Устани, лепотице, дођи ради срца нашег,
лепотом својом реши тешкоћу нашу;
један врч вина, да заједно пијемо,
пре но што од наше глине начине врчеве.

برخیز بتا بیا ز بهر دل ما
حل کن به جمال خویشتن مشکل ما
یک کوزه شراب تا به هم نوش کنیم
زآن پیش که کوزه‌ها کنند از گل ما

Пошто нико не јемчи за сутрашњи дан,
одржи веселим сада ово срце пуно чежње;
пиј вино на месечини, о месече — јер месец
дуго ће још сијати, а нас неће затећи.

چون عهده نمی‌شود کسی فردا را
حالی خوش دار این دل پرسودا را
می نوش به ماهتاب ای ماه که ماه
بسیار بتابد و نیابد ما را

Куран, који највишом речју зову,
тек с времена на време читају, не стално;
а око пехара станује стих постојан
који свуда неуморно читају.

قرآن که مهین کلام خوانند آن را
گهگاه نه بر دوام خوانند آن را
بر گرد پیاله آیتی هست مقیم
کاندر همه جا مدام خوانند آن را

Ако вина не пијеш, не ругај се пијанима,
не гради ти обману и превару;
и не поноси се тиме што вина не пијеш:
стотину залогаја једеш којима је вино роб.

گر می نخوری طعنه مزن مستان را
بنیاد مکن تو حیله و دستان را
تو غره بدان مشو که می می‌نخوری
صد لقمه خوری که می غلام است آن را

Мада су боја и мирис моји и оба су лепа —
образ ко лала, стас висок ко чемпрес —
никад ми не би јасно зашто ме је, у дому радости од праха,
Сликар предвечности уопште украсио.

هر چند که رنگ و بوی زیباست مرا
چون لاله رخ و چو سرو بالاست مرا
معلوم نشد که در طربخانۀ خاک
نقاش ازل بهر چه آراست مرا

Ту смо ми, и вино, и свирач, и овај срушени кут,
душа и срце и пехар и рухо натопљено вином;
слободни од наде у милост и страха од казне,
ослобођени од земље и ветра и ватре и воде.

ماییم و می و مطرب و این کنج خراب
جان و دل و جام و جامه پر درد شراب
فارغ ز امید رحمت و بیم عذاب
آزاد ز خاک و باد و از آتش و آب

Онај дворац где Џамшид пехар прими,
срна око́ти младе, лисица одмор нађе;
Бахрам, што ловио дивље магарце целог века,
видиш како је гроб самог Бахрама уловио.

آن قصر که جمشید در او جام گرفت
آهو بچه کرد و روبه آرام گرفت
بهرام که گور می‌گرفتی همه عمر
دیدی که چگونه گور بهرام گرفت

Облак дође и опет над зеленилом заплака,
без вина боје руже не ваља живети;
ово зеленило, што нам је данас место разгледања,
чије ће место разгледања бити кад из наше прашине никне.

ابر آمد و باز بر سر سبزه گریست
بی بادهٔ گلرنگ نمی‌باید زیست
این سبزه که امروز تماشاگه ماست
تا سبزهٔ خاک ما تماشاگه کیست

Сад кад је цвет твоје среће родан,
зашто ти је рука без пехара вина?
Пиј вино, јер је доба непријатељ подмукао,
а овакав дан ухватити тешко је.

اکنون که گل سعادتت پربار است
دست تو ز جام می چرا بیکار است
می خور که زمانه دشمنی غدار است
دریافتن روز چنین دشوار است

Данас ти нема приступа сутрашњици,
а мисао о сутра ти је тек тлапња;
не траћи овај дах ако ти срце није лудо,
јер овом преосталом веку вредност се не зна.

امروز تو را دسترس فردا نیست
واندیشهٔ فردات به جز سودا نیست
ضایع مکن این دم ار دلت شیدا نیست
کاین باقی عمر را بها پیدا نیست

О ти што дође врео из духовног света,
збуњен у петорку и четворку и шесторку и седморку,
пиј вино — не знаш одакле си дошао;
буди весео — не знаш куда ћеш отићи.

ای آمده از عالم روحانی تفت
حیران شده در پنج و چهار و شش و هفت
می نوش ندانی ز کجا آمده‌ای
خوش باش ندانی به کجا خواهی رفت

О коло небеско, рушевина је од твоје мржње,
неправда је стари обичај твој;
о земљо, кад би ти груди распорили,
колико драгог бисера у грудима ти је.

ای چرخ فلک خرابی از کینهٔ توست
بیدادگری شیوهٔ دیرینهٔ توست
ای خاک اگر سینه تو بشکافند
بس گوهر قیمتی که در سینهٔ توست

О срце, кад те доба чини тужним,
изненада с тела оде чиста ти душа;
седи на зеленилу и живи весело који дан,
пре но што из твоје прашине зеленило никне.

ای دل چو زمانه می‌کند غمناکت
ناگه برود ز تن روان پاکت
بر سبزه نشین و خوش بزی روزی چند
زآن پیش که سبزه بر دمد از خاکت

Ово море постојања изиђе из скровитости,
нема никога ко овај бисер истине пробуши;
свако рече по коју реч из плама чежње,
а како јесте нико казати не уме.

این بحر وجود آمده بیرون ز نهفت
کس نیست که این گوهر تحقیق بسفت
هر کس سخنی از سر سودا گفتند
زآن روی که هست کس نمی‌داند گفت

Овај врч као ја заљубљен и уплакан беше,
у оковима увојка неке лепотице беше;
ова дршка коју на врату му видиш
рука је што на врату драге беше.

این کوزه چو من عاشق زاری بوده‌ست
در بند سر زلف نگاری بوده‌ست
این دسته که بر گردن او می‌بینی
دستی‌ست که بر گردن یاری بوده‌ست

Овај врч, из ког пије надничар,
из ока је краљевог и срца везирова;
свака чаша вина што је у длану пијанице
из образа опоја и усне скривене драге је.

این کوزه که آبخوارهٔ مزدوری‌ست
از دیدهٔ شاهی و دل دستوری‌ست
هر کاسهٔ می که بر کف مخموری‌ست
از عارض مستی و لب مستوری‌ست

Ово старо свратиште што свет му је име,
и почивалиште шареног јутра и вечери,
гозба је остатак стотине Џамшида,
дворац је ослонац стотине Бахрама.

این کهنه رباط را که عالم نام است
وآرامگه ابلق صبح و شام است
بزمی‌ست که واماندۀ صد جمشید است
قصری‌ست که تکیه‌گاه صد بهرام است

Ова два-три дана дужи живота прођоше,
као вода у поточић и као ветар у поље;
никад ме брига два дана не притисну:
дан који није дошао и дан који прође.

این یک دو سه روز نوبت عمر گذشت
چون آب به جویبار و چون باد به دشت
هرگز غم دو روز مرا یاد نگشت
روزی که نیامده‌ست و روزی که گذشت

На лицу руже поветарац новогодишњи мио је,
у дворишту ливаде лице што срце пали мило је;
о јучерашњем што прође шта год кажеш није мило,
буди весео и о јучеру не збори, јер данас је мило.

بر چهرۀ گل نسیم نوروز خوش است
در صحن چمن روی دل‌افروز خوش است
از دی که گذشت هر چه گویی خوش نیست
خوش باش و ز دی مگو که امروز خوش است

Пре мене и тебе ноћ и дан беху,
и коло небеско такође на послу беше;
где год ногу спустиш на лице земље,
то зеница ока неке лепотице беше.

پیش از من و تو لیل و نهاری بوده‌ست
گردنده فلک نیز بکاری بوده است
هرجا که قدم نهی تو بر روی زمین
آن مردمک چشم نگاری بوده‌ست

Докле да у лице мора циглу бацам?
Дојадише ми идолопоклоници храма;
Хајаме, ко рече да ће бити паклен?
Ко оде у пакао и ко дође из раја?

تا چند زنم به روی دریاها خشت
بیزار شدم ز بت‌پرستان کنشت
خیام ، که گفت دوزخی خواهد بود
که رفت به دوزخ و که آمد ز بهشت

Склоп пехара што се у целину споји,
разбити га пијаница не допушта;
толико драгих глава и ногу, руку и удова —
из љубави чије се споји и из мржње чије разби?

ترکیب پیاله‌ای که در هم پیوست
بشکستن آن روا نمی‌دارد مست
چندین سر و پای نازنین از سر و دست
از مهر که پیوست و به کین که شکست

Пошто је склоп твоје ћуди тек дах по вољи твојој,
иди, живи весео, макар ти неправда би́ла;
с људима разума буди, јер основа твога тела
прашина је и поветарац, прах и дах.

ترکیب طبایع چو به کام تو دمی‌ست
رو شاد بزی اگرچه بر تو ستمی‌ست
با اهل خرد باش که اصل تن تو
گردی و نسیمی و غباری و دمی‌ست

Кад облак о новој години опра лице лале,
устани и уз пехар вина учврсти намеру,
јер ово зеленило што ти је данас место разгледања
сутра ће све из твоје прашине изникнути.

چون ابر به نوروز رخ لاله بشست
برخیز و به جام باده کن عزم درست
کاین سبزه که امروز تماشاگه توست
فردا همه از خاک تو برخواهد رست

Кад пијани славуј пут до врта нађе,
лице руже и пехар вина насмејане нађе,
дође па ми на језику стања у уво рече:
досегни, јер прошли живот повратити се не да.

چون بلبل مست راه در بستان یافت
روی گل و جام باده را خندان یافت
آمد به زبان حال در گوشم گفت
دریاب که عمر رفته را نتوان یافت

Пошто се коло по вољи ни једног мудраца не окрете,
хоћеш ли небеса за седам бројати или за осам?
Кад ваља умрети и све жеље оставити,
свеједно мрав ли те у гробу једе ил’ вук у пољу.

چون چرخ به کام یک خردمند نگشت
خواهی تو فلک هفت شمر خواهی هشت
چون باید مرد و آرزوها همه هشت
چه مور خورد به گور و چه گرگ به دشت

Као лала о новој години пехар узми у руку,
с неком лаликог лица ако ти прилике има;
пиј вино у радости, јер ово старо коло
изненада ће те као прах ниским учинити.

چون لاله به نوروز قدح گیر به دست
با لاله‌رخی اگر تو را فرصت هست
می نوش به خرمی که این چرخ کهن
ناگاه تو را چو خاک گرداند پست

Пошто истине и извесности у руци нема,
не ваља с надом сумње цео век седети;
ето, да не одложимо пехар вина из шаке —
у незнању, свеједно човек трезан ил’ пијан.

چون نیست حقیقت و یقین اندر دست
نتوان به امید شک همه عمر نشست
هان تا ننهیم جام می از کف دست
در بی‌خبری مرد چه هشیار و چه مست

Пошто од свега што јест ништа сем ветра у руци нема,
пошто у свему што јест мањкавост је и лом,
претпостави да све што јест на свету није,
замисли да све што није на свету јест.

چون نیست ز هرچه هست جز باد به دست
چون هست به هرچه هست نقصان و شکست
انگار که هرچه هست در عالم نیست
پندار که هرچه نیست در عالم هست

Прашина што је под ногом сваког незналице
длан је неког кумира и лице неке драге;
свака цигла што је на украсу дворане
прст је везиров или глава султанова.

خاکی که به زیر پای هر نادانی‌ست
کفّ صنمیّ و چهرهٔ جانانی‌ست
هر خشت که بر کنگرهٔ ایوانی‌ست
انگشت وزیر یا سر سلطانی‌ست

Кад је Творац склоп ћуди уредио,
зашто га затим у мањак и недостатак сручи?
Ако лепо испаде, разбити зашто беше?
А ако не испаде лепо, чија је ове́ слике мана?

دارنده چو ترکیب طبایع آراست
از بهر چه اوفکندش اندر کم و کاست
گر نیک آمد شکستن از بهر چه بود
ور نیک نیامد این صور عیب که راست

У завесу тајни никоме нема пута,
у ову скривеност ничија душа није упућена;
сем у срце праха нема другог станишта;
пиј вино, јер овакве приче нису кратке.

در پردۀ اسرار کسی را ره نیست
زین تعبیه جان هیچ‌کس آگه نیست
جز در دل خاک هیچ منزلگه نیست
می خور که چنین فسانه‌ها کوته نیست

У сну сам био, мудрац један ми рече:
никоме из сна цвет радости не процвета;
шта то чиниш што је смрти близанац?
Пиј вино, јер под прахом спавати ти је.

در خواب بدم مرا خردمندی گفت
کز خواب کسی را گل شادی نشکفت
کاری چه کنی که با اجل باشد جفت؟
می خور که به زیر خاک می‌باید خفت

У кругу нашег доласка и одласка
ни почетак му ни крај се не назире;
нико један дах о овом смислу право не рече:
одакле је овај долазак и куда је одлазак?

در دایره‌ای که آمد و رفتن ماست
او را نه بدایت نه نهایت پیداست
کس می‌نزند دمی در این معنی راست
کاین آمدن از کجا و رفتن به کجاست

Ако ми у пролеће лепотица хурског соја
пехар вина пружи на рубу њиве,
ма како то простацима било ружно —
пас сам гори од себе ако помен раја узмем.

در فصل بهار اگر بتی حور سرشت
یک ساغر می دهد مرا بر لب کشت
هر چند به نزد عامه این باشد زشت
سگ به ز من است اگر برم نام بهشت

Досегни: од духа ћеш се одвојити,
у завесу тајни нестанка отићи;
пиј вино — не знаш одакле си дошао;
буди весео — не знаш куда ћеш отићи.

دریاب که از روح جدا خواهی رفت
در پردۀ اسرار فنا خواهی رفت
می نوش ندانی از کجا آمده‌ای
خوش باش ندانی به کجا خواهی رفت

Точиоче, цвет и зеленило веома су радосни,
досегни, јер за недељу дана прахом ће бити;
пиј вино и цвет уберни, јер док погледаш
цвет је прахом постао и зеленило смећем.

ساقی گل و سبزه بس طربناک شده‌ست
دریاب که هفته دگر خاک شده‌ست
می نوش و گلی بچین که تا درنگری
گل خاک شده‌ست و سبزه خاشاک شده‌ست

Мрачан ми је живот и посао неправ,
мука је сва увећана, а спокоја је мало и никако;
хвала Богу што за оно што је узрок несреће
ни од кога другог тражити не морамо.

عمری‌ست مرا تیره و کاری‌ست نه راست
محنت همه افزوده و راحت کم و کاست
شکر ایزد را که آنچه اسباب بلاست
ما را ز کس دگر نمی‌باید خواست

Доба руже и обала поточића и руб њиве,
уз друго-троје другова и лутку хурског соја —
изнеси пехар, јер они што у зору пију
слободни су од џамије и растерећени од храма.

فصل گل و طرف جویبار و لب کشت
با یک دو سه اهل و لعبتی حورسرشت
پیش آر قدح که باده‌نوشان صبوح
آسوده ز مسجدند و فارغ ز کنشت

Ако ти је грана трајања из корена среће никла,
и ако ти је на телу живот тесно рухо,
у шатору тела, што ти је сеница,
пази, не наслањај се — јер су му колци трошни.

گر شاخ بقا ز بیخ بختت رستست
ور بر تن تو عمر لباسی چستست
در خیمه تن که سایبانی‌ست ترا
هان تکیه مکن که چارمیخش سستست

Кажу да је рај с хуријама угодан,
ја кажем да је сок од грожђа угодан;
узми ову готовину и руке се клони одгоде,
јер је бубањ пријатан слушати издалека.

گویند کسان بهشت با حور خوش است
من می‌گویم که آب انگور خوش است
این نقد بگیر و دست از آن نسیه بدار
کآواز دهل شنیدن از دور خوش است

Кажу ми да ће пијаница бити паклен,
то је реч наопака, за њу се везати не сме;
ако су заљубљени и винопије у паклу,
сутра ћеш рај видети празан као длан.

گویند مرا که دوزخی باشد مست
قولی‌ست خلاف ، دل در آن نتوان بست
گر عاشق و میخواره به دوزخ باشند
فردا بینی بهشت همچون کف دست

Ништа не знам: онај који ме је обликовао
да ли ме је од рајских начинио ил’ од ружних пакла;
пехар и лутка и лаута на рубу њиве —
све троје мени готовина, а теби рај на одгоду.

من هیچ ندانم که مرا آن‌که سرشت
از اهل بهشت کرد یا دوزخ زشت
جامی و بتی و بربطی بر لب کشت
این هرسه مرا نقد و تو را نسیه بهشت

Месечина светлом скут ноћи расече,
пиј вино — бољег часа од овог наћи не можеш;
буди весео и не мисли, јер ће месечина многа
над прашином свакога појединачно сијати.

مهتاب به نور دامن شب بشکافت
می نوش دمی بهتر از این نتوان یافت
خوش باش و میندیش که مهتاب بسی
اندر سر خاک یک به یک خواهد تافت

Вино пити и весео бити обичај је мој,
слободан бити од невере и вере вера је моја;
рекох невести доба: какав ти је венчани дар?
Рече: срце ти весело венчани дар је мој.

می خوردن و شاد بودن آیین من است
فارغ بودن ز کفر و دین دین من است
گفتم به عروس دهر کابین تو چیست
گفتا دل خرم تو کابین من است

Вино је истопљени рубин, а бокал му је рудник,
тело је пехар, а вино му је душа;
онај кристални пехар што од вина се смеши
суза је у којој се крв срца скрива.

می لعل مذاب است و صراحی کان است
جسم است پیاله و شرابش جان است
آن جام بلورین که ز می خندان است
اشکی است که خون دل در او پنهان است

Пиј вино, јер вечни живот ово је,
и сав ти је плод од младости ово је;
у доба руже и вина и опојних другова
буди весео тренутак, јер живот ово је.

می نوش که عمر جاودانی این است
خود حاصلت از دور جوانی این است
هنگام گل و باده و یاران سرمست
خوش باش دمی که زندگانی این است

Добро и зло што су у природи човечјој,
радост и туга што су у судбини и коби —
не сваљуј на коло, јер на путу разума
коло је од тебе хиљаду пута беспомоћније.

نیکی و بدی که در نهاد بشر است
شادی و غمی که در قضا و قدر است
با چرخ مکن حواله کاندر ره عقل
چرخ از تو هزار بار بیچاره‌تر است

У сваком пољу где је лалиште било,
од руменила крви неког владара било је;
свака грана љубичице што из земље ниче
маља је што на образу неке лепотице беше.

در هر دشتی که لاله‌زاری بوده‌ست
از سرخی خون شهریاری بوده‌ست
هر شاخ بنفشه کز زمین می‌روید
خالی‌ست که بر رخ نگاری بوده‌ست

Свака честица што је у прашини земаљској,
пре мене и тебе круна и драги камен беше;
прах с лица драге с поштовањем отреси,
јер и то лепо лице неке драге беше.

هر ذره که در خاک زمینی بوده‌ست
پیش از من و تو تاج و نگینی بوده‌ست
گرد از رخ نازنین به آزرم فشان
کآن هم رخ خوب نازنینی بوده‌ست

Свако зеленило што уз обалу потока израсте,
рекао би с усне анђеоске ћуди израсте;
ногу на зеленило да с презиром не спустиш,
јер то зеленило из праха неке лаликоге ниче.

هر سبزه که بر کنار جویی رسته‌ست
گویی ز لب فرشته‌خویی رسته‌ست
پا بر سر سبزه تا به خواری ننهی
کآن سبزه ز خاک لاله‌رویی رسته‌ست

Један гутљај вина од царства Кавусовог бољи је,
од престола Кобадова и краљевства Тусова бољи је;
сваки уздах што га рогуља у зору пусти
од молитве лицемерних испосника бољи је.

یک جرعهٔ می ز ملک کاووس به است
از تخت قباد و ملکت طوس به است
هر ناله که رندی به سحرگاه زند
از طاعت زاهدان سالوس به است

Кад живот дође крају, свеједно сладак ил’ горак,
кад се чаша напуни, свеједно Багдад ил’ Балх;
пиј вино, јер после мене и тебе месец многи
од последњег дана до младине и с младине до последњег иде.

چون عمر به سر رسد چه شیرین و چه تلخ
پیمانه چو پر شود چه بغداد و چه بلخ
می نوش که بعد از من و تو ماه بسی
از سَلخ به غٌرّه آید از غره به سلخ

Они што беху окружје знања и учтивости,
у скупу савршенства свећа друговима беху,
из ове мрачне ноћи пут напоље не нађоше;
испричаше причу и у сан утонуше.

آنان که محیط فضل و آداب شدند
در جمع کمال شمع اصحاب شدند
ره زین شب تاریک نبردند برون
گفتند فسانه‌ای و در خواب شدند

Оне што су у равницу узрока пожурили,
без њега су све послове обавили;
данас су изговор неки измислили,
а сутра ће све оно бити што су уредили.

آن را که به صحرای علل تاخته‌اند
بی او همه کارها بپرداخته‌اند
امروز بهانه‌ای درانداخته‌اند
فردا همه آن بود که درساخته‌اند

Они што остарише и ови што су нови,
свако према својој жељи један трк трче;
овај стари свет никоме не остаје вечан,
одоше, и ми одлазимо, други долазе и одлазе.

آن‌ها که کهن شدند و این‌ها که نوند
هر کس به مراد خویش یک تک به دوند
این کهنه‌جهان به کس نماند باقی
رفتند و رویم دیگر آیند و روند

Онај што земљу и коло и небеса постави,
колико жигова на тужном срцу утиснута;
многу усну ко рубин и увојке ко мошус
у бубањ земље и кутију праха положи.

آن‌کس که زمین و چرخ و افلاک نهاد
بس داغ که او بر دل غمناک نهاد
بسیار لب چو لعل و زلفین چو مشک
در طبل زمین و حقهٔ خاک نهاد

Једно доводе а друго отимају,
никоме тајну не откривају;
нама од судбине само ову меру показују:
пехар нашег живота је, њега точе.

آرند یکی و دیگری بربایند
بر هیچ‌کسی راز همی‌نگشایند
ما را ز قضا جز این قدر ننمایند
پیمانهٔ عمر ماست می‌پیمایند

Небеска тела, становници ове дворане,
узрок су недоумице мудрацима;
пази, да крај нити разума не изгубиш,
јер и они што управљају збуњени су.

اجرام که ساکنان این ایوان‌اند
اسباب تردد خردمندان‌اند
هان تا سر رشتهٔ خرد گم نکنی
کآنان که مدبرند سرگردان‌اند

Од мога доласка коло небеско користи немаше,
нити му од мога одласка сјај и част порасте;
и ни од кога уши моје не чуше
зашто беше овај мој долазак и одлазак.

از آمدنم نبود گردون را سود
وز رفتن من جلال و جاهش نفزود
وز هیچ کسی نیز دو گوشم نشنود
کاین آمدن و رفتنم از بهر چه بود

Од подношења патње човек слободан постаје,
кап кад издржи заточење шкољке бисером постаје;
ако имање не остане, нека глава остане на месту:
пехар кад се испразни опет се напуни.

از رنج کشیدن آدمی حر گردد
قطره چو کشد حبس صدف در گردد
گر مال نماند سر بماناد به جای
پیمانه چو شد تهی دگر پر گردد

Авај, што иметак из шаке оде,
и од руке смрти многа се јетра у крв претворише;
нико не дође с оног света да га упитам
како је стање путника овог света.

افسوس که سرمایه ز کف بیرون شد
وز دست اجل بسی جگرها خون شد
کس نآمد از آن جهان که پرسم از وی
کاحوال مسافران دنیا چون شد

Авај, што се књига младости склопи,
и оно свеже пролеће живота у зиму се претвори;
она птица радости којој беше име младост —
авај, не знам кад дође ни кад оде.

افسوس که نامهٔ جوانی طی شد
و آن تازه بهار زندگانی دی شد
آن مرغ طرب که نام او بود شباب
افسوس ندانم که کی آمد کی شد

Много ће нас нестати а свет ће опстати,
ни имена од нас ни трага неће бити;
пре овога нас не беше и никакве штете не беше,
после овога кад нас не буде исто ће бити.

ای بس که نباشیم و جهان خواهد بود
نی نام ز ما و نی‌ نشان خواهد بود
زین پیش نبودیم و نبد هیچ خلل
زین پس چو نباشیم همان خواهد بود

Овај разум што путем среће корача,
дневно ти сто пута сам говори:
досегни овај један дах свог часа, јер ти ниси
она травка коју покосе па опет израсте.

این عقل که در ره سعادت پوید
روزی صد بار خود تو را می‌گوید
دریاب تو این یک دم وقتت که نه‌ای
آن تره که بدروند و دیگر روید

Ова каравана живота чудно пролази,
досегни тренутак који с радошћу пролази;
точиоче, што бринеш о сутрашњици другова?
Изнеси пехар, јер ноћ пролази.

این قافلهٔ عمر عجب می‌گذرد
دریاب دمی که با طرب می‌گذرد
ساقی غم فردای حریفان چه خوری
پیش آر پیاله را که شب می‌گذرد

На моја плећа од доба тежина се сручи,
а од мене сваки посао наопако испада;
душа намери да крене, рекох: не иди;
рече: шта да чиним? Кућа се руши.

بر پشت من از زمانه تو می‌آید
وز من همه کار نانکو می‌آید
جان عزم رحیل کرد و گفتم بمرو
گفتا چه کنم خانه فرومی‌آید

Над колом небеским нико не однесе победу,
и од јела човеком земља се не заси́ти;
поносиш се тиме што те још није појела —
не жури, појешће и тебе, није касно.

بر چرخ فلک هیچ کسی چیر نشد
وز خوردن آدمی زمین سیر نشد
مغرور بدانی که نخورده‌ست تو را
تعجیل مکن هم بخورد دیر نشد

Пред твојим оком свет иако китe,
не жуди за тим, јер разумни не жуде;
многи као ти оду и многи дођу —
отми свој део пре но што тебе отму.

بر چشم تو عالم ارچه می‌آرایند
مگرای بدان که عاقلان نگرایند
بسیار چو تو روند و بسیار آیند
بربای نصیب خویش کت بربایند

Кад преко мене перо судбине без мене повуку,
зашто онда добро и зло његово од мене знају?
Јуче без мене и данас као јуче без мене и тебе,
сутра с којим доказом ме пред судију зову?

بر من قلم قضا چو بی من رانند
پس نیک و بدش ز من چرا می‌دانند
دی بی من و امروز چو دی بی من و تو
فردا به چه حجتم به داور خوانند

Докле ћеш роб боје и мириса бити,
докле ћеш за сваким ружним и лепим ићи?
Био ти извор Замзама ил’ вода живота,
на крају ћеш у срце праха сићи.

تا چند اسیر رنگ و بو خواهی شد
چند از پی هر زشت و نکو خواهی شد
گر چشمهٔ زمزمی و گر آب حیات
آخر به دل خاک فروخواهی شد

Док путем каландара не пођеш, не бива,
док образ крвљу срца не опереш, не бива;
шта чежњу куваш? Док као срцем изгорели
слободно себе се не одрекнеш, не бива.

تا راه قلندری نپویی نشود
رخساره بخون دل نشویی نشود
سودا چه پزی تا که چو دلسوختگان
آزاد به ترک خود نگویی نشود

Откад се Венера и месец на небу указаше,
бољег од чистог вина нико ништа не виде;
чудим се винопродавцима: они
шта могу купити боље од онога што продају?

تا زهره و مه در آسمان گشت پدید
بهتر ز می ناب کسی هیچ ندید
من در عجبم ز می‌فروشان کایشان
به زآن‌که فروشند چه خواهند خرید

Пошто хлеб насушни и живот више ил’ мање не можеш,
срце више ил’ мање тужним чинити не можеш;
посао мени и теби, како год воља мени и теби,
од воска својом руком начинити не можеш.

چون روزی و عمر بیش و کم نتوان کرد
دل را به کم و بیش دژم نتوان کرد
کار من و تو چنان‌که رای من و توست
از موم به دست خویش هم نتوان کرد

Живи што моћу главу и лице ствара,
непрестано исти он и посао непријатеља твори;
кажу да лончар не беше муслиман —
шта ти на то кажеш, кад тикву обликује?

حیی که به قدرت سر و رو می‌سازد
همواره همو کار عدو می‌سازد
گویند قرابه‌گر مسلمان نبود
او را تو چه گویی که کدو می‌سازد

Кад у свету глас руже свеже разгласе,
заповеди, лепотице, да вино с мером дају;
о хуријама и дворцима, о рају и паклу
безбрижан седи, јер то су само гласине.

در دهر چو آواز گل تازه دهند
فرمای بتا که می به‌اندازه دهند
از حور و قصور و ز بهشت و دوزخ
فارغ بنشین که آن هر آوازه دهند

На свету свако ко пола хлеба има,
и за седење неко гнездо има,
није ничији слуга нити коме господар —
реци му: живи весело, јер добар свет има.

در دهر هر آن‌که نیم‌نانی دارد
از بهر نشست آشیانی دارد
نه خادم کس بود نه مخدوم کسی
گو شاد بزی که خوش‌جهانی دارد

Ратар судбине много као нас посеја и пожње,
брига узалудна користи нема;
напуни пехар вина и брзо ми у длан стави,
да опет пијем, јер све што има бити већ би́ло.

دهقان قضا بسی چو ما کشت و درود
غم خوردن بیهوده نمی‌دارد سود
پر کن قدح می به کفم درنه زود
تا باز خورم که بودنی‌ها همه بود

Дан је леп и ваздух ни врућ ни хладан,
облак с лица цветњака прашину пере;
славуј на језику стања свог жутој ружи
кличе да ваља пити вино.

روزی‌ست خوش و هوا نه گرم است و نه سرد
ابر از رخ گلزار همی‌شوید گرد
بلبل به زبان حال خود با گل زرد
فریاد همی‌کند که می باید خورد

Пре но што ти на главу препад учине,
заповеди да ружичасто вино донесу;
ти ниси злато, о немарни незналице, да те
у прах положе па опет извуку.

زآن پیش که بر سرت شبیخون آرند
فرمای که تا بادهٔ گلگون آرند
تو زر نه‌ای ای غافل نادان که تو را
در خاک نهند و باز بیرون آرند

Докле ће ти живот у самољубљу пролазити,
или у трагању за небитком и битком пролазити?
Пиј вино, јер живот за којим је смрт у стопу
боље је да у сну ил’ у пијанству прође.

عمرت تا کی به خودپرستی گذرد
یا در پی نیستی و هستی گذرد
می نوش که عمری که اجل در پی اوست
آن به که به خواب یا به مستی گذرد

Нико тешкоћу тајни смрти не разреши,
нико ни корак изван круга не начини;
гледам од почетника до учитеља:
немоћ је у руци свакога кога мати роди.

کس مشکل اسرار اجل را نگشاد
کس یک قدم از دایره بیرون ننهاد
من می‌نگرم ز مبتدی تا استاد
عجز است به دست هرکه از مادر زاد

Умањи похлепу за светом и живи задовољно,
од доброг и злог доба прекини везу;
вино у шаци и увојак драге ухвати, јер брзо
и оде и не остаје ово који дан.

کم کن طمع از جهان و می‌زی خرسند
از نیک و بد زمانه بگسل پیوند
می در کف و زلف دلبری گیر که زود
هم بگذرد و نماند این روزی چند

Мада мојој тузи и патњи дужина је дуга,
твоме уживању и радости узвишеност је;
ни на једно ни на друго не наслањај се, јер небеско коло
у завеси хиљаду врста игре има.

گرچه غم و رنج من درازی دارد
عیش و طرب تو سرفرازی دارد
بر هر دو مکن تکیه که دوران فلک
در پرده هزار گونه بازی دارد

Небо из земље ниједан цвет не подигне
а да га не сломи и опет земљи не преда;
кад би облак као воду прашину подигао,
до Судњег дана све би крв драгих сипао.

گردون ز زمین هیچ گلی برنارد
کش نشکند و هم به زمین نسپارد
گر ابر چو آب خاک را بردارد
تا حشر همه خون عزیزان بارد

Ако ти један дах живота прође,
не дај да прође сем у радости;
пази, јер је капитал чежње за светом
живот — онако како га проведеш прође.

گر یک نفست ز زندگانی گذرد
مگذار که جز به شادمانی گذرد
هشدار که سرمایهٔ سودای جهان
عمر است چنان کش گذرانی گذرد

Кажу да ће бити рај и лепооке хурије,
тамо ће бити вино и млеко и мед;
ако смо ми вино и драгу изабрали, каква брига,
кад ће крај ствари онако бити.

گویند بهشت و حورعین خواهد بود
آنجا می و شیر و انگبین خواهد بود
گر ما می و معشوق گزیدیم چه باک
چون عاقبت کار چنین خواهد بود

Кажу да ће бити рај и хурија и Каусер,
река вина и млека и меда и шећера;
напуни пехар вина и у руку ми стави,
готовина од хиљаду одгода угоднија је.

گویند بهشت و حور و کوثر باشد
جوی می و شیر و شهد و شکر باشد
پر کن قدح باده و بر دستم نه
نقدی ز هزار نسیه خوش‌تر باشد

Кажу да ће сви они што су уздржљиви,
онако како умру, тако и устати;
ми смо с вином и драгом стално, зато
нека нас на ускрснуће такве подигну.

گویند هر آن کسان که با پرهیزند
زآن‌سان که بمیرند چنان برخیزند
ما با می و معشوقه از آنیم مدام
باشد که به حشرمان چنان انگیزند

Пиј вино, јер из срца множину и мањину односи,
и мисао о седамдесет и две вере односи;
не клони се тог еликсира од ког
један гутљај попијеш, хиљаду болести однесе.

می خور که ز دل کثرت و قلت ببرد
و اندیشه هفتاد و دو ملت ببرد
پرهیز مکن ز کیمیایی که از او
یک جرعه خوری هزار علت ببرد

Свака тајна што је у срцу мудрачевом,
треба да буде скривенија од птице Анке;
јер у шкољци од скривености бисером постаје
она кап што је тајна срца морског.

هر راز که اندر دل دانا باشد
باید که نهفته‌تر ز عنقا باشد
کاندر صدف از نهفتگی گردد در
آن قطره که راز دل دریا باشد

Свако јутро кад лице лале росу прими,
кад се стас љубичице у ливади повије,
љупко ми је правичност пупољка,
што скут свој сакупља.

هر صبح که روی لاله شبنم گیرد
بالای بنفشه در چمن خم گیرد
انصاف مرا ز غنچه خوش می‌آید
کاو دامن خویشتن فراهم گیرد

Никад срце моје знања лишено не би,
мало тајни оста што ми познате не би;
седамдесет и две године мислих ноћ и дан,
и постаде ми познато да ништа познато не би.

هرگز دل من ز علم محروم نشد
کم ماند ز اسرار که معلوم نشد
هفتاد و دو سال فکر کردم شب و روز
معلومم شد که هیچ معلوم نشد

И зрно наде на гумну остаје,
и врт и здање без тебе и мене остаје;
сребро и злато своје, од новчића до зрна,
с пријатељем поједи, да непријатељу не остане.

هم دانهٔ امید به خرمن ماند
هم باغ و سرای بی تو و من ماند
سیم و زر خویش از درمی تا به جوی
با دوست بخور گرنه به دشمن ماند

Другови сложни сви из руке одоше,
пред ноге смрти један по један оборени;
писмо из једног вина у гозби живота,
кола два-три пре нас опише се.

یاران موافق همه از دست شدند
در پای اجل یکان یکان پست شدند
خوردیم ز یک شراب در مجلس عمر
دوری دو سه پیشتر ز ما مست شدند

Једна чаша вина сто срца и вера вреди,
један гутљај вина краљевство Кине вреди;
сем рубинског вина нема на лицу земље
горчине која вреди хиљаду слатких душа.

یک جام شراب صد دل و دین ارزد
یک جرعهٔ می مملکت چین ارزد
جز بادهٔ لعل نیست در روی زمین
تلخی که هزار جان شیرین ارزد

Кап воде беше па с морем поста,
честица праха с земљом се уједини;
шта је твој долазак и одлазак у овом свету?
Дође мушица, указа се па нестаде.

یک قطرهٔ آب بود با دریا شد
یک ذرهٔ خاک با زمین یکتا شد
آمدشدن تو اندر این عالم چیست
آمد مگسی پدید و ناپیدا شد

Ако човек за два дана добије хлеб,
и из разбијеног врча дах хладне воде,
зашто да буде слуга мањем од себе,
или зашто да служи ономе као што је сам?

یک نان به دو روز اگر بود حاصل مرد
از کوزه شکسته‌ای دمی آبی سرد
مأمور کم از خودی چرا باید بود
یا خدمت چون خودی چرا باید کرد

Онај рубин у бистром стаклу донеси,
и оног присног и другара сваког слободног донеси;
кад знаш да је рок света од праха
ветар што брзо прође — вино донеси.

آن لعل در آبگینهٔ ساده بیار
وآن محرم و مونس هر آزاده بیار
چون می‌دانی که مدت عالم خاک
باد است که زود بگذرد باده بیار

Због онога што бити мора, о пријатељу, што бринеш,
и од узалудне мисли срце и душу рањаваш?
Живи ведро и свет у радости проведи,
одлука о послу без тебе је испочетка донета.

از بودنی ای دوست چه داری تیمار
وز فکرت بیهوده دل و جان افکار
خرم بزی و جهان به شادی گذران
تدبیر نه با تو کرده‌اند اول کار

Небеса, што сем туге ништа друго не увећавају,
не полажу ништа а да опет не отму;
да недошли знају шта ми
од доба подносимо, не би долазили.

افلاک که جز غم نفزایند دگر
ننهند به جا تا نربایند دگر
ناآمدگان اگر بدانند که ما
از دهر چه می‌کشیم نایند دگر

О срце, тугу овог оронулог света не једи,
узалуд не бринеш узалудне бриге;
пошто прошло прође и недошло се још не указа,
буди весео, за прошлим и недошлим не тугуј.

ای دل غم این جهان فرسوده مخور
بیهوده نه‌ای غمان بیهوده مخور
چون بوده گذشت و نیست نابوده پدید
خوش باش غم بوده و نابوده مخور

О срце, узми да си све иметке света стекао,
да ти је врт радости зеленилом окићен,
и онда на том зеленилу једну ноћ, ко роса,
да си сео и у зору устао — тако узми.

ایدل همه اسباب جهان خواسته گیر
باغ طربت به سبزه آراسته گیر
و آنگاه بر آن سبزه شبی چون شبنم
بنشسته و بامداد برخاسته گیر

Ови становници гробова прахом и прашином постадоше,
свака честица од сваке честице удаљи се;
ах, какво је ово вино да до дана рачуна
изван себе су и незнају ни за шта.

این اهل قبور خاک گشتند و غبار
هر ذره ز هر ذره گرفتند کنار
آه این چه شراب است که تا روز شمار
بیخود شده و بی‌خبرند از همه کار

Цигла на грлу бачве од царства Џамова лепша је,
мирис пехара од хране Маријине лепши је;
уздах у зору из груди опојника
од јаука Бу Саида и Адхама лепши је.

خشت سر خم ز ملکت جم خوشتر
بوی قدح از غذای مریم خوشتر
آه سحری ز سینهٔ خماری
از نالهٔ بوسعید و ادهم خوشتر

У кругу небеса, чија је дубина невидљива,
пехар је из ког свима редом дају да пију;
кад ред на тебе дође, не уздиши,
пиј вино у ведрини, јер је то ред, не насиље.

در دایره سپهر ناپیدا غور
جامی‌ست که جمله را چشانند بدور
نوبت چو به دور تو رسد آه مکن
می نوش به خوشدلی که دور است نه جور

Јуче лончара видех у чаршији,
на комад глине снажно ногом је газио;
а она глина на језику стања му говораше:
и ја бејах као ти — добро ме држи.

دی کوزه‌گری بدیدم اندر بازار
بر پاره گلی لگد همی زد بسیار
و آن گل بزبان حال با او می‌گفت
من همچو تو بوده‌ام مرا نیکودار

Од оног вина што је живот вечни — пиј,
капитал сласти младости — пиј;
пламти ко ватра, али тугу
разграђује ко вода живота — пиј.

ز آن می که حیات جاودانیست بخور
سرمایه لذت جوانی است بخور
سوزنده چو آتش است لیکن غم را
سازنده چو آب زندگانی است بخور

Ако вино пијеш, с мудрима пиј,
или с неким лаликог лица насмејаним пиј;
не пиј много, не понављај, не разглашуј,
мало пиј и с времена на време и потајно пиј.

گر باده خوری تو با خردمندان خور
یا با صنمی لاله رخی خندان خور
بسیار مخور ورد مکن فاش مساز
اندک خور و گه گاه خور و پنهان خور

Час је зоре, устани, о дивни момче,
напуни рубинским вином кристални пехар,
јер овај тренутак позајмице у овом кутку нестанка
много ћеш тражити а другог наћи нећеш.

وقت سحر است خیز ای طرفه پسر
پر بادهٔ لعل کن بلورین ساغر
کاین یکدم عاریت در این کنج فنا
بسیار بجویی و نیابی دیگر

Од свих оних што одоше овим дугим путем,
ко се вратио да нам каже тајну?
Зато на овом раскршћу похлепе и потребе
ништа не остављај, јер се не враћаш.

از جملهٔ رفتگان این راه دراز
باز آمده کیست تا به ما گوید راز
پس بر سر این دو راههٔ آز و نیاز
تا هیچ نمانی که نمی‌آیی باز

О мудри старче, устани раније,
и оно дете што прах просејава оштро погледај;
опомени га, реци: сеј нежно, полако —
мозак Кај-Кобадов и око Парвизово.

ای پیر خردمند پگه‌تر برخیز
و آن کودک خاکبیز را بنگر تیز
پندش ده گو که نرم نرمک می‌بیز
مغز سر کیقباد و چشم پرویز

Час је зоре, устани, о ти извору милине,
нежно, полако вино пиј и харфу свирај,
јер они што су ту не остају дуго,
а они што одоше — нико се не враћа.

وقت سحر است خیز ای مایه ناز
نرمک نرمک باده خور و چنگ نواز
کانها که بجایند نپایند بسی
و آنها که شدند کس نمیاید باز

Птицу видех како седи на зиду Туса,
пред собом положила лобању Кај-Кавусову;
с лобањом је говорила: авај, авај,
где је звук звона и где јаук бубњева?

مرغی دیدم نشسته بر باره طوس
در پیش نهاده کله کیکاووس
با کله همی گفت که افسوس افسوس
کو بانگ جرسها و کجا ناله کوس

Пехар је коме разум клицање упућује,
сто пољубаца из љубави на чело му ставља;
овај лончар доба тако љубак пехар
прави и опет о земљу њиме удара.

جامی است که عقل آفرین میزندش
صد بوسه ز مهر بر جبین میزندش
این کوزه‌گر دهر چنین جام لطیف
می‌سازد و باز بر زمین میزندش

Хајаме, ако од вина си пијан, буди весео,
с неком месечева лица ако седиш, буди весео;
пошто је крај послова света небиће,
претпостави да те нема, кад те има — буди весео.

خیام اگر ز باده مستی خوش باش
با ماهرخی اگر نشستی خوش باش
چون عاقبت کار جهان نیستی است
انگار که نیستی چو هستی خوش باش

У лончареву радионицу уђох синоћ,
видех две хиљаде врчева, речите и неме;
изненада један врч подиже вику:
где је лончар и купац врча и продавац врча?

در کارگه کوزه‌گری رفتم دوش
دیدم دو هزار کوزه گویا و خموش
ناگاه یکی کوزه برآورد خروش
کو کوزه‌گر و کوزه‌خر و کوزه فروش

Доба се стиди онога
ко у бризи дана сети тескобан;
пиј ти вино у стаклу уз јаук харфе,
пре но што стакло на камен удари.

ایام زمانه از کسی دارد ننگ
کو در غم ایام نشیند دلتنگ
می خور تو در آبگینه با ناله چنگ
زان پیش که آبگینه آید بر سنگ

Од тела црне глине до врхунца Сатурна
све тешкоће у целини разреших;
одвезах чворове тешке лукавством,
сваки чвор се одвеза сем чвора смрти.

از جرم گل سیاه تا اوج زحل
کردم همه مشکلات کلی را حل
بگشادم بندهای مشکل به حیل
هر بند گشاده شد به جز بند اجل

Уз стас чемпресов свежи од стога ружа,
из руке не спуштај пехар вина и скут руже;
пре но што изненада од ветра смрти постане
кошуља живота нам као кошуља ружина.

با سرو قدی تازه‌تر از خرمن گل
از دست منه جام می و دامن گل
زان پیش که ناگه شود از باد اجل
پیراهن عمر ما چو پیراهن گل

О пријатељу, дођи да за сутра не тугујемо,
и овај један дах живота за плен рачунамо;
сутра, кад из овог манастира нестанка прођемо,
с оним од седам хиљада година биваћемо изравнати.

ای دوست بیا تا غمِ فردا نخوریم
وین یک دمِ عمر را غنیمت شمریم
فردا که ازین دیرِ فنا درگذریم
با هفت‌هزارسالگان سربه‌سریم

Ово коло небеско, у ком смо збуњени,
чаробним фењером примером сматрамо;
сунце је светиљка, знај, а свет је фењер,
ми смо ко ликови у ком смо збуњени.

این چرخ فلک که ما در او حیرانیم
فانوس خیال از او مثالی دانیم
خورشید چراغ دان و عالم فانوس
ما چون صوریم کاندر او حیرانیم

Устани из сна да мало вина попијемо,
пре но што од доба ударац примимо;
јер ово свадљиво коло изненада једног дана
неће дати ни толико времена да воде попијемо.

برخیز ز خواب تا شرابی بخوریم
زان پیش که از زمانه تابی بخوریم
کاین چرخ ستیزه روی ناگه روزی
چندان ندهد زمان که آبی بخوریم

Устаћу и наумићу чисто вино,
боју свог лица бојом жижуле начинити;
овом разуму, занату сувишном, шаком вина
по лицу ударићу, да га у сан оборим.

برخیزم و عزم باده ناب کنم
رنگ رخ خود به رنگ عناب کنم
این عقل فضول پیشه را مشتی می
بر روی زنم چنانکه در خواب کنم

На постељи праха успаване видим,
под земљом скривене видим;
колико год у равницу небитка гледам,
недошле и отишле видим.

بر مفرش خاک خفتگان می‌بینم
در زیرزمین نهفتگان می‌بینم
چندانکه به صحرای عدم مینگرم
ناآمدگان و رفتگان می‌بینم

Докле ћемо роб разума сваки дан бивати,
у свету свеједно сто година ил’ један дан бивати?
Улиј у чашу вино, пре но што ми
у радионици лончара врч постанемо.

تا چند اسیر عقل هر روزه شویم
در دهر چه صد ساله چه یکروزه شویم
در ده تو بکاسه می از آن پیش که ما
در کارگه کوزه‌گران کوزه شویم

Пошто нам боравак у овом свету није сталан,
онда без вина и драге грешка је велика;
докле ће ми о старом и новом бити нада и страх?
Кад ја одем, свету свеједно ново ил’ старо.

چون نیست مقام ما در این دهر مقیم
پس بی می و معشوق خطائیست عظیم
تا کی ز قدیم و محدث امیدم و بیم
چون من رفتم جهان چه محدث چه قدیم

Сунце глином прекрити не могу,
и тајне доба казати не могу;
из мора мисли извуче ми разум
бисер који од страха пробушити не могу.

خورشید به گل نهفت می‌نتوانم
و اسرار زمانه گفت می‌نتوانم
از بحر تفکرم برآورد خرد
دری که ز بیم سفت می‌نتوانم

Непријатељ погрешно рече да сам филозоф,
Бог зна да оно што он рече нисам;
али кад сам у ово гнездо туге дошао,
бар нека знам ко сам — то је мало.

دشمن به غلط گفت که من فلسفیم
ایزد داند که آنچه او گفت نیم
لیکن چو در این غم آشیان آمده‌ام
آخر کم از آنکه من بدانم که کیم

Ми смо извор радости и рудник туге,
капитал правде и природа неправде;
низак смо и висок, савршенство и мана,
рђом изједено огледало и пехар Џамов.

مائیم که اصل شادی و کان غمیم
سرمایهٔ دادیم و نهاد ستمیم
پستیم و بلندیم و کمالیم و کمیم
آئینهٔ زنگ خورده و جام جمیم

Ја вино не због сиромаштва не пијем,
ни од бриге срамоте и пијанства не пијем;
ја сам вино ради ведрине пио,
сад кад си ти у срцу мом села — не пијем.

من می نه ز بهر تنگدستی نخورم
یا از غم رسوایی و مستی نخورم
من می ز برای خوشدلی میخوردم
اکنون که تو بر دلم نشستی نخورم

Ја без чистог вина живети не могу,
без вина терет тела вући не могу;
ја сам роб оног часа кад точилац каже:
узми још један пехар — а ја не могу.

من بی می ناب زیستن نتوانم
بی باده کشید بارتن نتوانم
من بنده آن دمم که ساقی گوید
یک جام دگر بگیر و من نتوانم

Сваки часак се један појави: то сам ја,
с богатством и са сребром и златом дође: то сам ја;
чим му се послић уреди једног дана,
изненада смрт из заседе скочи: то сам ја.

هر یک چندی یکی برآید که منم
با نعمت و با سیم و زر آید که منم
چون کارک او نظام گیرد روزی
ناگه اجل از کمین برآید که منم

Једно време у детињству учили смо,
једно време учитељством сами се радовали;
чуј крај приче — шта нас снађе:
из праха дођосмо и на ветар одосмо.

یک چند به کودکی باستاد شدیم
یک چند به استادی خود شاد شدیم
پایان سخن شنو که ما را چه رسید
از خاک در آمدیم و بر باد شدیم

Ниједан дан од окова света слободан нисам,
ни један дах од властитог битка радостан нисам;
шегртовање времену чиних много,
у послу света још учитељ нисам.

یک روز ز بند عالم آزاد نیم
یک دمزدن از وجود خود شاد نیم
شاگردی روزگار کردم بسیار
در کار جهان هنوز استاد نیم

О јучерашњем што прође нипошто не спомињи,
за сутрашњим што не дође не јаукни;
на недошло и прошло не гради;
буди сада весео и живот на ветар не бацај.

از دی که گذشت هیچ ازو یاد مکن
فردا که نیامده ست فریاد مکن
برنامده و گذشته بنیاد مکن
حالی خوش باش و عمر بر باد مکن

О око, ако слепо ниси, гроб погледај,
и овај свет пун смутње и метежа погледај;
краљеви и главари и старешине под глином су,
лица ко месец у устима мрава погледај.

ای دیده اگر کور نئی گور ببین
وین عالم پر فتنه و پر شور ببین
شاهان و سران و سروران زیر گلند
روهای چو مه در دهن مور ببین

Устани и не једи тугу света пролазног,
седи и један дах у радости проведи;
да је у ћуди света иоле верности,
ред на тебе никад не би дошао од других.

برخیز و مخور غم جهان گذران
بنشین و دمی به شادمانی گذران
در طبع جهان اگر وفایی بودی
نوبت بتو خود نیامدی از دگران

Пошто је плод човеков у овом слатишту
сем гутања јада ништа, до откидања душе,
срећна је срца онај што из овог света брзо оде,
и спокојан онај што у свет ни дошао није.

چون حاصل آدمی در این شورستان
جز خوردن غصه نیست تا کندن جان
خرم دل آنکه زین جهان زود برفت
و آسوده کسی که خود نیامد به جهان

Пођох, јер у овом стану бити неправда је,
у руци неће бити сем ветра бити;
онај треба смрти мојој радостан бити
ко из руке смрти може слободан бити.

رفتم که در این منزل بیداد بدن
در دست نخواهد به جز از باد بدن
آن را باید به مرگ من شاد بدن
کز دست اجل تواند آزاد بدن

Каландара видех како седи на белом коњу земље,
ни неверу ни ислам ни свет ни веру,
ни истину ни збиљу ни закон ни извесност —
у два света ко има храбрости за ово?

رندی دیدم نشسته بر خنگ زمین
نه کفر و نه اسلام و نه دنیا و نه دین
نه حق نه حقیقت نه شریعت نه یقین
اندر دو جهان کرا بود زهره این

Задовољан једном кости ко лешинар бити
боље је него слуга столу простака бити;
уз јечмени хлеб свој, тако ми Бога, боље је
него окаљан и профињен пред сваким гадом бити.

قانع به یک استخوان چو کرکس بودن
به ز آن که طفیل خوان ناکس بودن
با نان جوین خویش حقا که به است
کالوده و پالوده هر خس بودن

Народ један замишљен је на путу вере,
народ други у сумњу пао на путу извесности;
бојим се да не дође једног дана вика:
о незналице, пут ни онај ни овај није.

قومی متفکرند اندر ره دین
قومی به گمان فتاده در راه یقین
میترسم از آن که بانگ آید روزی
کای بیخبران راه نه آنست و نه این

Крава је на небу, име јој Парвин,
још једна крава скривена под земљом;
око разума свог отвори у истинском виђењу:
испод и изнад — две краве и шака магараца видиш.

گاویست در آسمان و نامش پروین
یک گاو دگر نهفته در زیر زمین
چشم خردت باز کن از روی یقین
زیر و زبر دو گاو مشتی خر بین

Да ми је рука над небом као у Бога,
уклонио бих ово небо из средине;
изнова бих друго небо тако начинио
да племенит по вољи срца лако досегне.

گر بر فلکم دست بدی چون یزدان
برداشتمی من این فلک را ز میان
از نو فلکی دگر چنان ساختمی
کازاده بکام دل رسیدی آسان

Не слушај реч од оних што су доба удесили,
тражи вино прочишћено од оних што чистотом дођоше;
одоше један по један они што горе стигоше,
нико не даје знак о онима што се вратише.

مشنو سخن از زمانه ساز آمدگان
می خواه مروق به طراز آمدگان
رفتند یکان یکان فراز آمدگان
کس می ندهد نشان ز بازآمدگان

Вино пити и око лепих кружити
боље је него лицемерјем испосништво чинити;
ако ће заљубљени и пијани бити паклени,
онда лице раја нико видети неће.

می خوردن و گرد نیکوان گردیدن
به زانکه بزرق زاهدی ورزیدن
گر عاشق و مست دوزخی خواهد بود
پس روی بهشت کس نخواهد دیدن

Не ваља срце радосно тугом трошити,
свој лепи час о камен муке трти;
нико тајну не зна шта ће бити;
треба вино и драгу и по вољи почивати.

نتوان دل شاد را به غم فرسودن
وقت خوش خود بسنگ محنت سودن
کس غیب چه داند که چه خواهد بودن
می باید و معشوق و به کام آسودن

Онај дворац што се с колом раме уз раме мерио,
на чијем су прагу владари лице спуштали,
видесмо на његовом украсу голубицу
где седи и кличе: ку-ку-ку-ку.

آن قصر که با چرخ همیزد پهلو
بر درگه آن شهان نهادندی رو
دیدیم که بر کنگره‌اش فاخته‌ای
بنشسته همی گفت که کوکوکوکو

Од нашег доласка и одласка каква корист?
И од основе наде живота нам какав уток?
Толико глава и ногу лепотица света
изгори и прахом постаде — какав дим?

از آمدن و رفتن ما سودی کو
وز تار امید عمر ما پودی کو
چندین سروپای نازنینان جهان
می‌سوزد و خاک می‌شود دودی کو

Кад из тела оде чиста душа моја и твоја,
две цигле поставе на гроб мој и твој;
а затим за циглу гроба других
у калуп збију прах мој и твој.

از تن چو برفت جان پاک من و تو
خشتی دو نهند بر مغاک من و تو
و آنگاه برای خشت گور دگران
در کالبدی کشند خاک من و تو

Пиј вино, јер коло ради пропасти моје и твоје
намеру има на чисту душу моју и твоју;
на зеленилу седи и бистро вино пиј,
јер ово зеленило много ниче из праха мога и твога.

می‌خور که فلک بهر هلاک من و تو
قصدی دارد بجان پاک من و تو
در سبزه نشین و می روشن میخور
کاین سبزه بسی دمد ز خاک من و تو

Од свега што сем вина је, кратка веза боља је,
вино и то из руке лепотица шаторских боље је;
пијанство и каландарство и залуталост боље је,
један гутљај вина од месеца до рибе боље је.

از هر چه بجز می است کوتاهی به
می هم ز کف بتان خرگاهی به
مستی و قلندری و گمراهی به
یک جرعه می ز ماه تا ماهی به

Погледај: од поветарца скут руже раздеран је,
славуј од лепоте руже радостан је;
у сени руже седи, јер многа ова ружа
у прах ће се осути а ми ћемо прах постати.

بنگر ز صبا دامن گل چاک شده
بلبل ز جمال گل طربناک شده
در سایه گل نشین که بسیار این گل
در خاک فرو ریزد و ما خاک شده

Докле ћу тугу јести имам ли или немам,
и живот ли у ведрини проводим или не?
Напуни пехар вина, јер ми познато није
да ли овај дах што га удахнем издахнућу или не.

تا کی غم آن خورم که دارم یا نه
وین عمر به خوشدلی گذارم یا نه
پرکن قدح باده که معلومم نیست
کاین دم که فرو برم برآرم یا نه

Један гутљај старог вина од новог краљевства бољи је,
и од свега што сем вина је — с пута сврни, боље је;
у руци је сто пута бољи од престола Феридунова
цигла на грлу бачве од краљевства Кај-Хосровова.

یک جرعه می کهن ز ملکی نو به
وز هرچه نه می طریق بیرون شو به
در دست به از تخت فریدون صد بار
خشت سر خم ز ملک کیخسرو به

Онолико од света колико поједеш ил’ обучеш,
опроштено ти је ако за тим се трудиш;
остало све џабе — не вреди, пази,
да живот скупоцени за то не продаш.

آن مایه ز دنیا که خوری یا پوشی
معذوری اگر در طلبش میکوشی
باقی همه رایگان نیرزد هشدار
تا عمر گرانبها بدان نفروشی

Од доласка пролећа и одласка зиме
листови нашег постојања се превијају;
пиј вино! Не једи јад, јер рече мудрац:
јади света су ко отров, а њихов противотров вино.

از آمدن بهار و از رفتن دی
اوراق وجود ما همی گردد طی
می خور! مخور اندوه که فرمود حکیم
غمهای جهان چو زهر و تریاقش می

Од лончара једном врч купих,
онај врч говораше о свакој тајни:
краљ бејах и имах златни пехар,
сад постадох врч сваког опојника.

از کوزه‌گری کوزه خریدم باری
آن کوزه سخن گفت ز هر اسراری
شاهی بودم که جام زرینم بود
اکنون شده‌ام کوزه هر خماری

О ти што си плод четворке и седморке,
и од седам и четири стално у врелини,
пиј вино, јер хиљаду пута ти рекох:
повратка ти нема — кад одеш, одеш.

ای آنکه نتیجهٔ چهار و هفتی
وز هفت و چهار دایم اندر تفتی
می خور که هزار بار بیشت گفتم
باز آمدنت نیست چو رفتی رفتی

О срце, ти до тајни загонетке не стижеш,
до тананости оштроумних мудраца не стижеш;
овде рубинским вином рај себи начини,
јер тамо где је рај — стигнеш ли или не стигнеш.

ایدل تو به اسرار معما نرسی
در نکته زیرکان دانا نرسی
اینجا به می لعل بهشتی می ساز
کانجا که بهشت است رسی یا نرسی

О пријатељу, истину чуј од мене реч једну:
с рубинским вином буди и с драгом сребрног тела;
онај што свет створи безбрижан је
за бркове као што су твоји и браду ко моју.

ای دوست حقیقت شنواز من سخنی
با باده لعل باش و با سیم تنی
کانکس که جهان کرد فراغت دارد
از سبلت چون تویی و ریش چو منی

Камо среће да има места за починак,
или да овом дугом путу има краја;
камо среће да после сто хиљада година из срца праха,
као зеленило, наде има да никне.

ای کاش که جای آرمیدن بودی
یا این ره دور را رسیدن بودی
کاش از پی صد هزار سال از دل خاک
چون سبزه امید بر دمیدن بودی

О камен ударих синоћ каши пехар,
опијен бејах кад ово раскалашење учиних;
на језику стања пехар ми говораше:
ја бејах ко ти, ти ћеш такође ко ја бити.

بر سنگ زدم دوش سبوی کاشی
سرمست بدم که کردم این عیاشی
با من به زبان حال می‌گفت سبو
من چون تو بدم تو نیز چون من باشی

Да сам на грани наде плод нашао,
и нити своје крај нашао,
докле из тескобе тамнице постојања?
Камо среће да ка небитку врата нађох.

بر شاخ امید اگر بری یافتمی
هم رشته خویش را سری یافتمی
تا چند ز تنگنای زندان وجود
ای کاش سوی عدم دری یافتمی

Узми пехар и врч, о ти што срце тражиш,
безбрижан седи уз њиву и обалу потока;
многу драгу особу је коло злоћудно
сто пута пехаром и сто пута врчем учинило.

بر گیر پیاله و سبو ای دلجوی
فارغ بنشین بکشتزار و لب جوی
بس شخص عزیز را که چرخ بدخوی
صد بار پیاله کرد و صد بار سبوی

Старца видех у кући опојника,
рекох: зар о онима што одоше вести немаш?
Рече: пиј вино, јер као и ми многи
одоше, и вест се ниједном не врати.

پیری دیدم به خانهٔ خماری
گفتم نکنی ز رفتگان اخباری
گفتا می خور که همچو ما بسیاری
رفتند و خبر باز نیامد باری

Докле прича о петорци и четворци, о точиоче?
Тешкоћа свеједно једна ил’ сто хиљада, о точиоче;
прах смо сви — харфу удеси, о точиоче,
ветар смо сви — вино донеси, о точиоче.

تا چند حدیث پنج و چار ای ساقی
مشکل چه یکی چه صد هزار ای ساقی
خاکیم همه چنگ بساز ای ساقی
بادیم همه باده بیار ای ساقی

Колико год погледам на сваку страну,
у врту тече из Каусера поток;
равница је као рај — о Каусеру мање збори,
седи у рају с неком рајског лица.

چندان که نگاه می‌کنم هر سویی
در باغ روان است ز کوثر جویی
صحرا چو بهشت است ز کوثر کم گوی
بنشین به بهشت با بهشتی رویی

Буди весео, јер твоју су чежњу јуче скували,
ослободили се твоје жеље јуче;
шта да причам — на твоје тражење јуче
одлуку о твом сутрашњем послу јуче донеше.

خوش باش که پخته‌اند سودای تو دی
فارغ شده‌اند از تمنای تو دی
قصه چه کنم که به تقاضای تو دی
دادند قرار کار فردای تو دی

У радионицу лончара наумих оно вече,
на постољу точка видех мајстора где стоји;
смело је правио врчу дршку и грло
од главе владарске и од руке просјакове.

در کارگه کوزه‌گری کردم رای
در پایه چرخ دیدم استاد بپای
میکرد دلیر کوزه را دسته و سر
از کله پادشاه و از دست گدای

У уво срца ми рече коло потајно:
одлуку коју судбина донесе од мене знаш;
да у свом кружењу имах власти,
себе бих спасио од вртоглавице.

در گوش دلم گفت فلک پنهانی
حکمی که قضا بود ز من میدانی
در گردش خویش اگر مرا دست بدی
خود را برهاندمی ز سرگردانی

Из оног врча вина у ком нема штете,
напуни пехар, попиј, мени дај други;
пре но што, о лепотице, на путу неком
прах мој и твој у врч претвори лончар.

زان کوزهٔ می که نیست در وی ضرری
پر کن قدحی بخور بمن ده دگری
زان پیشتر ای صنم که در رهگذری
خاک من و تو کوزه‌کند کوزه‌گری

Да ми је долазак до мене, не бих дошао,
и да је одлазак до мене, кад бих отишао?
Боље не би било него у овом срушеном манастиру
ни доћи ни отићи ни постојати.

گر آمدنم بخود بدی نامدمی
ور نیز شدن بمن بدی کی شدمی
به زان نبدی که اندر این دیر خراب
نه آمدمی نه شدمی نه بدمی

Ако допадне из срчике пшенице хлеба,
и вина два мана и од овце бут,
уз лаликог лица драгу и кут баште,
уживање је то — није ни свакоме султану на дохват.

گر دست دهد ز مغز گندم نانی
وز می دو منی ز گوسفندی رانی
با لاله رخی و گوشه بستانی
عیشی بود آن نه حد هر سلطانی

Да је посао неба по правди одмерен,
све прилике неба биле би угодне;
и да је правде у пословима на небу,
кад би срце људи вредних било повређено?

گر کار فلک به عدل سنجیده بدی
احوال فلک جمله پسندیده بدی
ور عدل بدی بکارها در گردون
کی خاطر اهل فضل رنجیده بدی

Ех, лончару, стани на ноге ако си при свести,
докле ћеш над глином човека мучити?
Прст Феридунов и длан Кај-Хосровов
на точак си ставио — шта то умишљаш?

هان کوزه‌گرا بپای اگر هشیاری
تا چند کنی بر گل مردم خواری
انگشت فریدون و کف کیخسرو
بر چرخ نهاده‌ای چه می‌پنداری

У доба зорњег пића, о кумиру срећне стопе,
удеси песму и вино изнеси,
јер у прах обори сто хиљада Џамова и Кајева
ово долажење пролећа и одлажење зиме.

هنگام صبوح ای صنم فرخ پی
برساز ترانه‌ای و پیش‌آور می
کافکند بخاک صد هزاران جم و کی
این آمدن تیرمه و رفتن دی

Рубаије

Цитирај овај одломак

Подржите овај пројекат