat vetett s aratott;
a hiú búslakodás hasznot nem hoz;
töltsd meg a serleget borral, s tedd markomba tüstént,
mert ami lesz, az mind meglett már.

دهقان قضا بسی چو ما کشت و درود
غم خوردن بیهوده نمی‌دارد سود
پر کن قدح می به کفم درنه زود
تا باز خورم که بودنی‌ها همه بود

Kellemes nap ez, s a lég se meleg, se hideg;
a felleg a rózsakert arcáról port mos;
a csalogány a maga lelke nyelvén a sárga rózsához
kiált szüntelen: bort kell inni.

روزی‌ست خوش و هوا نه گرم است و نه سرد
ابر از رخ گلزار همی‌شوید گرد
بلبل به زبان حال خود با گل زرد
فریاد همی‌کند که می باید خورد

Mielőtt fejed fölött rajtaütést csapnak,
parancsold, hogy rózsaszín bort hozzanak;
nem vagy arany, ó gondtalan tudatlan, kit
a földbe tesznek, s megint kiásnak.

زآن پیش که بر سرت شبیخون آرند
فرمای که تا بادهٔ گلگون آرند
تو زر نه‌ای ای غافل نادان که تو را
در خاک نهند و باز بیرون آرند

Meddig teljék még életed önimádatban,
vagy a nemlét s a lét kutatásában?
Igyál bort, mert az élet, kinek nyomában a halál jár,
jobb, ha álomban vagy mámorban telik el.

عمرت تا کی به خودپرستی گذرد
یا در پی نیستی و هستی گذرد
می نوش که عمری که اجل در پی اوست
آن به که به خواب یا به مستی گذرد

A halál titkának bogát senki meg nem oldotta;
egy lépést se lépett ki senki a körből;
nézem, a tanítványtól a mesterig —
tehetetlenség a keze mindnek, ki anyától született.

کس مشکل اسرار اجل را نگشاد
کس یک قدم از دایره بیرون ننهاد
من می‌نگرم ز مبتدی تا استاد
عجز است به دست هرکه از مادر زاد

Fogd rövidebbre a világtól a vágyat, s élj elégedetten;
a jó s a rossz idővel szakítsd meg a köteléket;
bor a kézben s egy kedves fürtje a markodban, mert hamar
elmúlik s nem marad ez a pár nap.

کم کن طمع از جهان و می‌زی خرسند
از نیک و بد زمانه بگسل پیوند
می در کف و زلف دلبری گیر که زود
هم بگذرد و نماند این روزی چند

Bár a bánatom s kínom hosszan tart,
a te vigasságod s örömöd fönn hordja fejét;
egyikre se támaszkodj, mert az ég forgása
a függöny mögött ezerféle játékot űz.

گرچه غم و رنج من درازی دارد
عیش و طرب تو سرفرازی دارد
بر هر دو مکن تکیه که دوران فلک
در پرده هزار گونه بازی دارد

Az ég a földből egyetlen rózsát sem emel föl,
hogy le ne törné s megint a földnek ne adná;
ha a felleg, mint vizet, a port fölemelné,
az ítéletnapig a kedvesek vérét hullatná.

گردون ز زمین هیچ گلی برنارد
کش نشکند و هم به زمین نسپارد
گر ابر چو آب خاک را بردارد
تا حشر همه خون عزیزان بارد

Ha életedből egy lélegzet is elmúlik,
ne hagyd, hogy másban, mint vígságban múljék el;
vigyázz, mert a világ szenvedélyének tőkéje
az élet, amilyennek eltöltöd, olyanná lesz.

گر یک نفست ز زندگانی گذرد
مگذار که جز به شادمانی گذرد
هشدار که سرمایهٔ سودای جهان
عمر است چنان کش گذرانی گذرد

Azt mondják, menny lesz s bájos húrik;
ott bor lesz, tej s méz;
ha mi a bort s a kedvest választottuk, mit bánjuk,
hisz a dolog vége úgyis ilyen lesz.

گویند بهشت و حورعین خواهد بود
آنجا می و شیر و انگبین خواهد بود
گر ما می و معشوق گزیدیم چه باک
چون عاقبت کار چنین خواهد بود

Azt mondják, menny lesz, húri s Kauszar,
bor, tej, méz s cukor patakja;
töltsd meg a boros serleget s tedd a kezembe:
egy készpénz ezer ígérvénynél kedvesebb.

گویند بهشت و حور و کوثر باشد
جوی می و شیر و شهد و شکر باشد
پر کن قدح باده و بر دستم نه
نقدی ز هزار نسیه خوش‌تر باشد

Azt mondják, mindazok, kik önmegtartóztatók,
úgy támadnak föl, ahogyan meghaltak;
mi a borral s a kedvessel vagyunk szüntelen —
hátha úgy támasztanak föl minket a végítéletben.

گویند هر آن کسان که با پرهیزند
زآن‌سان که بمیرند چنان برخیزند
ما با می و معشوقه از آنیم مدام
باشد که به حشرمان چنان انگیزند

Igyál bort, mert a szívből eltörli a sokat s keveset,
s elveszi a hetvenkét felekezet gondját;
ne óvakodj a bájitaltól, melyből
egy korty ezer bajt űz el tőled.

می خور که ز دل کثرت و قلت ببرد
و اندیشه هفتاد و دو ملت ببرد
پرهیز مکن ز کیمیایی که از او
یک جرعه خوری هزار علت ببرد

Minden titok, mely a bölcs szívében lakik,
legyen rejtettebb az Anká madárnál;
mert a kagylóban a rejtettségtől lesz gyönggyé
az a csepp, mely a tenger szívének titka.

هر راز که اندر دل دانا باشد
باید که نهفته‌تر ز عنقا باشد
کاندر صدف از نهفتگی گردد در
آن قطره که راز دل دریا باشد

Minden reggel, mikor a tulipán arca harmatot ölt,
s az ibolya a réten meghajol,
igazat szólva az bimbó tetszik nekem,
mert a maga szoknyáját szorosra vonja.

هر صبح که روی لاله شبنم گیرد
بالای بنفشه در چمن خم گیرد
انصاف مرا ز غنچه خوش می‌آید
کاو دامن خویشتن فراهم گیرد

Sohasem lett a szívem a tudástól árva;
kevés titok maradt, mely ismeretlen;
hetvenkét évig gondolkodtam éjjel-nappal,
s megtudtam, hogy semmit sem tudtam meg.

هرگز دل من ز علم محروم نشد
کم ماند ز اسرار که معلوم نشد
هفتاد و دو سال فکر کردم شب و روز
معلومم شد که هیچ معلوم نشد

A remény magva is a szérűn marad;
a kert s a palota nálad s nálam nélkül marad;
ezüstöd s aranyad, egy garastól egy árpaszemig,
a baráttal éld föl, különben az ellenségre marad.

هم دانهٔ امید به خرمن ماند
هم باغ و سرای بی تو و من ماند
سیم و زر خویش از درمی تا به جوی
با دوست بخور گرنه به دشمن ماند

A hű barátok mind kihulltak a kézből,
a halál lábánál egyenként a porba dőltek;
egy borból ittunk az élet lakomáján,
egy-két körrel előbb ittak le magukat nálunk.

یاران موافق همه از دست شدند
در پای اجل یکان یکان پست شدند
خوردیم ز یک شراب در مجلس عمر
دوری دو سه پیشتر ز ما مست شدند

Egy serleg bor száz szívet s hitet ér;
egy korty bor Kína országát éri;
a rubinbornál nincs a föld színén más,
mely keserű, s ezer édes lelket ér.

یک جام شراب صد دل و دین ارزد
یک جرعهٔ می مملکت چین ارزد
جز بادهٔ لعل نیست در روی زمین
تلخی که هزار جان شیرین ارزد

Egy csepp víz volt, s tengerré lett;
egy porszem, s a földdel eggyé lett;
mi a te jövésed s menésed e világban?
Egy légy tűnt föl s eltűnt.

یک قطرهٔ آب بود با دریا شد
یک ذرهٔ خاک با زمین یکتا شد
آمدشدن تو اندر این عالم چیست
آمد مگسی پدید و ناپیدا شد

Ha egy ember két napra egy kenyeret kap,
s egy törött korsóból egy korty hideg vizet —
mért legyen szolgája egy magánál kisebbnek,
vagy mért szolgáljon egy magához hasonlót?

یک نان به دو روز اگر بود حاصل مرد
از کوزه شکسته‌ای دمی آبی سرد
مأمور کم از خودی چرا باید بود
یا خدمت چون خودی چرا باید کرد

Azt a rubint az egyszerű üvegben hozd elő,
s hozd elő minden szabad ember bizalmasát s társát;
mivel tudod, hogy a por világának ideje
szél, mely hamar elmúlik — hozd a bort.

آن لعل در آبگینهٔ ساده بیار
وآن محرم و مونس هر آزاده بیار
چون می‌دانی که مدت عالم خاک
باد است که زود بگذرد باده بیار

Ami lesz, ó barát, mit gondolsz vele,
s a hiú töprengéstől mért gyötröd szíved s lelked?
Élj vígan s a világot örömben töltsd el,
a döntést nem veled tették a dolog elején.

از بودنی ای دوست چه داری تیمار
وز فکرت بیهوده دل و جان افکار
خرم بزی و جهان به شادی گذران
تدبیر نه با تو کرده‌اند اول کار

Az egek, melyek csak bánatot nevelnek,
nem tesznek le semmit, hogy el ne ragadják megint;
ha a meg nem születettek tudnák, hogy mi
mit szenvedünk a sorstól, nem jönnének el.

افلاک که جز غم نفزایند دگر
ننهند به جا تا نربایند دگر
ناآمدگان اگر بدانند که ما
از دهر چه می‌کشیم نایند دگر

Ó szív, e romlott világ bánatát ne edd;
hiába nem vagy — hiú gondokat ne edd;
mivel a lett elmúlt, s a nem-lett nem látszik,
légy vidám, a lett s nem-lett búját ne edd.

ای دل غم این جهان فرسوده مخور
بیهوده نه‌ای غمان بیهوده مخور
چون بوده گذشت و نیست نابوده پدید
خوش باش غم بوده و نابوده مخور

Ó szív, vedd úgy, hogy a világ minden kincse tiéd,
a vígság kertje pázsittal ékes,
s aztán e pázsiton, mint egy harmatcsepp,
egy éjre leültél, s reggel fölkeltél.

ایدل همه اسباب جهان خواسته گیر
باغ طربت به سبزه آراسته گیر
و آنگاه بر آن سبزه شبی چون شبنم
بنشسته و بامداد برخاسته گیر

E sírlakók porrá lettek s hamuvá,
minden porszem minden porszemtől eltávolodott;
ó, mily bor ez, hogy a számvetés napjáig
öntudatlanul, minden dologról mit sem tudva fekszenek.

این اهل قبور خاک گشتند و غبار
هر ذره ز هر ذره گرفتند کنار
آه این چه شراب است که تا روز شمار
بیخود شده و بی‌خبرند از همه کار

A boroshordó fedelének téglája jobb Dzsam országánál,
a serleg illata jobb Mária ételénél;
a hajnali sóhaj a mámoros ember kebléből
jobb Bú Szaíd s Adham jajszavánál.

خشت سر خم ز ملکت جم خوشتر
بوی قدح از غذای مریم خوشتر
آه سحری ز سینهٔ خماری
از نالهٔ بوسعید و ادهم خوشتر

Az égbolt körében, melynek mélye láthatatlan,
egy serleg van, mit sorra mind megízleltetnek;
mikor a sor rád kerül, ne jajgass —
igyál derűvel, mert az sor, nem zsarnokság.

در دایره سپهر ناپیدا غور
جامی‌ست که جمله را چشانند بدور
نوبت چو به دور تو رسد آه مکن
می نوش به خوشدلی که دور است نه جور

Tegnap egy fazekast láttam a piacon,
egy sárdarabot sokat taposott;
s az a sár a maga lelke nyelvén szólt hozzá:
én is voltam, mint te — jól bánj velem.

دی کوزه‌گری بدیدم اندر بازار
بر پاره گلی لگد همی زد بسیار
و آن گل بزبان حال با او می‌گفت
من همچو تو بوده‌ام مرا نیکودار

Abból a borból igyál, mely örök élet;
igyál, mert a fiatalság gyönyörének tőkéje;
éget, mint a tűz, de a bánatot
oltja, mint az élet vize — igyál.

ز آن می که حیات جاودانیست بخور
سرمایه لذت جوانی است بخور
سوزنده چو آتش است لیکن غم را
سازنده چو آب زندگانی است بخور

Ha bort iszol, az értőkkel idd,
vagy egy tulipánarcú, nevető bálvánnyal idd;
sokat ne igyál, ne kürtöld, ne tedd közhírré:
keveset igyál, olykor-olykor, s titkon idd.

گر باده خوری تو با خردمندان خور
یا با صنمی لاله رخی خندان خور
بسیار مخور ورد مکن فاش مساز
اندک خور و گه گاه خور و پنهان خور

Hajnalidő van, kelj föl, ó ritka ifjú,
töltsd meg rubinborral a kristályserleget,
mert e pillanatnyi kölcsön a mulandóság e zugában
sokáig keresed s meg nem leled többé.

وقت سحر است خیز ای طرفه پسر
پر بادهٔ لعل کن بلورین ساغر
کاین یکدم عاریت در این کنج فنا
بسیار بجویی و نیابی دیگر

E hosszú út valahány eltávozottja közül
visszatért-e valaki, hogy elmondja a titkot?
Hát e vágy s szükség kétútja fejénél
semmit se hagyj, mert nem jössz vissza.

از جملهٔ رفتگان این راه دراز
باز آمده کیست تا به ما گوید راز
پس بر سر این دو راههٔ آز و نیاز
تا هیچ نمانی که نمی‌آیی باز

Ó bölcs öreg, kelj föl korábban,
s nézd meg élesen azt a port szitáló gyermeket;
adj néki intést, mondd: szitálj lágyan, lágyan,
Kaj-Kobád agyát s Parvíz szemét.

ای پیر خردمند پگه‌تر برخیز
و آن کودک خاکبیز را بنگر تیز
پندش ده گو که نرم نرمک می‌بیز
مغز سر کیقباد و چشم پرویز

Hajnalidő van, kelj föl, ó bájak forrása,
lágyan, lágyan igyál bort s pengesd a hárfát,
mert akik itt vannak, nem soká maradnak,
s akik elmentek, senki sem tér vissza.

وقت سحر است خیز ای مایه ناز
نرمک نرمک باده خور و چنگ نواز
کانها که بجایند نپایند بسی
و آنها که شدند کس نمیاید باز

Egy madarat láttam Túsz falán ülni,
maga előtt Kaj-Kavusz koponyáját;
a koponyához így szólt: kár, ó, kár,
hol a csengők hangja, s hol a dobok jaja?

مرغی دیدم نشسته بر باره طوس
در پیش نهاده کله کیکاووس
با کله همی گفت که افسوس افسوس
کو بانگ جرسها و کجا ناله کوس

Egy serleg van, melyet az ész dicsér,
szeretetből száz csókkal illet a homlokán;
e világ fazekasa ily finom serleget
csinál, s megint a földhöz vágja.

جامی است که عقل آفرین میزندش
صد بوسه ز مهر بر جبین میزندش
این کوزه‌گر دهر چنین جام لطیف
می‌سازد و باز بر زمین میزندش

Khajjám, ha bortól részeg vagy, légy vidám;
ha egy holdarcúval ülsz, légy vidám;
mivel a világ dolgának vége a nemlét,
képzeld, hogy nem vagy — s míg vagy, légy vidám.

خیام اگر ز باده مستی خوش باش
با ماهرخی اگر نشستی خوش باش
چون عاقبت کار جهان نیستی است
انگار که نیستی چو هستی خوش باش

A fazekas műhelyébe mentem az éjjel,
láttam kétezer korsót, szólót s némát;
egyszer csak egy korsó ordítást hallatott:
hol a fazekas, a korsóvevő s a korsóárus?

در کارگه کوزه‌گری رفتم دوش
دیدم دو هزار کوزه گویا و خموش
ناگاه یکی کوزه برآورد خروش
کو کوزه‌گر و کوزه‌خر و کوزه فروش

Az idő szégyelli azt az embert,
ki a napok bánatában szűk szívvel ül;
igyál bort az üvegből a hárfa jajával,
mielőtt az üveg a kőhöz ér.

ایام زمانه از کسی دارد ننگ
کو در غم ایام نشیند دلتنگ
می خور تو در آبگینه با ناله چنگ
زان پیش که آبگینه آید بر سنگ

A fekete föld magvától a Szaturnusz csúcsáig
megoldottam minden fő nehézséget;
kicselezve oldottam ki a bogas béklyókat,
minden béklyó megnyílt, csak a halálé nem.

از جرم گل سیاه تا اوج زحل
کردم همه مشکلات کلی را حل
بگشادم بندهای مشکل به حیل
هر بند گشاده شد به جز بند اجل

Egy ciprustermetűvel, a rózsakévénél frissebbel,
ne tedd le kezedből a boros serleget s a rózsa szoknyáját,
mielőtt hirtelen a halál szele
életünk ingét a rózsa ingévé teszi.

با سرو قدی تازه‌تر از خرمن گل
از دست منه جام می و دامن گل
زان پیش که ناگه شود از باد اجل
پیراهن عمر ما چو پیراهن گل

Ó barát, jer, a holnap búját ne edd,
s e lélegzetnyi életet vedd nyereségnek;
holnap, ha e mulandóság kolostorát elhagyjuk,
a hétezer évesekkel egyenrangúak leszünk.

ای دوست بیا تا غمِ فردا نخوریم
وین یک دمِ عمر را غنیمت شمریم
فردا که ازین دیرِ فنا درگذریم
با هفت‌هزارسالگان سربه‌سریم

E menny kereke, melyben tanácstalanok vagyunk —
árnyékos lámpásnak vélhetjük;
a nap a mécses, s a világ a lámpás,
mi mint a képek benne tanácstalanok vagyunk.

این چرخ فلک که ما در او حیرانیم
فانوس خیال از او مثالی دانیم
خورشید چراغ دان و عالم فانوس
ما چون صوریم کاندر او حیرانیم

Kelj föl álmodból, hogy egy kis bort igyunk,
mielőtt az időtől egy csapást kapunk;
mert e viszályos kerék egy nap hirtelen
annyi időt sem ad, hogy egy korty vizet igyunk.

برخیز ز خواب تا شرابی بخوریم
زان پیش که از زمانه تابی بخوریم
کاین چرخ ستیزه روی ناگه روزی
چندان ندهد زمان که آبی بخوریم

Fölkelek, s a tiszta bort szánom el,
arcom színét a jujuba színére festem;
e sok kotnyeleskedő észnek egy marék borral
úgy vágok arcul, hogy álomba merül.

برخیزم و عزم باده ناب کنم
رنگ رخ خود به رنگ عناب کنم
این عقل فضول پیشه را مشتی می
بر روی زنم چنانکه در خواب کنم

A por ágyán az alvókat látom,
a föld alatt a rejtezőket látom;
ahányszor a nemlét sivatagába nézek,
a meg nem születetteket s az elmenteket látom.

بر مفرش خاک خفتگان می‌بینم
در زیرزمین نهفتگان می‌بینم
چندانکه به صحرای عدم مینگرم
ناآمدگان و رفتگان می‌بینم

Meddig legyünk még napról napra az ész rabjai?
A világban mindegy: száz év vagy egy nap;
tölts a serlegbe bort, mielőtt mi
a fazekasok műhelyében korsóvá leszünk.

تا چند اسیر عقل هر روزه شویم
در دهر چه صد ساله چه یکروزه شویم
در ده تو بکاسه می از آن پیش که ما
در کارگه کوزه‌گران کوزه شویم

Mivel maradásunk e világban nem állandó,
bor s kedves nélkül lenni nagy hiba;
meddig reméljek s féljek a réginek s az újnak?
Ha én elmentem, mit bánom, régi-e a világ vagy új.

چون نیست مقام ما در این دهر مقیم
پس بی می و معشوق خطائیست عظیم
تا کی ز قدیم و محدث امیدم و بیم
چون من رفتم جهان چه محدث چه قدیم

A napot sárral elrejteni nem tudom,
s az idő titkait elmondani nem tudom;
az elmélkedés tengeréből az ész elém vetett
egy gyöngyöt, melyet félelemből átfúrni nem tudok.

خورشید به گل نهفت می‌نتوانم
و اسرار زمانه گفت می‌نتوانم
از بحر تفکرم برآورد خرد
دری که ز بیم سفت می‌نتوانم

Az ellenség tévedve mondta, hogy filozófus vagyok;
isten tudja, hogy nem vagyok az, amit mondott;
de mivel e bánat fészkébe jöttem,
legalább annyi teljék, hogy tudjam, ki vagyok.

دشمن به غلط گفت که من فلسفیم
ایزد داند که آنچه او گفت نیم
لیکن چو در این غم آشیان آمده‌ام
آخر کم از آنکه من بدانم که کیم

Mi vagyunk az öröm gyökere s a bánat bányája,
az igazság tőkéje s a zsarnokság alapja;
alant vagyunk s magasan, tökéletesek s hiányosak,
rozsdaverte tükör s Dzsam serlege.

مائیم که اصل شادی و کان غمیم
سرمایهٔ دادیم و نهاد ستمیم
پستیم و بلندیم و کمالیم و کمیم
آئینهٔ زنگ خورده و جام جمیم

Nem azért nem iszom bort, mert szegény vagyok,
sem a szégyen s a részegség bánatától;
azért ittam bort, hogy vidám legyek —
most, hogy szívembe költöztél, nem iszom.

من می نه ز بهر تنگدستی نخورم
یا از غم رسوایی و مستی نخورم
من می ز برای خوشدلی میخوردم
اکنون که تو بر دلم نشستی نخورم

Tiszta bor nélkül élni nem tudok,
bor nélkül a test terhét húzni nem tudom;
annak a pillanatnak a rabja vagyok, mikor a saki mondja:
végy még egy serleggel — s én nem tudok.

من بی می ناب زیستن نتوانم
بی باده کشید بارتن نتوانم
من بنده آن دمم که ساقی گوید
یک جام دگر بگیر و من نتوانم

Minden korban föltűnik egy, ki mondja: én vagyok;
kinccsel, ezüsttel s arannyal jő, s mondja: én vagyok;
mikor dolga egy nap rendbe jön,
a halál hirtelen a lesből előjön: én vagyok.

هر یک چندی یکی برآید که منم
با نعمت و با سیم و زر آید که منم
چون کارک او نظام گیرد روزی
ناگه اجل از کمین برآید که منم

Egy ideig gyermekként tanulónak jártunk,
egy ideig mesterként magunknak örültünk;
halld a beszéd végét, hogy mi ért minket:
a porból jöttünk s a szélnek adtuk magunkat.

یک چند به کودکی باستاد شدیم
یک چند به استادی خود شاد شدیم
پایان سخن شنو که ما را چه رسید
از خاک در آمدیم و بر باد شدیم

Egy napig sem vagyok szabad a világ béklyójától,
egy lélegzetnyit sem örülök a magam létének;
sokáig voltam az idő tanítványa,
a világ dolgában még sem lettem mester.

یک روز ز بند عالم آزاد نیم
یک دمزدن از وجود خود شاد نیم
شاگردی روزگار کردم بسیار
در کار جهان هنوز استاد نیم

A tegnapról, mely elmúlt, semmit ne emlegess;
a holnapról, mely nem jött el, ne kiálts;
a nem-lettre s az elmúltra ne építs,
légy most vidám, s ne szórd szélnek az életet.

از دی که گذشت هیچ ازو یاد مکن
فردا که نیامده ست فریاد مکن
برنامده و گذشته بنیاد مکن
حالی خوش باش و عمر بر باد مکن

Ó szem, ha nem vagy vak, nézd a sírt,
s nézd e nyugtalan, zajos világot;
királyok, fejek s fejedelmek föld alatt,
nézd a holdarcúakat a hangya szájában.

ای دیده اگر کور نئی گور ببین
وین عالم پر فتنه و پر شور ببین
شاهان و سران و سروران زیر گلند
روهای چو مه در دهن مور ببین

Kelj föl s ne edd a mulandó világ búját;
ülj le, s tölts egy pillanatot vígságban;
ha a világ természetében hűség volna,
a sor terád mástól sosem jutna.

برخیز و مخور غم جهان گذران
بنشین و دمی به شادمانی گذران
در طبع جهان اگر وفایی بودی
نوبت بتو خود نیامدی از دگران

Mivel az ember termése e sós pusztában
csak a keservet nyelni s a lelket szakítani —
boldog szívű az, ki e világból hamar ment el,
s nyugodt az, ki a világra meg sem jött.

چون حاصل آدمی در این شورستان
جز خوردن غصه نیست تا کندن جان
خرم دل آنکه زین جهان زود برفت
و آسوده کسی که خود نیامد به جهان

Elmentem, mert e szálláson lenni: zsarnokság,
a kézben nem marad más, mint a szél;
annak kell halálomon örülni,
ki a halál kezéből szabadulhat.

رفتم که در این منزل بیداد بدن
در دست نخواهد به جز از باد بدن
آن را باید به مرگ من شاد بدن
کز دست اجل تواند آزاد بدن

Egy semmirekellőt láttam a föld hátán ülni,
sem hitetlen, sem iszlám, sem világ, sem hit;
sem Isten, sem igazság, sem törvény, sem bizonyosság —
a két világban kinek volt bátorsága ehhez?

رندی دیدم نشسته بر خنگ زمین
نه کفر و نه اسلام و نه دنیا و نه دین
نه حق نه حقیقت نه شریعت نه یقین
اندر دو جهان کرا بود زهره این

Egy csontig beérni, mint a keselyű,
jobb, mint egy hitvány asztalának ingyenélője lenni;
a magad árpakenyerével, bizony, jobb,
mint egy senki mocskával s salakjával jóllakni.

قانع به یک استخوان چو کرکس بودن
به ز آن که طفیل خوان ناکس بودن
با نان جوین خویش حقا که به است
کالوده و پالوده هر خس بودن

Egy nép a hit útján töpreng,
egy nép a bizonyosság útján vélekedésbe esett;
félek, hogy egy nap kiáltás hangzik:
ó tudatlanok, az út se ez, se az.

قومی متفکرند اندر ره دین
قومی به گمان فتاده در راه یقین
میترسم از آن که بانگ آید روزی
کای بیخبران راه نه آنست و نه این

Van egy ökör az égen, s neve Parvín;
egy másik ökör a föld alatt rejtezik;
nyisd meg az ész szemét a bizonyosság felől:
a két ökör alatt s fölött egy marék szamarat nézz.

گاویست در آسمان و نامش پروین
یک گاو دگر نهفته در زیر زمین
چشم خردت باز کن از روی یقین
زیر و زبر دو گاو مشتی خر بین

Ha az égen kezem volna, mint Istennek,
kiemelném ez eget a középből;
újból egy másik eget úgy alkotnék,
hogy a szabad ember szíve vágyát könnyen elérje.

گر بر فلکم دست بدی چون یزدان
برداشتمی من این فلک را ز میان
از نو فلکی دگر چنان ساختمی
کازاده بکام دل رسیدی آسان

Ne hallgass szót az idő cselszövőitől;
kérj tiszta bort a hímes ruhájúaktól;
egyenként mentek el, akik előbb jöttek,
senki sem ad hírt a visszatérőkről.

مشنو سخن از زمانه ساز آمدگان
می خواه مروق به طراز آمدگان
رفتند یکان یکان فراز آمدگان
کس می ندهد نشان ز بازآمدگان

Bort inni s a szépek körül forogni
jobb, mint egy jámbor képmutatását űzni;
ha a szerelmes s a részeg pokolra jut,
akkor a menny arcát senki sem látja majd.

می خوردن و گرد نیکوان گردیدن
به زانکه بزرق زاهدی ورزیدن
گر عاشق و مست دوزخی خواهد بود
پس روی بهشت کس نخواهد دیدن

A víg szívet nem kell bánattal koptatni,
a magad jó idejét a kín kövén nem csiszolni;
ki tudja a titkot, hogy mi lesz?
Bor kell s kedves, s kedve szerint pihenni.

نتوان دل شاد را به غم فرسودن
وقت خوش خود بسنگ محنت سودن
کس غیب چه داند که چه خواهد بودن
می باید و معشوق و به کام آسودن

A palota, mely az éggel vetélkedett,
melynek küszöbén királyok arca hajlott —
láttuk, hogy párkányán egy vadgerle
ülve azt zengte: kú-kú-kú-kú.

آن قصر که با چرخ همیزد پهلو
بر درگه آن شهان نهادندی رو
دیدیم که بر کنگره‌اش فاخته‌ای
بنشسته همی گفت که کوکوکوکو

Jövésünkből s menésünkből mi haszon?
S életünk reményének fonalából mi vetülék?
Ennyi szép fej s láb a világon
elég, s porrá lesz — hol a füstje?

از آمدن و رفتن ما سودی کو
وز تار امید عمر ما پودی کو
چندین سروپای نازنینان جهان
می‌سوزد و خاک می‌شود دودی کو

Mikor testünkből a tiszta lélek elszáll,
két téglát tesznek a te s az én gödrömre;
s aztán mások sírtégláihoz
egy másik testbe gyúrják a te s az én porom.

از تن چو برفت جان پاک من و تو
خشتی دو نهند بر مغاک من و تو
و آنگاه برای خشت گور دگران
در کالبدی کشند خاک من و تو

Igyál, mert az ég a te s az én pusztulásomra
tör a te s az én tiszta lelkemre;
ülj a fűre s tiszta bort igyál,
mert e fű sokat sarjad a te s az én poromból.

می‌خور که فلک بهر هلاک من و تو
قصدی دارد بجان پاک من و تو
در سبزه نشین و می روشن میخور
کاین سبزه بسی دمد ز خاک من و تو

Mindennél, ami nem bor, jobb a kevés;
a bor is a jurta-szépek kezéből jobb;
a részegség, a kalandárság s a tévelygés jobb;
egy korty bor holdtól halig jobb.

از هر چه بجز می است کوتاهی به
می هم ز کف بتان خرگاهی به
مستی و قلندری و گمراهی به
یک جرعه می ز ماه تا ماهی به

Nézd, a hajnali szél a rózsa szoknyáját fölszakította,
a csalogány a rózsa szépségétől ujjongóvá lett;
ülj a rózsa árnyékában, mert e rózsa sokat
hull a porba, s mi porrá leszünk.

بنگر ز صبا دامن گل چاک شده
بلبل ز جمال گل طربناک شده
در سایه گل نشین که بسیار این گل
در خاک فرو ریزد و ما خاک شده

Meddig egyem még annak búját, hogy van-e vagy nincs,
s ez életet vígsággal töltöm-e vagy nem?
Töltsd meg a boros serleget, mert nem tudom,
hogy e lélegzetet, mit beszívok, kifújom-e vagy nem.

تا کی غم آن خورم که دارم یا نه
وین عمر به خوشدلی گذارم یا نه
پرکن قدح باده که معلومم نیست
کاین دم که فرو برم برآرم یا نه

Egy korty óbor jobb egy új országnál,
s mindennél, ami nem bor, jobb kifelé az út;
a kézben jobb Feridún trónjánál százszor
a boroshordó téglája Kaj-Khoszrau országánál.

یک جرعه می کهن ز ملکی نو به
وز هرچه نه می طریق بیرون شو به
در دست به از تخت فریدون صد بار
خشت سر خم ز ملک کیخسرو به

Az a rész a világból, mit megeszel vagy fölveszel,
mentséged van, ha érte fáradozol;
a többi mind ingyen sem ér semmit — vigyázz,
hogy a drága életet ne add érte.

آن مایه ز دنیا که خوری یا پوشی
معذوری اگر در طلبش میکوشی
باقی همه رایگان نیرزد هشدار
تا عمر گرانبها بدان نفروشی

A tavasz jöttétől s a tél mentétől
létünk lapjai összegöngyölődnek;
igyál bort! ne edd a bánatot, mert a bölcs mondta:
a világ bánatai méreg, s ellenszere a bor.

از آمدن بهار و از رفتن دی
اوراق وجود ما همی گردد طی
می خور! مخور اندوه که فرمود حکیم
غمهای جهان چو زهر و تریاقش می

Egy fazekastól egyszer korsót vettem,
az a korsó minden titokról beszélt:
király voltam, kinek aranyserlege volt,
most minden részeg korsójává lettem.

از کوزه‌گری کوزه خریدم باری
آن کوزه سخن گفت ز هر اسراری
شاهی بودم که جام زرینم بود
اکنون شده‌ام کوزه هر خماری

Ó te, ki a négynek s a hétnek gyümölcse vagy,
s a héttől s a négytől mindig gyötrelemben —
igyál bort, mert ezerszer többször mondtam:
visszatérésed nincs, ha elmentél, elmentél.

ای آنکه نتیجهٔ چهار و هفتی
وز هفت و چهار دایم اندر تفتی
می خور که هزار بار بیشت گفتم
باز آمدنت نیست چو رفتی رفتی

Ó szív, a rejtvények titkáig nem érsz;
az okosok éles pontjáig nem érsz;
itt a rubinborral csinálj egy mennyet,
mert oda, hol a menny van, érsz vagy sem.

ایدل تو به اسرار معما نرسی
در نکته زیرکان دانا نرسی
اینجا به می لعل بهشتی می ساز
کانجا که بهشت است رسی یا نرسی

Ó barát, halld tőlem az igazságot egy szóban:
légy a rubinborral s egy ezüsttestűvel;
mert aki a világot alkotta, gondtalan
a te bajszodtól s az én szakállamtól.

ای دوست حقیقت شنواز من سخنی
با باده لعل باش و با سیم تنی
کانکس که جهان کرد فراغت دارد
از سبلت چون تویی و ریش چو منی

Bár lenne egy hely a megnyugvásra,
vagy ez a hosszú út elérne végre;
bár százezer év múltán a föld szívéből,
mint a fű, a remény kisarjadna.

ای کاش که جای آرمیدن بودی
یا این ره دور را رسیدن بودی
کاش از پی صد هزار سال از دل خاک
چون سبزه امید بر دمیدن بودی

A kőhöz vágtam az éjjel a kásáni kancsót,
részeg voltam, hogy ezt a bolondságot tettem;
a kancsó a maga lelke nyelvén szólt hozzám:
én voltam, mint te, s te is leszel, mint én.

بر سنگ زدم دوش سبوی کاشی
سرمست بدم که کردم این عیاشی
با من به زبان حال می‌گفت سبو
من چون تو بدم تو نیز چون من باشی

A remény ágán ha gyümölcsöt leltem volna,
a magam fonalának végét is leltem volna;
meddig a lét börtönének szorosából —
bárcsak a nemlét felé egy ajtót leltem volna.

بر شاخ امید اگر بری یافتمی
هم رشته خویش را سری یافتمی
تا چند ز تنگنای زندان وجود
ای کاش سوی عدم دری یافتمی

Fogd a serleget s a kancsót, ó szívvidító,
ülj gondtalan a szántáson s a patak partján;
sok drága testet e rosszkedvű kerék
százszor serleggé s százszor kancsóvá tett.

بر گیر پیاله و سبو ای دلجوی
فارغ بنشین بکشتزار و لب جوی
بس شخص عزیز را که چرخ بدخوی
صد بار پیاله کرد و صد بار سبوی

Egy vénembert láttam a borház házában,
mondtam: nem adsz hírt az eltávozottakról?
Így szólt: igyál bort, mert hozzánk hasonlón sokan
elmentek, s hír egy sem jött vissza.

پیری دیدم به خانهٔ خماری
گفتم نکنی ز رفتگان اخباری
گفتا می خور که همچو ما بسیاری
رفتند و خبر باز نیامد باری

Meddig a beszéd az ötről s négyről, ó saki?
A gond, mindegy: egy vagy százezer, ó saki;
mind por vagyunk, pengesd a hárfát, ó saki;
mind szél vagyunk, hozd a bort, ó saki.

تا چند حدیث پنج و چار ای ساقی
مشکل چه یکی چه صد هزار ای ساقی
خاکیم همه چنگ بساز ای ساقی
بادیم همه باده بیار ای ساقی

Ahányszor körülnézek minden irányba,
a kertben a Kauszarból egy patak fut;
a puszta mint a menny, a Kauszart ne emlegesd —
ülj a mennyben egy mennyei arcúval.

چندان که نگاه می‌کنم هر سویی
در باغ روان است ز کوثر جویی
صحرا چو بهشت است ز کوثر کم گوی
بنشین به بهشت با بهشتی رویی

Légy vidám, mert a szenvedélyedet tegnap megfőzték,
s a te utáni vágytól tegnap megszabadultak;
mit is meséljek — a te kérésedre tegnap
elrendezték a te holnapi dolgod tegnap.

خوش باش که پخته‌اند سودای تو دی
فارغ شده‌اند از تمنای تو دی
قصه چه کنم که به تقاضای تو دی
دادند قرار کار فردای تو دی

A fazekas műhelyébe mentem tanakodni,
a korong tövénél láttam a mestert állva;
merészen csinálta a korsó fülét s száját
a király fejéből s a koldus kezéből.

در کارگه کوزه‌گری کردم رای
در پایه چرخ دیدم استاد بپای
میکرد دلیر کوزه را دسته و سر
از کله پادشاه و از دست گدای

Szívem fülébe súgta titkon az ég:
a végzés parancsát, tudod-e, tőlem tudod;
ha a magam forgásán úrrá lehetnék,
kimenteném magam a szédülésből.

در گوش دلم گفت فلک پنهانی
حکمی که قضا بود ز من میدانی
در گردش خویش اگر مرا دست بدی
خود را برهاندمی ز سرگردانی

Abból a boros korsóból, melyben nincsen ártalom,
tölts egy serleget, idd meg, s adj nekem egy másikat,
mielőtt, ó bálvány, egy útszélen
a te s az én porom a fazekas korsóvá gyúrja.

زان کوزهٔ می که نیست در وی ضرری
پر کن قدحی بخور بمن ده دگری
زان پیشتر ای صنم که در رهگذری
خاک من و تو کوزه‌کند کوزه‌گری

Ha a jövésem tőlem függne, nem jöttem volna;
s ha a menésem tőlem függne, mikor mennék?
Jobb lett volna, ha e romos kolostorban
nem jöttem, nem mentem s nem lettem volna.

گر آمدنم بخود بدی نامدمی
ور نیز شدن بمن بدی کی شدمی
به زان نبدی که اندر این دیر خراب
نه آمدمی نه شدمی نه بدمی

Ha akad a búza velejéből egy kenyér,
s a borból két mannyi, s egy juhcomb,
egy tulipánarcúval s egy kert zugában —
oly gyönyör az, mely nincs minden szultán mértékén.

گر دست دهد ز مغز گندم نانی
وز می دو منی ز گوسفندی رانی
با لاله رخی و گوشه بستانی
عیشی بود آن نه حد هر سلطانی

Ha az ég dolga igazsággal volna mérve,
az ég minden állapota tetsző volna;
s ha a dolgokban a mennyen igazság volna,
az érdemesek szíve mikor sértődne meg?

گر کار فلک به عدل سنجیده بدی
احوال فلک جمله پسندیده بدی
ور عدل بدی بکارها در گردون
کی خاطر اهل فضل رنجیده بدی

Vigyázz, fazekas, állj meg, ha eszednél vagy,
meddig sanyargatod még a sárban az embert?
Feridún ujját s Kaj-Khoszrau tenyerét
a korongra tetted — mit gondolsz?

هان کوزه‌گرا بپای اگر هشیاری
تا چند کنی بر گل مردم خواری
انگشت فریدون و کف کیخسرو
بر چرخ نهاده‌ای چه می‌پنداری

A hajnali ivás idején, ó áldott léptű bálvány,
zengj egy dalt s hozd elő a bort,
mert a földbe döntött százezer Dzsamot s Kajt
ez a Tír-hó jötte s a Dej menése.

هنگام صبوح ای صنم فرخ پی
برساز ترانه‌ای و پیش‌آور می
کافکند بخاک صد هزاران جم و کی
این آمدن تیرمه و رفتن دی

Rubáí

Idézze ezt a részletet

Támogassa ezt a projektet