రుబాయత్
رباعیات
ఉపోద్ఘాతం
ఉమర్ ఖయ్యామ్ (౧౦౪౮–౧౧౩౧) తన శతాబ్దంలో కవిగా కాక, నిషాపూర్కు చెందిన గణితజ్ఞుడిగా, ఖగోళశాస్త్రవేత్తగా, తత్త్వవేత్తగా ప్రసిద్ధుడు — ఘన సమీకరణాలను వర్గీకరించి పరిష్కరించిన బీజగణితజ్ఞుడు, మలిక్షా ఆధ్వర్యంలో ఇస్ఫహాన్లో పంచాంగ సంస్కరణ చేసిన ఖగోళవేత్త. రుబాయీ — నాలుగు చరణాల ఆ కవిత, తొలి రెండు పంక్తుల్లో ఒక దృశ్యాన్నో వాదాన్నో నిలిపి, మూడో పంక్తిలో మలుపు తిరిగి, నాలుగో పంక్తిలో సూత్రప్రాయమైన దెబ్బతో మొత్తం భారాన్ని ఒక్క దెబ్బగా దించుతుంది — అతని పేరు మీద శతాబ్దాలపాటు పోగుపడింది, తరచూ అనిశ్చిత శ్రేయస్సుతో. అతని కాలంలో ఏ సంకలనమూ మిగలలేదు; మృత్యువు తర్వాత దశాబ్దాలకు తొలి శ్రేయస్సులు మొదలవుతాయి. ఈ సంపుటి మొహమ్మద్-అలీ ఫోరూఘీ, ఖాసిమ్ ఘనీల (తెహ్రాన్, ౧౯౪౨) ప్రామాణిక ఎంపిక — స్వరైక్యతనూ ఆరంభకాలపు ఆధారాలనూ బట్టి జల్లించిన ౧౭౮ రుబాయీలు. ఏ రుబాయీ వేరే కవుల పేర్ల మీద కూడా ప్రచారంలో ఉందో, అపరేటస్ దానిని సూచిస్తుంది — సందేహం రికార్డుకు చెందుతుంది, పాఠకుడికి అది దక్కాలి.
ఎడ్వర్డ్ ఫిట్జ్జెరాల్డ్ ప్రసిద్ధ ఆంగ్ల ’రుబాయియాత్’ (౧౮౫౯) ఒక విక్టోరియన్ పునర్రచన, అనువాదం కాదు — అది వేర్వేరు రుబాయీలను ఒక అఖండ కవితగా మలిచి, తన సొంత ప్రాసనూ కల్పనలనూ జోడించింది. ఇక్కడ ప్రయత్నం దానికి విరుద్ధం: ప్రతి రుబాయీని పారసీలో అది ఏం చెబుతుందో అలాగే, చరణానికొక పంక్తిగా ఇవ్వడం — కలుపు లేకుండా, పూరణ లేకుండా, ఆ ప్రసిద్ధ ప్రాసను అనుకరించకుండా. ఫిట్జ్జెరాల్డ్ పంక్తులు నానుడులైన చోట్ల కూడా, మూల పారసీ అర్థమే ఇవ్వబడింది. ఇది పారసీ మూలం నుండి నేరుగా తెలుగులోకి చేసిన అనువాదం, ఏ ఇంగ్లిష్ రూపాంతరం గుండా కాదు.
ఖయ్యామ్ స్వరం మృత్యువు గురించి మాట్లాడే ఒక జ్యామితిజ్ఞుడిదిలా ఉంటుంది: ఘన నామవాచకాలు (కూజా, మట్టి, లాలా, మయ్ఖానా, సత్రం), సాదా వాక్యనిర్మాణం, తార్కిక జోడీలు (‘గనుక’, ‘ఇంతకుముందే’, ‘అయితే’) ఒక ప్రశాంతమైన కానీ విదారకమైన వాదాన్ని ముందుకు నడిపిస్తాయి. స్వరం పొడిగా, సందేహశీలంగా, కోమలంగా ఉంటుంది — ఎన్నడూ రహస్యవాద పొగమంచు కాదు, ఎన్నడూ విలాపం కాదు. మళ్ళీ మళ్ళీ వచ్చే చిత్రాలు: నియతిగా తిరిగే ఆకాశం (చర్ఖ్, ఫలక్); ధూళి-నుండి-మట్టి-నుండి-కూజా-నుండి-ధూళి చక్రం, దీనిలో రాజుల మట్టి నుండి కూజాలు తయారవుతాయి; ఒకే ఒక్క టేక — సంతోషంగా ఉండు, ఈ ఊపిరిని తాగు, ఎందుకంటే రేపటికి ఎవరూ పూచీ పడరు. సాకీ (చషకదాత), జమ్షీద్, బహ్రామ్, కైఖొస్రో వంటి పేర్లూ, జమ్జమ్, కౌసర్ వంటి సూచనలూ గ్లాసరీ అపరేటస్లో వివరించబడ్డాయి; అనువాద శరీరం స్వచ్ఛంగా ఉంటుంది.
నీ సొంత సౌందర్యంతో మా చిక్కును విప్పు;
ఒక కూజా సారాయి, మనం కలిసి తాగుదాం,
మన మట్టి నుండి కూజాలు చేసేలోగా.
حل کن به جمال خویشتن مشکل ما
یک کوزه شراب تا به هم نوش کنیم
زآن پیش که کوزهها کنند از گل ما
ఈ దిగులు నిండిన గుండెను ఇప్పుడే సంతోషంగా ఉంచు;
వెన్నెలలో సారాయి తాగు, ఓ చంద్రమా — ఎందుకంటే చంద్రుడు
ఎంతో కాలం మెరుస్తాడు, మనలను మాత్రం కనుగొనడు.
حالی خوش دار این دل پرسودا را
می نوش به ماهتاب ای ماه که ماه
بسیار بتابد و نیابد ما را
దానిని అప్పుడప్పుడు చదువుతారు, ఎప్పుడూ కాదు;
కానీ పాత్ర అంచున ఒక ఆయత్ నిలిచి ఉంది,
అది ప్రతిచోటా నిత్యం చదవబడుతుంది.
گهگاه نه بر دوام خوانند آن را
بر گرد پیاله آیتی هست مقیم
کاندر همه جا مدام خوانند آن را
మోసం, కుయుక్తుల పునాదిని వేయకు;
సారాయి తాగనని గర్వపడకు —
సారాయి బానిస అయిన నూరు ముద్దలు నువ్వు తింటావు.
بنیاد مکن تو حیله و دستان را
تو غره بدان مشو که می مینخوری
صد لقمه خوری که می غلام است آن را
లాలా పువ్వులా ముఖం, సైప్రస్లా నిటారు ఎత్తు ఉన్నా,
తెలియలేదు ఈ మట్టి ఆనందశాలలో
అనాది చిత్రకారుడు నన్ను ఎందుకు అలంకరించాడో.
چون لاله رخ و چو سرو بالاست مرا
معلوم نشد که در طربخانۀ خاک
نقاش ازل بهر چه آراست مرا
ప్రాణం, గుండె, పాత్ర, సారాయి మరకల వస్త్రం;
దయ ఆశ నుండీ, శిక్ష భయం నుండీ విముక్తులం,
మట్టి, గాలి, అగ్ని, నీటి నుండి స్వతంత్రులం.
جان و دل و جام و جامه پر درد شراب
فارغ ز امید رحمت و بیم عذاب
آزاد ز خاک و باد و از آتش و آب
గులాబీరంగు సారాయి లేకుండా బతకకూడదు;
ఈ పచ్చిక ఈరోజు మన విహారస్థలం,
మన మట్టి పచ్చిక ఎవరి విహారస్థలమో.
بی بادهٔ گلرنگ نمیباید زیست
این سبزه که امروز تماشاگه ماست
تا سبزهٔ خاک ما تماشاگه کیست
సారాయి పాత్ర నుండి నీ చెయ్యి ఎందుకు ఖాళీగా ఉంది?
తాగు, ఎందుకంటే కాలం నమ్మకద్రోహి శత్రువు,
ఇలాంటి రోజును పొందడం కష్టం.
دست تو ز جام می چرا بیکار است
می خور که زمانه دشمنی غدار است
دریافتن روز چنین دشوار است
రేపటి తలపు వట్టి భ్రమ తప్ప మరేమీ కాదు;
నీ గుండె పిచ్చెక్కకపోతే ఈ క్షణాన్ని వ్యర్థం చేయకు,
ఎందుకంటే మిగిలిన ఆయుష్షుకు విలువ కనిపించదు.
واندیشهٔ فردات به جز سودا نیست
ضایع مکن این دم ار دلت شیدا نیست
کاین باقی عمر را بها پیدا نیست
అయిదు, నాలుగు, ఆరు, ఏడులలో తికమకపడ్డవాడా,
తాగు — ఎక్కడ నుండి వచ్చావో నీకు తెలియదు;
సంతోషంగా ఉండు — ఎక్కడికి వెళ్తావో నీకు తెలియదు.
حیران شده در پنج و چهار و شش و هفت
می نوش ندانی ز کجا آمدهای
خوش باش ندانی به کجا خواهی رفت
అన్యాయం నీ పురాతన అలవాటు;
ఓ మట్టీ, నీ రొమ్మును చీల్చితే
నీ లోపల ఎన్నో విలువైన రత్నాలు.
بیدادگری شیوهٔ دیرینهٔ توست
ای خاک اگر سینه تو بشکافند
بس گوهر قیمتی که در سینهٔ توست
ఉన్నట్టుండి నీ శరీరం నుండి పవిత్ర ప్రాణం పోతుంది;
పచ్చికపై కూర్చుని కొన్ని రోజులు హాయిగా బతుకు,
నీ మట్టి నుండి పచ్చిక మొలిచేలోగా.
ناگه برود ز تن روان پاکت
بر سبزه نشین و خوش بزی روزی چند
زآن پیش که سبزه بر دمد از خاکت
ఈ నిజ రత్నాన్ని చిల్లుపెట్టిన వాడెవరూ లేడు;
ప్రతి ఒక్కడూ తన భ్రమ నుండి ఏదో చెప్పాడు,
ఉన్నదాని అసలు రూపం ఎవరూ చెప్పలేకపోయారు.
کس نیست که این گوهر تحقیق بسفت
هر کس سخنی از سر سودا گفتند
زآن روی که هست کس نمیداند گفت
ఏదో సుందరి కురుల ముడిలో బంధితమై ఉండేది;
దాని మెడపై నువ్వు చూసే ఈ పిడి
ఏదో చెలి మెడపై ఉండిన చెయ్యి.
در بند سر زلف نگاری بودهست
این دسته که بر گردن او میبینی
دستیست که بر گردن یاری بودهست
ఏదో రాజు కంటి నుండీ, మంత్రి గుండె నుండీ వచ్చింది;
తాగుబోతు అరచేతిలో ఉండే ప్రతి సారాయి పాత్రా
ఏదో మత్తుముఖం, పవిత్ర పెదవి నుండి వచ్చింది.
از دیدهٔ شاهی و دل دستوریست
هر کاسهٔ می که بر کف مخموریست
از عارض مستی و لب مستوریست
ఉదయసంధ్యల చుక్కల గుర్రం విశ్రామస్థలం;
ఇది వందమంది జంషీద్లు వదిలిన విందు,
వందమంది బహ్రామ్లు ఆనుకున్న కోట.
కాలువలో నీరులా, పొలంలో గాలిలా;
రెండు రోజుల దిగులు నాకు ఎన్నడూ గుర్తు రాలేదు —
రాని రోజు, గడిచిన రోజు.
چون آب به جویبار و چون باد به دشت
هرگز غم دو روز مرا یاد نگشت
روزی که نیامدهست و روزی که گذشت
తోట మధ్యలో గుండె-వెలిగించే ముఖం హాయిగా ఉంది;
గడిచిన నిన్నటి గురించి ఏం చెప్పినా హాయి కాదు,
సంతోషంగా ఉండు, నిన్నటి మాట వద్దు, ఈరోజు హాయిగా ఉంది.
در صحن چمن روی دلافروز خوش است
از دی که گذشت هر چه گویی خوش نیست
خوش باش و ز دی مگو که امروز خوش است
తిరిగే ఆకాశం కూడా తన పని చేస్తూ ఉండేది;
నేలపై నువ్వు పాదం పెట్టే ప్రతిచోటా
ఏదో సుందరి కంటిపాప ఉండేది.
گردنده فلک نیز بکاری بوده است
هرجا که قدم نهی تو بر روی زمین
آن مردمک چشم نگاری بودهست
గుడి విగ్రహారాధకుల మీద నాకు విసుగు పుట్టింది;
ఖయ్యామ్, నరకంలో పడతాడని ఎవరు చెప్పారు?
నరకానికి ఎవరు వెళ్ళారు, స్వర్గం నుండి ఎవరు వచ్చారు?
بیزار شدم ز بتپرستان کنشت
خیام ، که گفت دوزخی خواهد بود
که رفت به دوزخ و که آمد ز بهشت
దాన్ని పగలగొట్టడాన్ని మత్తుడు సహించడు;
ఇన్ని అందమైన తలలూ కాళ్ళూ, తలల నుండీ చేతుల నుండీ —
ఎవరి ప్రేమతో కలిసాయి, ఎవరి పగతో పగిలాయి?
بشکستن آن روا نمیدارد مست
چندین سر و پای نازنین از سر و دست
از مهر که پیوست و به کین که شکست
సంతోషంగా బతుకు, అది నీపై అన్యాయమే అయినా;
వివేకుల సాంగత్యంలో ఉండు, ఎందుకంటే నీ శరీర మూలం
ఒక ధూళి, ఒక గాలి, ఒక దుమ్ము, ఒక ఊపిరి.
رو شاد بزی اگرچه بر تو ستمیست
با اهل خرد باش که اصل تن تو
گردی و نسیمی و غباری و دمیست
లే, సారాయి పాత్రతో దృఢ నిశ్చయం చేసుకో;
ఈరోజు నీ విహారస్థలమైన ఈ పచ్చిక
రేపు అంతా నీ మట్టి నుండి మొలుస్తుంది.
برخیز و به جام باده کن عزم درست
کاین سبزه که امروز تماشاگه توست
فردا همه از خاک تو برخواهد رست
గులాబీ ముఖాన్నీ, నవ్వే సారాయి పాత్రనూ చూసింది;
తన స్థితిభాషలో వచ్చి నా చెవిలో చెప్పింది —
తెలుసుకో, గడిచిన ఆయుష్షు మళ్ళీ దొరకదు.
روی گل و جام باده را خندان یافت
آمد به زبان حال در گوشم گفت
دریاب که عمر رفته را نتوان یافت
ఆకాశాన్ని ఏడనుకున్నా, ఎనిమిదనుకున్నా;
చనిపోవాలి, అన్ని కోరికలూ వదలాలి గనుక,
గోరీలో చీమ తిన్నా, పొలంలో తోడేలు తిన్నా ఒకటే.
خواهی تو فلک هفت شمر خواهی هشت
چون باید مرد و آرزوها همه هشت
چه مور خورد به گور و چه گرگ به دشت
లాలా-ముఖ చెలితో నీకు అవకాశం ఉంటే;
ఆనందంగా తాగు, ఎందుకంటే ఈ పాత చక్రం
ఉన్నట్టుండి నిన్ను మట్టిలా నేలకు కలుపుతుంది.
با لالهرخی اگر تو را فرصت هست
می نوش به خرمی که این چرخ کهن
ناگاه تو را چو خاک گرداند پست
అనుమానపు ఆశతో జీవితమంతా కూర్చోలేం;
జాగ్రత్త, సారాయి పాత్రను చేతి నుండి వదలొద్దు —
అజ్ఞానంలో మనిషి మెలకువగా ఉన్నా, మత్తులో ఉన్నా ఒకటే.
نتوان به امید شک همه عمر نشست
هان تا ننهیم جام می از کف دست
در بیخبری مرد چه هشیار و چه مست
ఉన్న ప్రతిదానిలోనూ లోపమూ విచ్ఛిత్తీ ఉన్నాయి గనుక,
లోకంలో ఉన్నదంతా లేనట్టు భావించు,
లోకంలో లేనిదంతా ఉన్నట్టు ఊహించు.
چون هست به هرچه هست نقصان و شکست
انگار که هرچه هست در عالم نیست
پندار که هرچه نیست در عالم هست
ఏదో సుందరి అరచెయ్యి, ఏదో ప్రియురాలి ముఖం;
మేడ గోడకచ్చెలపై ఉన్న ప్రతి ఇటుకా
ఏదో మంత్రి వేలు, ఏదో సుల్తాన్ తల.
کفّ صنمیّ و چهرهٔ جانانیست
هر خشت که بر کنگرهٔ ایوانیست
انگشت وزیر یا سر سلطانیست
దాన్ని లోటుపాట్లలో ఎందుకు పడేశాడు?
బాగుంటే పగలగొట్టడం ఎందుకు?
బాగోకపోతే ఈ రూపాల దోషం ఎవరిది?
از بهر چه اوفکندش اندر کم و کاست
گر نیک آمد شکستن از بهر چه بود
ور نیک نیامد این صور عیب که راست
ఈ ఏర్పాటు గురించి ఏ ప్రాణికీ తెలియదు;
మట్టి గుండె తప్ప వేరే మజిలీ లేదు —
తాగు, ఎందుకంటే ఇలాంటి కథలు చిన్నవి కావు.
زین تعبیه جان هیچکس آگه نیست
جز در دل خاک هیچ منزلگه نیست
می خور که چنین فسانهها کوته نیست
నిద్ర నుండి ఎవరికీ ఆనంద పువ్వు వికసించలేదు;
మృత్యువుకు జోడైన ఆ పని ఎందుకు చేస్తావు?
తాగు, ఎందుకంటే మట్టి కింద పడుకోవాలి కదా.
کز خواب کسی را گل شادی نشکفت
کاری چه کنی که با اجل باشد جفت؟
می خور که به زیر خاک میباید خفت
దానికి ఆది లేదు, అంతమూ కనిపించదు;
ఈ విషయంలో ఎవరూ నిజం చెప్పలేదు —
ఈ రాక ఎక్కడ నుండి, ఈ పోక ఎక్కడికి?
او را نه بدایت نه نهایت پیداست
کس مینزند دمی در این معنی راست
کاین آمدن از کجا و رفتن به کجاست
పొలం అంచున ఒక సారాయి పాత్ర నా పెదవికి అందిస్తే,
సామాన్యుల దృష్టిలో ఇది ఎంత హీనమైనా,
స్వర్గం పేరు పలికితే నాకంటే కుక్క మేలు.
یک ساغر می دهد مرا بر لب کشت
هر چند به نزد عامه این باشد زشت
سگ به ز من است اگر برم نام بهشت
నాశన రహస్యాల తెర లోకి వెళ్తావు;
తాగు — ఎక్కడ నుండి వచ్చావో నీకు తెలియదు;
సంతోషంగా ఉండు — ఎక్కడికి వెళ్తావో నీకు తెలియదు.
در پردۀ اسرار فنا خواهی رفت
می نوش ندانی از کجا آمدهای
خوش باش ندانی به کجا خواهی رفت
తెలుసుకో, వచ్చే వారానికి అవి మట్టి అవుతాయి;
తాగు, పువ్వు కోసుకో, నువ్వు చూసేలోగా
పువ్వు మట్టి అయింది, పచ్చిక చెత్త అయింది.
دریاب که هفته دگر خاک شدهست
می نوش و گلی بچین که تا درنگری
گل خاک شدهست و سبزه خاشاک شدهست
కష్టం పెరిగింది, సుఖం తగ్గి తక్కువైంది;
దేవునికి కృతజ్ఞత, ఆపదకు కారణమయ్యేదంతా
మనం మరెవరినీ అడగనవసరం లేదు.
محنت همه افزوده و راحت کم و کاست
شکر ایزد را که آنچه اسباب بلاست
ما را ز کس دگر نمیباید خواست
ఒకరిద్దరు మిత్రులతో, ఒక హూరీ-రూప సుందరితో;
పాత్ర తీసుకురా — ఉదయపు సారాయి తాగేవారు
మసీదు నుండీ విముక్తులు, గుడి నుండీ స్వతంత్రులు.
با یک دو سه اهل و لعبتی حورسرشت
پیش آر قدح که بادهنوشان صبوح
آسوده ز مسجدند و فارغ ز کنشت
నీ శరీరంపై ఆయుష్షు కుదురైన వస్త్రమైనా,
నీకు గుడారమైన ఈ శరీర ఛత్రంలో
జాగ్రత్త, ఆనుకోకు — దాని నాలుగు మేకులూ బలహీనం.
ور بر تن تو عمر لباسی چستست
در خیمه تن که سایبانیست ترا
هان تکیه مکن که چارمیخش سستست
నేనంటాను ద్రాక్ష రసమే హాయిగా ఉందని;
ఈ నగదు తీసుకో, ఆ అప్పు చేతిని వదులు —
దూరపు నగారా చప్పుడు వినడమే హాయి.
من میگویم که آب انگور خوش است
این نقد بگیر و دست از آن نسیه بدار
کآواز دهل شنیدن از دور خوش است
అది తప్పు మాట, దానిపై గుండె పెట్టుకోలేం;
ప్రేమికులూ సారాయి తాగేవారూ నరకంలో ఉంటే,
రేపు స్వర్గాన్ని అరచేయిలా ఖాళీగా చూస్తావు.
قولیست خلاف ، دل در آن نتوان بست
گر عاشق و میخواره به دوزخ باشند
فردا بینی بهشت همچون کف دست
స్వర్గవాసిగా చేశాడో, హీన నరకవాసిగానో నాకు తెలియదు;
ఒక పాత్ర, ఒక సుందరి, ఒక వీణ పొలం అంచున —
ఈ మూడూ నాకు నగదు, నీకు స్వర్గం అప్పు.
از اهل بهشت کرد یا دوزخ زشت
جامی و بتی و بربطی بر لب کشت
این هرسه مرا نقد و تو را نسیه بهشت
తాగు — ఈ క్షణం కంటే మేలు దొరకదు;
సంతోషంగా ఉండు, ఆలోచించకు, ఎందుకంటే వెన్నెల
మన మట్టిపై ఒక్కొక్కరిపైనా ఎంతో కాలం మెరుస్తుంది.
می نوش دمی بهتر از این نتوان یافت
خوش باش و میندیش که مهتاب بسی
اندر سر خاک یک به یک خواهد تافت
కుఫ్ర్ నుండీ దీన్ నుండీ విముక్తి నా మతం;
లోక వధువును అడిగాను నీ కట్నం ఏమిటని —
అన్నది నీ ఆనంద హృదయమే నా కట్నం.
فارغ بودن ز کفر و دین دین من است
گفتم به عروس دهر کابین تو چیست
گفتا دل خرم تو کابین من است
శరీరం పాత్ర, దాని సారాయి ప్రాణం;
సారాయితో నవ్వే ఆ స్ఫటిక పాత్ర
లోపల గుండె రక్తం దాచిన ఒక కన్నీటిచుక్క.
جسم است پیاله و شرابش جان است
آن جام بلورین که ز می خندان است
اشکی است که خون دل در او پنهان است
యౌవన కాలం నుండి నీ లాభమూ ఇదే;
పువ్వుల, సారాయి, మత్త మిత్రుల కాలం —
ఒక క్షణం సంతోషంగా ఉండు, ఎందుకంటే జీవితం ఇదే.
خود حاصلت از دور جوانی این است
هنگام گل و باده و یاران سرمست
خوش باش دمی که زندگانی این است
విధిలో నిర్ణయంలో ఉన్న సుఖ దుఃఖాలూ —
వాటిని ఆకాశంపై నెట్టకు, ఎందుకంటే వివేక మార్గంలో
ఆకాశం నీకంటే వేయిరెట్లు నిస్సహాయం.
شادی و غمی که در قضا و قدر است
با چرخ مکن حواله کاندر ره عقل
چرخ از تو هزار بار بیچارهتر است
ఏదో రాజు రక్తపు ఎర్రదనం ఉండేది;
నేల నుండి మొలిచే ప్రతి వైలెట్ కొమ్మా
ఏదో సుందరి ముఖంపై ఉండిన పుట్టుమచ్చ.
از سرخی خون شهریاری بودهست
هر شاخ بنفشه کز زمین میروید
خالیست که بر رخ نگاری بودهست
నాకూ నీకూ ముందు ఏదో కిరీటమూ ఉంగరమూ;
ప్రియురాలి ముఖం నుండి ధూళిని మృదువుగా దులుపు,
అది కూడా ఏదో అందమైన సుందరి ముఖమే.
پیش از من و تو تاج و نگینی بودهست
گرد از رخ نازنین به آزرم فشان
کآن هم رخ خوب نازنینی بودهست
ఏదో దేవదూత పెదవి నుండి మొలిచిందేమో;
పచ్చికపై పాదం హీనంగా మోపకు,
ఆ పచ్చిక లాలా-ముఖ సుందరి మట్టి నుండి మొలిచింది.
گویی ز لب فرشتهخویی رستهست
پا بر سر سبزه تا به خواری ننهی
کآن سبزه ز خاک لالهرویی رستهست
కలిమి పరిపూర్ణతలో సాంగత్యానికి దీపమైనవారు —
ఈ చీకటి రాత్రి నుండి బయటకు దారి కనుగొనలేదు;
ఒక కథ చెప్పి నిద్రలోకి వెళ్ళిపోయారు.
در جمع کمال شمع اصحاب شدند
ره زین شب تاریک نبردند برون
گفتند فسانهای و در خواب شدند
అతను లేకుండానే అన్ని పనులూ ముగించారు;
ఈరోజు ఒక సాకు వేశారు,
రేపు అంతా వాళ్ళు ముందే కూర్చిందే జరుగుతుంది.
بی او همه کارها بپرداختهاند
امروز بهانهای درانداختهاند
فردا همه آن بود که درساختهاند
ప్రతి ఒక్కడూ తన కోరిక వెంట ఒక్క పరుగు పరుగెత్తుతున్నాడు;
ఈ పాత లోకం ఎవరికీ శాశ్వతంగా మిగలదు;
వాళ్ళు వెళ్ళారు, మనం వెళ్తాం, మరికొందరు వస్తారు, వెళ్తారు.
هر کس به مراد خویش یک تک به دوند
این کهنهجهان به کس نماند باقی
رفتند و رویم دیگر آیند و روند
దుఃఖ హృదయంపై ఎన్నో మంటలు ముద్రించాడు;
కెంపులాంటి పెదవులూ, కస్తూరిలాంటి కురులూ ఎన్నో
నేల డప్పులో, మట్టి పెట్టెలో దాచాడు.
بس داغ که او بر دل غمناک نهاد
بسیار لب چو لعل و زلفین چو مشک
در طبل زمین و حقهٔ خاک نهاد
ఎవరికీ రహస్యం విప్పరు;
విధి నుండి మనకు ఇంతే చూపిస్తారు —
మన ఆయుష్షు పాత్రను నింపి కొలుస్తారు.
بر هیچکسی راز همینگشایند
ما را ز قضا جز این قدر ننمایند
پیمانهٔ عمر ماست میپیمایند
వివేకుల తికమకకు కారణాలు;
జాగ్రత్త, వివేక సూత్రపు కొన కోల్పోకు —
ఏలికలైనవారే తలతిప్పి తిరుగుతున్నారు.
اسباب تردد خردمنداناند
هان تا سر رشتهٔ خرد گم نکنی
کآنان که مدبرند سرگرداناند
నా పోక వల్ల దాని ప్రతాపమూ ఘనతా పెరగలేదు;
ఎవరి నుండీ నా రెండు చెవులూ వినలేదు —
ఈ నా రాకపోకలు ఎందుకో అని.
وز رفتن من جلال و جاهش نفزود
وز هیچ کسی نیز دو گوشم نشنود
کاین آمدن و رفتنم از بهر چه بود
చుక్క ముత్తెపు చిప్పలో బంధమైతే ముత్యమవుతుంది;
సొమ్ము మిగలకపోయినా తల నిలిస్తే చాలు,
పాత్ర ఖాళీ అయితే మళ్ళీ నిండుతుంది.
قطره چو کشد حبس صدف در گردد
گر مال نماند سر بماناد به جای
پیمانه چو شد تهی دگر پر گردد
మృత్యువు చేతిలో ఎన్నో గుండెలు రక్తమయ్యాయి;
ఆ లోకం నుండి ఎవరూ రాలేదు, అడగడానికి —
ఇహలోక ప్రయాణికుల స్థితి ఎలా ఉందని.
وز دست اجل بسی جگرها خون شد
کس نآمد از آن جهان که پرسم از وی
کاحوال مسافران دنیا چون شد
ఆ తాజా జీవన వసంతం శిశిరమైంది;
యౌవనమనే పేరుగల ఆ ఆనంద పక్షి —
అయ్యో, ఎప్పుడు వచ్చిందో, ఎప్పుడు వెళ్ళిందో తెలియదు.
و آن تازه بهار زندگانی دی شد
آن مرغ طرب که نام او بود شباب
افسوس ندانم که کی آمد کی شد
మన పేరూ ఉండదు, గుర్తూ ఉండదు;
ఇంతకుముందు మనం లేనప్పుడు ఏ లోటూ లేదు,
ఇక ముందు మనం లేకపోయినా అలాగే ఉంటుంది.
نی نام ز ما و نی نشان خواهد بود
زین پیش نبودیم و نبد هیچ خلل
زین پس چو نباشیم همان خواهد بود
రోజుకు వందసార్లు నీకు చెబుతుంది:
ఈ ఒక్క క్షణాన్ని తెలుసుకో, ఎందుకంటే నువ్వు
కోసిన తర్వాత మళ్ళీ మొలిచే ఆకుకూర కాదు.
روزی صد بار خود تو را میگوید
دریاب تو این یک دم وقتت که نهای
آن تره که بدروند و دیگر روید
ఆనందంతో గడిచే ఒక క్షణాన్ని తెలుసుకో;
సాకీ, మిత్రుల రేపటి దిగులు నీకెందుకు?
పాత్ర తీసుకురా, ఎందుకంటే రాత్రి గడిచిపోతోంది.
دریاب دمی که با طرب میگذرد
ساقی غم فردای حریفان چه خوری
پیش آر پیاله را که شب میگذرد
నా నుండి పనులన్నీ చెడుగానే వస్తున్నాయి;
ప్రాణం వెళ్ళబూనింది, వెళ్ళకని అన్నాను;
అన్నది — ఏం చేయను, ఇల్లు కూలిపోతోంది.
وز من همه کار نانکو میآید
جان عزم رحیل کرد و گفتم بمرو
گفتا چه کنم خانه فرومیآید
మనిషిని తిని నేలకు తృప్తి కలగలేదు;
నిన్ను ఇంకా తినలేదని గర్విస్తున్నావు —
తొందరపడకు, అది నిన్నూ తింటుంది, ఆలస్యమేమీ కాదు.
وز خوردن آدمی زمین سیر نشد
مغرور بدانی که نخوردهست تو را
تعجیل مکن هم بخورد دیر نشد
దానివైపు మొగ్గకు, ఎందుకంటే వివేకులు మొగ్గరు;
నీలాంటివారు ఎందరో వెళ్తారు, ఎందరో వస్తారు,
నీ వాటాను ఎత్తుకో, లేకుంటే నిన్నే ఎత్తుకుపోతారు.
مگرای بدان که عاقلان نگرایند
بسیار چو تو روند و بسیار آیند
بربای نصیب خویش کت بربایند
దాని మంచీ చెడూ నా వల్లనని ఎందుకంటారు?
నిన్న నా ప్రమేయం లేదు, ఈరోజు నిన్నలానే నాదీ నీదీ ప్రమేయం లేదు,
రేపు ఏ సాక్ష్యంతో న్యాయాధిపతి ముందు నిలబెడతారు?
پس نیک و بدش ز من چرا میدانند
دی بی من و امروز چو دی بی من و تو
فردا به چه حجتم به داور خوانند
ప్రతి కురూపమూ, అందమూ వెంట ఎన్నాళ్ళు పరుగెత్తుతావు?
జమ్జమ్ ఊటవైనా, అమృత జలమైనా,
చివరకు మట్టి గుండెలోకే దిగిపోతావు.
چند از پی هر زشت و نکو خواهی شد
گر چشمهٔ زمزمی و گر آب حیات
آخر به دل خاک فروخواهی شد
ముఖాన్ని గుండె రక్తంతో కడగనిదే జరగదు;
దుఃఖం ఎందుకు వండుతావు — గుండె కాలినవారిలా
స్వేచ్ఛగా నిన్ను నీవు వదులుకోనిదే జరగదు.
رخساره بخون دل نشویی نشود
سودا چه پزی تا که چو دلسوختگان
آزاد به ترک خود نگویی نشود
స్వచ్ఛ సారాయి కంటే మేలైనది ఎవరూ చూడలేదు;
సారాయి అమ్మేవారి గురించి నాకు ఆశ్చర్యం —
అమ్మేదాని కంటే మేలైనది వారు ఏం కొంటారు?
بهتر ز می ناب کسی هیچ ندید
من در عجبم ز میفروشان کایشان
به زآنکه فروشند چه خواهند خرید
గుండెను ఎక్కువ తక్కువకు దుఃఖితం చేయలేం;
నాదీ నీదీ పని మన అభిప్రాయం మేరకు
మైనంతోనైనా మన చేతితో చేయలేం.
دل را به کم و بیش دژم نتوان کرد
کار من و تو چنانکه رای من و توست
از موم به دست خویش هم نتوان کرد
నిత్యం శత్రువు పనీ చేస్తాడు;
కుండలు చేసేవాడు ముస్లిం కాదని అంటారు —
అయితే గుమ్మడికాయ మలిచేవాడిని ఏమంటావు?
همواره همو کار عدو میسازد
گویند قرابهگر مسلمان نبود
او را تو چه گویی که کدو میسازد
ఓ ప్రియతమా, తగినంత సారాయి ఇవ్వమని ఆజ్ఞాపించు;
హూరీ, మేడలూ, స్వర్గం, నరకం గురించి
నిశ్చింతగా కూర్చో — అవన్నీ ఊహాగానాలే.
فرمای بتا که می بهاندازه دهند
از حور و قصور و ز بهشت و دوزخ
فارغ بنشین که آن هر آوازه دهند
కూర్చోడానికి ఒక గూడు ఉన్నవాడూ,
ఎవరి సేవకుడూ కాడు, ఎవరి యజమానీ కాడు —
సంతోషంగా బతుకమను, హాయిగా లోకం ఉన్నవాడు.
از بهر نشست آشیانی دارد
نه خادم کس بود نه مخدوم کسی
گو شاد بزی که خوشجهانی دارد
వ్యర్థంగా దిగులుపడడం లాభం లేదు;
త్వరగా పాత్ర సారాయితో నింపి నా చేతిలో పెట్టు,
మళ్ళీ తాగనీ — జరగవలసినదంతా జరిగింది.
غم خوردن بیهوده نمیدارد سود
پر کن قدح می به کفم درنه زود
تا باز خورم که بودنیها همه بود
మేఘం పూదోట ముఖం నుండి ధూళిని కడుగుతోంది;
కోకిల తన స్థితిభాషలో పసుపు గులాబీతో
తాగవలెనని మొర పెడుతోంది.
ابر از رخ گلزار همیشوید گرد
بلبل به زبان حال خود با گل زرد
فریاد همیکند که می باید خورد
గులాబీరంగు సారాయి తెమ్మని ఆజ్ఞాపించు;
ఓ అజాగ్రత్త అజ్ఞానీ, నువ్వు బంగారం కాదు —
నిన్ను మట్టిలో పెట్టి మళ్ళీ బయటకు తీయడానికి.
فرمای که تا بادهٔ گلگون آرند
تو زر نهای ای غافل نادان که تو را
در خاک نهند و باز بیرون آرند
లేదా ఉనికీ లేమిల వెంట గడుస్తుంది?
తాగు, ఎందుకంటే మృత్యువు వెంబడించే ఆయుష్షు
నిద్రలోనో మత్తులోనో గడవడమే మేలు.
یا در پی نیستی و هستی گذرد
می نوش که عمری که اجل در پی اوست
آن به که به خواب یا به مستی گذرد
వృత్తం నుండి ఒక్క అడుగూ ఎవరూ బయట పెట్టలేదు;
మొదటివాడి నుండి గురువు దాకా చూస్తున్నాను —
తల్లి కన్న ప్రతివాడి చేతిలోనూ నిస్సహాయత ఉంది.
کس یک قدم از دایره بیرون ننهاد
من مینگرم ز مبتدی تا استاد
عجز است به دست هرکه از مادر زاد
కాలం మంచీ చెడూ నుండి బంధం తెంచుకో;
సారాయి చేతిలో, సుందరి కురులు చేతిలో పట్టుకో, ఎందుకంటే
ఈ కొన్ని రోజులూ త్వరగా గడిచిపోతాయి, మిగలవు.
از نیک و بد زمانه بگسل پیوند
می در کف و زلف دلبری گیر که زود
هم بگذرد و نماند این روزی چند
నీ సుఖమూ ఆనందమూ గర్వంగా ఉన్నా,
రెంటిపైనా ఆనుకోకు, ఎందుకంటే ఆకాశ చక్రం
తెర వెనుక వేయి రకాల ఆటలాడుతుంది.
عیش و طرب تو سرفرازی دارد
بر هر دو مکن تکیه که دوران فلک
در پرده هزار گونه بازی دارد
దాన్ని పగలగొట్టి మళ్ళీ నేలకు అప్పగించకుండా;
మేఘం నీళ్ళలా మట్టిని పైకి తీస్తే,
ప్రళయం దాకా ప్రియుల రక్తాన్నే కురిపిస్తుంది.
کش نشکند و هم به زمین نسپارد
گر ابر چو آب خاک را بردارد
تا حشر همه خون عزیزان بارد
అది ఆనందంతో తప్ప గడవనీయకు;
జాగ్రత్త, లోక వ్యామోహపు పెట్టుబడి
ఆయుష్షే — నువ్వు గడిపినట్టే అది గడుస్తుంది.
مگذار که جز به شادمانی گذرد
هشدار که سرمایهٔ سودای جهان
عمر است چنان کش گذرانی گذرد
అక్కడ సారాయి, పాలు, తేనె ఉంటాయని;
మనం సారాయినీ ప్రియురాలినీ ఎంచుకుంటే భయమేమి —
చివరకు అన్నీ అలాగే ఉంటాయి కదా.
آنجا می و شیر و انگبین خواهد بود
گر ما می و معشوق گزیدیم چه باک
چون عاقبت کار چنین خواهد بود
సారాయి, పాలు, తేనె, పంచదార నదులని;
సారాయి పాత్ర నింపి నా చేతిలో పెట్టు —
వేయి అప్పుల కంటే ఒక్క నగదు మేలు.
جوی می و شیر و شهد و شکر باشد
پر کن قدح باده و بر دستم نه
نقدی ز هزار نسیه خوشتر باشد
చనిపోయినట్టే లేస్తారని అంటారు;
మేము సారాయి, ప్రియురాలితో ఎప్పుడూ ఉంటాం గనుక,
బహుశా ప్రళయంలో మనలను అలాగే లేపుతారు.
زآنسان که بمیرند چنان برخیزند
ما با می و معشوقه از آنیم مدام
باشد که به حشرمان چنان انگیزند
డెబ్బై రెండు మతాల ఆలోచన తీసేస్తుంది;
ఆ రసాయనం నుండి దూరం కావద్దు, దాని నుండి
ఒక్క గుటక తాగితే వేయి రోగాలు తీసేస్తుంది.
و اندیشه هفتاد و دو ملت ببرد
پرهیز مکن ز کیمیایی که از او
یک جرعه خوری هزار علت ببرد
అంకా పక్షి కంటే మరింత దాచి ఉండాలి;
ఎందుకంటే చిప్పలో దాగుడు వల్లే చుక్క ముత్యమవుతుంది,
సముద్రపు గుండె రహస్యమైన ఆ చుక్క.
باید که نهفتهتر ز عنقا باشد
کاندر صدف از نهفتگی گردد در
آن قطره که راز دل دریا باشد
తోటలో వైలెట్ నడుమూ వంగి ఉంటుంది;
నాకు మొగ్గపైన మెచ్చుకోలు కలుగుతుంది —
అది తన కొంగును సర్దుకుని ఉంచుకుంటుంది గనుక.
بالای بنفشه در چمن خم گیرد
انصاف مرا ز غنچه خوش میآید
کاو دامن خویشتن فراهم گیرد
తెలియని రహస్యాలు కొద్దిగానే మిగిలాయి;
డెబ్బై రెండు ఏళ్ళు రేయింబవళ్ళు ఆలోచించాను,
తెలిసిందేమంటే ఏమీ తెలియదని.
کم ماند ز اسرار که معلوم نشد
هفتاد و دو سال فکر کردم شب و روز
معلومم شد که هیچ معلوم نشد
తోటా భవనమూ నువ్వూ నేనూ లేకుండా మిగులుతాయి;
నీ వెండి బంగారాన్ని ఒక దిర్హం నుండి ఒక జవ్ దాకా
మిత్రునితో అనుభవించు, లేకుంటే శత్రువుకు మిగులుతుంది.
هم باغ و سرای بی تو و من ماند
سیم و زر خویش از درمی تا به جوی
با دوست بخور گرنه به دشمن ماند
మృత్యువు పాదాల ముందు ఒక్కొక్కరూ నేలకూలారు;
జీవన సభలో ఒకే సారాయి తాగాం,
మనకంటే ఒకటి రెండు మలుపులు ముందే మత్తెక్కారు.
در پای اجل یکان یکان پست شدند
خوردیم ز یک شراب در مجلس عمر
دوری دو سه پیشتر ز ما مست شدند
ఒక్క గుటక సారాయి చైనా రాజ్యం విలువ;
కెంపు సారాయి తప్ప నేలపై లేదు
వేయి తీపి ప్రాణాల విలువైన చేదు.
یک جرعهٔ می مملکت چین ارزد
جز بادهٔ لعل نیست در روی زمین
تلخی که هزار جان شیرین ارزد
ఒక మట్టి రేణువు నేలతో ఒక్కటైంది;
ఈ లోకంలో నీ రాకపోకలు ఏమిటి?
ఒక ఈగ కనిపించి, మాయమైంది — అంతే.
یک ذرهٔ خاک با زمین یکتا شد
آمدشدن تو اندر این عالم چیست
آمد مگسی پدید و ناپیدا شد
పగిలిన కూజా నుండి ఒక్క గుటక చల్లనీరు దొరికితే,
తనకంటే తక్కువవాడి ఆజ్ఞలో ఎందుకుండాలి?
తనలాంటివాడి సేవ ఎందుకు చేయాలి?
از کوزه شکستهای دمی آبی سرد
مأمور کم از خودی چرا باید بود
یا خدمت چون خودی چرا باید کرد
ప్రతి స్వతంత్రుని నెచ్చెలినీ మిత్రునీ తీసుకురా;
మట్టి లోకపు కాలం గాలిలా త్వరగా గడిచిపోతుందని
తెలిసినప్పుడు, సారాయి తీసుకురా.
وآن محرم و مونس هر آزاده بیار
چون میدانی که مدت عالم خاک
باد است که زود بگذرد باده بیار
వ్యర్థ ఆలోచనతో గుండెనూ ప్రాణాన్నీ ఎందుకు గాయపరుస్తావు?
సంతోషంగా బతుకు, లోకాన్ని ఆనందంగా గడుపు —
మొదట పని చేసేటప్పుడు నీ సలహా తీసుకోలేదు.
وز فکرت بیهوده دل و جان افکار
خرم بزی و جهان به شادی گذران
تدبیر نه با تو کردهاند اول کار
ఒకదాన్ని ఉంచవు, మరొకటి ఎత్తుకుపోకుండా;
రాబోయేవారు మనం లోకం నుండి ఏం పడుతున్నామో
తెలిస్తే, ఇక రారు.
ننهند به جا تا نربایند دگر
ناآمدگان اگر بدانند که ما
از دهر چه میکشیم نایند دگر
వ్యర్థంగా లేని దుఃఖాలను వ్యర్థంగా తినకు;
జరిగింది గడిచింది, జరగనిది కనిపించలేదు —
సంతోషంగా ఉండు, జరిగినదీ జరగనిదీ దిగులు తినకు.
بیهوده نهای غمان بیهوده مخور
چون بوده گذشت و نیست نابوده پدید
خوش باش غم بوده و نابوده مخور
నీ ఆనంద తోట పచ్చికతో అలంకరించావనుకో;
అప్పుడు ఆ పచ్చికపై మంచుబిందువులా ఒక రాత్రి
కూర్చుని, తెల్లవారేసరికి లేచిపోయావనుకో.
باغ طربت به سبزه آراسته گیر
و آنگاه بر آن سبزه شبی چون شبنم
بنشسته و بامداد برخاسته گیر
ప్రతి రేణువూ మరో రేణువు నుండి దూరమైంది;
అయ్యో, ఇది ఏ సారాయి — లెక్కల రోజు దాకా
మత్తెక్కి, అన్నిటినీ మరిచి ఉన్నారు.
هر ذره ز هر ذره گرفتند کنار
آه این چه شراب است که تا روز شمار
بیخود شده و بیخبرند از همه کار
అందరికీ వరుసగా రుచి చూపే పాత్ర ఉంది;
నీ వంతు వచ్చినప్పుడు నిట్టూర్చకు —
ఆనందంగా తాగు, ఇది వరుస, అన్యాయం కాదు.
جامیست که جمله را چشانند بدور
نوبت چو به دور تو رسد آه مکن
می نوش به خوشدلی که دور است نه جور
మట్టి ముద్దపై ఎన్నోసార్లు తొక్కుతున్నాడు;
ఆ మట్టి తన స్థితిభాషలో అతనితో అంటోంది —
నేనూ నీలాంటివాడినే, నన్ను మృదువుగా చూడు.
بر پاره گلی لگد همی زد بسیار
و آن گل بزبان حال با او میگفت
من همچو تو بودهام مرا نیکودار
యౌవన సుఖపు పెట్టుబడి, తాగు;
అగ్నిలా మండేదైనా, దుఃఖాన్ని
జీవన జలంలా చల్లార్చేది — తాగు.
سرمایه لذت جوانی است بخور
سوزنده چو آتش است لیکن غم را
سازنده چو آب زندگانی است بخور
లేదా లాలా-ముఖ నవ్వే సుందరితో తాగు;
ఎక్కువ తాగకు, ప్రచారం చేయకు, బయటపెట్టకు,
కొద్దిగా తాగు, అప్పుడప్పుడు తాగు, రహస్యంగా తాగు.
یا با صنمی لاله رخی خندان خور
بسیار مخور ورد مکن فاش مساز
اندک خور و گه گاه خور و پنهان خور
స్ఫటిక పాత్రను కెంపు సారాయితో నింపు;
నాశన మూలలో ఈ ఒక్క క్షణపు అరువు
ఎంతో వెతుకుతావు, మళ్ళీ దొరకదు.
پر بادهٔ لعل کن بلورین ساغر
کاین یکدم عاریت در این کنج فنا
بسیار بجویی و نیابی دیگر
మనకు రహస్యం చెప్పడానికి తిరిగి వచ్చినవాడెవడు?
కాబట్టి ఈ ఆశా అవసరాల రెండు దారుల కూడలిలో
ఏమీ వదలకు, ఎందుకంటే నువ్వు తిరిగి రావు.
باز آمده کیست تا به ما گوید راز
پس بر سر این دو راههٔ آز و نیاز
تا هیچ نمانی که نمیآیی باز
మెల్లమెల్లగా సారాయి తాగి వీణ మీటు;
ఉన్నవారు ఎంతో కాలం నిలవరు,
వెళ్ళినవారు ఎవరూ తిరిగి రారు.
نرمک نرمک باده خور و چنگ نواز
کانها که بجایند نپایند بسی
و آنها که شدند کس نمیاید باز
ప్రేమతో దాని నుదుటిపై వంద ముద్దులు పెడుతుంది;
ఈ లోక కుమ్మరి ఇంత సున్నితమైన పాత్ర
చేసి, మళ్ళీ నేలకు కొడతాడు.
صد بوسه ز مهر بر جبین میزندش
این کوزهگر دهر چنین جام لطیف
میسازد و باز بر زمین میزندش
చంద్రముఖితో కూర్చుంటే సంతోషంగా ఉండు;
లోకపు పని చివరకు లేమే గనుక,
నువ్వు లేవని ఊహించు — ఉన్నట్టే సంతోషంగా ఉండు.
با ماهرخی اگر نشستی خوش باش
چون عاقبت کار جهان نیستی است
انگار که نیستی چو هستی خوش باش
రెండువేల పాత్రలు మాట్లాడేవీ మౌనమైనవీ చూశాను;
ఉన్నట్టుండి ఒక పాత్ర అరిచింది —
కుమ్మరి ఏడీ, కూజా కొనేవాడూ అమ్మేవాడూ ఏరీ?
دیدم دو هزار کوزه گویا و خموش
ناگاه یکی کوزه برآورد خروش
کو کوزهگر و کوزهخر و کوزه فروش
కాలపు దిగులులో దుఃఖంగా కూర్చునేవాడిని;
సారాయి తాగు స్ఫటికంలో వీణ మొరతో,
స్ఫటికం రాయిపై పడకముందే.
کو در غم ایام نشیند دلتنگ
می خور تو در آبگینه با ناله چنگ
زان پیش که آبگینه آید بر سنگ
అన్ని పెద్ద చిక్కులనూ విప్పాను;
యుక్తులతో కష్టమైన బంధాలన్నీ విప్పాను,
మృత్యువు బంధం తప్ప ప్రతి బంధమూ విడిపోయింది.
کردم همه مشکلات کلی را حل
بگشادم بندهای مشکل به حیل
هر بند گشاده شد به جز بند اجل
సారాయి పాత్రనూ పువ్వుల కొంగునూ చేతి నుండి వదలకు;
మృత్యువు గాలితో ఉన్నట్టుండి మన ఆయుష్షు చొక్కా
పువ్వు రేకుల చొక్కాలా అయ్యేలోగా.
از دست منه جام می و دامن گل
زان پیش که ناگه شود از باد اجل
پیراهن عمر ما چو پیراهن گل
ఈ ఒక్క ఆయుష్షు క్షణాన్ని లాభంగా లెక్కిద్దాం;
రేపు ఈ నాశన సత్రం నుండి దాటిపోయాక,
ఏడువేల ఏళ్ళవారితో సమానంగా ఉంటాం.
وین یک دمِ عمر را غنیمت شمریم
فردا که ازین دیرِ فنا درگذریم
با هفتهزارسالگان سربهسریم
నీడల దీపమైన మాయాదీపమని అనుకుందాం;
సూర్యుడు దీపం, లోకం ఫానూస్,
మనం అందులో తికమకపడే బొమ్మలం.
فانوس خیال از او مثالی دانیم
خورشید چراغ دان و عالم فانوس
ما چون صوریم کاندر او حیرانیم
కాలం నుండి ఒక దెబ్బ తినేలోగా;
ఈ ద్వేషముఖ చక్రం ఉన్నట్టుండి ఒకరోజు
కొంచెం నీళ్ళు తాగే సమయమైనా ఇవ్వదు.
زان پیش که از زمانه تابی بخوریم
کاین چرخ ستیزه روی ناگه روزی
چندان ندهد زمان که آبی بخوریم
నా ముఖపు రంగును నేరేడు రంగుగా చేస్తాను;
ఈ పనికిమాలిన చాదస్తపు వివేకపు ముఖంపై
ఒక పిడికెడు సారాయి కొడతాను, నిద్రపోయేలా.
رنگ رخ خود به رنگ عناب کنم
این عقل فضول پیشه را مشتی می
بر روی زنم چنانکه در خواب کنم
నేల కింద దాగినవారిని చూస్తున్నాను;
లేమి మైదానంలోకి ఎంత చూసినా
రానివారినీ, వెళ్ళినవారినీ చూస్తున్నాను.
در زیرزمین نهفتگان میبینم
چندانکه به صحرای عدم مینگرم
ناآمدگان و رفتگان میبینم
లోకంలో వందేళ్ళైనా, ఒక్క రోజైనా ఒకటే;
పాత్రలో సారాయి పోసివ్వు — మనం
కుమ్మరి కొలికిలో కూజా అయ్యేలోగా.
در دهر چه صد ساله چه یکروزه شویم
در ده تو بکاسه می از آن پیش که ما
در کارگه کوزهگران کوزه شویم
సారాయీ ప్రియురాలూ లేకపోవడం పెద్ద పొరపాటు;
పాత-కొత్త, ఆశా భయం ఎన్నాళ్ళు?
నేను వెళ్ళాక లోకం కొత్తదైనా పాతదైనా ఏమిటి?
پس بی می و معشوق خطائیست عظیم
تا کی ز قدیم و محدث امیدم و بیم
چون من رفتم جهان چه محدث چه قدیم
కాలపు రహస్యాలను చెప్పలేను;
ఆలోచన సముద్రం నుండి వివేకం ఒక ముత్యం తెచ్చింది,
భయంతో దాన్ని చిల్లుపెట్టలేను.
و اسرار زمانه گفت مینتوانم
از بحر تفکرم برآورد خرد
دری که ز بیم سفت مینتوانم
అతను అన్నది కానని దేవునికి తెలుసు;
అయినా ఈ దుఃఖపు గూటికి వచ్చాను గనుక,
కనీసం నేనెవరో నాకు తెలియాలి కదా.
ایزد داند که آنچه او گفت نیم
لیکن چو در این غم آشیان آمدهام
آخر کم از آنکه من بدانم که کیم
న్యాయపు పెట్టుబడీ అన్యాయపు స్వభావమూ మనమే;
కిందీ పైనా, పరిపూర్ణతా లోపమూ మనమే,
తుప్పుపట్టిన అద్దమూ జమ్షీద్ పాత్రా మనమే.
سرمایهٔ دادیم و نهاد ستمیم
پستیم و بلندیم و کمالیم و کمیم
آئینهٔ زنگ خورده و جام جمیم
పరువుపోతుందనో మత్తు వల్లనో మానను;
నేను ఆనందం కోసం సారాయి తాగేవాడిని,
ఇప్పుడు నువ్వు నా గుండెలో కూర్చున్నావు గనుక మానను.
یا از غم رسوایی و مستی نخورم
من می ز برای خوشدلی میخوردم
اکنون که تو بر دلم نشستی نخورم
సారాయి లేకుండా శరీర భారం మోయలేను;
సాకీ ‘మరో పాత్ర తీసుకో’ అనే ఆ క్షణానికి
నేను బానిస, ‘ఇక నా వల్ల కాదు’ అనే క్షణానికి.
بی باده کشید بارتن نتوانم
من بنده آن دمم که ساقی گوید
یک جام دگر بگیر و من نتوانم
సంపదతో, వెండి బంగారంతో ‘నేనున్నాను’ అంటాడు;
అతని పని ఒకరోజు గాడిన పడగానే,
ఉన్నట్టుండి మృత్యువు మాటుగా ‘నేనున్నాను’ అని లేస్తుంది.
با نعمت و با سیم و زر آید که منم
چون کارک او نظام گیرد روزی
ناگه اجل از کمین برآید که منم
కొంతకాలం మా పాండిత్యానికి మేమే సంతోషపడ్డాం;
మాట చివర విను — మనకేమి దక్కింది:
మట్టి నుండి వచ్చాం, గాలిపై వెళ్ళాం.
یک چند به استادی خود شاد شدیم
پایان سخن شنو که ما را چه رسید
از خاک در آمدیم و بر باد شدیم
నా ఉనికిపై ఒక్క ఊపిరైనా సంతోషపడలేదు;
కాలానికి ఎంతో శిష్యరికం చేశాను,
లోకపు పనిలో ఇంకా గురువును కాలేదు.
یک دمزدن از وجود خود شاد نیم
شاگردی روزگار کردم بسیار
در کار جهان هنوز استاد نیم
రాని రేపటి గురించి మొర పెట్టకు;
రానిదానిపైనా, గడిచినదానిపైనా పునాది వేయకు,
ఇప్పుడు సంతోషంగా ఉండు, ఆయుష్షు గాలిపై వదలకు.
فردا که نیامده ست فریاد مکن
برنامده و گذشته بنیاد مکن
حالی خوش باش و عمر بر باد مکن
కల్లోలమూ గందరగోళమూ నిండిన ఈ లోకాన్ని చూడు;
రాజులూ నాయకులూ ప్రభువులూ మట్టి కింద ఉన్నారు,
చంద్రబింబ ముఖాలు చీమ నోటిలో ఉన్నాయి చూడు.
وین عالم پر فتنه و پر شور ببین
شاهان و سران و سروران زیر گلند
روهای چو مه در دهن مور ببین
కూర్చుని ఒక క్షణం ఆనందంగా గడుపు;
లోక స్వభావంలో నిజాయితీ ఉంటే,
ఇతరుల నుండి నీకు వంతు రానేరాదు.
بنشین و دمی به شادمانی گذران
در طبع جهان اگر وفایی بودی
نوبت بتو خود نیامدی از دگران
దుఃఖం తినడం, ప్రాణం తీయడం తప్ప ఏమీ కాదు గనుక;
ఈ లోకం నుండి త్వరగా వెళ్ళినవాడి గుండె సంతోషం,
అసలు లోకానికి రానివాడు హాయిగా ఉన్నాడు.
جز خوردن غصه نیست تا کندن جان
خرم دل آنکه زین جهان زود برفت
و آسوده کسی که خود نیامد به جهان
గాలి తప్ప చేతికేమీ రాదు;
నా మృత్యువుకు అతను సంతోషపడాలి —
మృత్యువు చేతి నుండి స్వతంత్రుడవగలవాడు.
در دست نخواهد به جز از باد بدن
آن را باید به مرگ من شاد بدن
کز دست اجل تواند آزاد بدن
కుఫ్రూ లేదు, ఇస్లామూ లేదు, లోకమూ లేదు, దీన్ లేదు;
హక్కూ లేదు, సత్యమూ లేదు, షరీయత్ లేదు, నిశ్చయమూ లేదు;
రెండు లోకాల్లోనూ ఇంత ధైర్యం ఎవరికుంది?
نه کفر و نه اسلام و نه دنیا و نه دین
نه حق نه حقیقت نه شریعت نه یقین
اندر دو جهان کرا بود زهره این
నీచుల విందు పంక్తిలో ఉచితకోరు కావడం కంటే మేలు;
నిజంగా నీ సొంత జొన్న రొట్టె మేలు,
ప్రతి నీచుని దగ్గర కలగలిసి కాలడం కంటే.
به ز آن که طفیل خوان ناکس بودن
با نان جوین خویش حقا که به است
کالوده و پالوده هر خس بودن
ఒక గుంపు నిశ్చయ మార్గంలో అనుమానంలో పడ్డారు;
ఒకరోజు ఒక కేక వస్తుందని భయం —
ఓ అజ్ఞానులారా, దారి అదీ కాదు, ఇదీ కాదు.
قومی به گمان فتاده در راه یقین
میترسم از آن که بانگ آید روزی
کای بیخبران راه نه آنست و نه این
మరో ఎద్దు నేల కింద దాగి ఉంది;
నీ వివేక కన్ను తెరిచి నిశ్చయంగా చూడు —
కింద పైన రెండు ఎద్దుల నడుమ ఒక పిడికెడు గాడిదలు.
یک گاو دگر نهفته در زیر زمین
چشم خردت باز کن از روی یقین
زیر و زبر دو گاو مشتی خر بین
ఈ ఆకాశాన్ని మధ్య నుండి తీసేసేవాడిని;
కొత్తగా మరో ఆకాశాన్ని అలా చేసేవాడిని,
స్వతంత్రుడు గుండె కోరిక సులభంగా పొందేలా.
برداشتمی من این فلک را ز میان
از نو فلکی دگر چنان ساختمی
کازاده بکام دل رسیدی آسان
స్వచ్ఛ సారాయిని అలంకరించినవారి నుండి కోరు;
ఉన్నతంగా వచ్చినవారు ఒక్కొక్కరూ వెళ్ళారు,
తిరిగివచ్చినవారి జాడ ఎవరూ చెప్పరు.
می خواه مروق به طراز آمدگان
رفتند یکان یکان فراز آمدگان
کس می ندهد نشان ز بازآمدگان
కపట సాధుత్వం సాధించడం కంటే మేలు;
ప్రేమికుడూ మత్తుడూ నరకంలో పడితే,
స్వర్గం ముఖం ఎవరూ చూడనేలేరు.
به زانکه بزرق زاهدی ورزیدن
گر عاشق و مست دوزخی خواهد بود
پس روی بهشت کس نخواهد دیدن
మన హాయి క్షణాన్ని కష్టపు రాయిపై రాయలేం;
రేపేమవుతుందో ఎవరికీ తెలియదు —
సారాయీ ప్రియురాలూ, తనివితీరా విశ్రాంతీ కావాలి.
وقت خوش خود بسنگ محنت سودن
کس غیب چه داند که چه خواهد بودن
می باید و معشوق و به کام آسودن
దాని గుమ్మం ముందు రాజులు తలవంచేవారు;
దాని గోడకచ్చెపై ఒక పావురం
కూర్చుని కూకూ కూకూ అంటూ చూశాం.
بر درگه آن شهان نهادندی رو
دیدیم که بر کنگرهاش فاختهای
بنشسته همی گفت که کوکوکوکو
మన ఆయుష్షు ఆశ పేకకు పడుగేది?
లోకపు ఎందరో అందమైనవారి తలలూ కాళ్ళూ
కాలిపోయి మట్టవుతాయి — పొగేది?
وز تار امید عمر ما پودی کو
چندین سروپای نازنینان جهان
میسوزد و خاک میشود دودی کو
నా నీ గోతిపై రెండిటుకలు వేస్తారు;
అప్పుడు ఇతరుల సమాధి ఇటుకల కోసం
నా నీ మట్టిని అచ్చులో పోస్తారు.
خشتی دو نهند بر مغاک من و تو
و آنگاه برای خشت گور دگران
در کالبدی کشند خاک من و تو
నా నీ పవిత్ర ప్రాణంపై కుట్ర పన్నుతోంది;
పచ్చికపై కూర్చుని స్వచ్ఛ సారాయి తాగు,
ఈ పచ్చిక మన మట్టి నుండి ఎంతో మొలుస్తుంది.
قصدی دارد بجان پاک من و تو
در سبزه نشین و می روشن میخور
کاین سبزه بسی دمد ز خاک من و تو
సారాయి కూడా గుడారపు సుందరుల చేతి నుండే మేలు;
మత్తూ ఖలందరీ దారితప్పడం మేలు,
చంద్రుని నుండి చేప దాకా ఒక్క గుటక సారాయే మేలు.
می هم ز کف بتان خرگاهی به
مستی و قلندری و گمراهی به
یک جرعه می ز ماه تا ماهی به
పువ్వు అందంతో కోకిల ఆనందభరితమైంది;
పువ్వు నీడలో కూర్చో, ఎందుకంటే ఈ పువ్వు
ఎంతో మట్టిలో రాలుతుంది, మనం మట్టవుతాం.
بلبل ز جمال گل طربناک شده
در سایه گل نشین که بسیار این گل
در خاک فرو ریزد و ما خاک شده
ఈ ఆయుష్షును హాయిగా గడుపుతానో లేదో;
సారాయి పాత్ర నింపు, ఎందుకంటే నాకు తెలియదు —
ఈ ఊపిరి తీసుకున్నదాన్ని మళ్ళీ వదులుతానో లేదో.
وین عمر به خوشدلی گذارم یا نه
پرکن قدح باده که معلومم نیست
کاین دم که فرو برم برآرم یا نه
దాని కోసం శ్రమిస్తే క్షమార్హుడివి;
మిగతాదంతా ఉచితమైనా విలువ లేదు, జాగ్రత్త —
విలువైన ఆయుష్షును దానికి అమ్మకు.
معذوری اگر در طلبش میکوشی
باقی همه رایگان نیرزد هشدار
تا عمر گرانبها بدان نفروشی
మన ఉనికి పత్రాలు చుట్టబడతాయి;
తాగు, దిగులు తినకు, ఎందుకంటే జ్ఞాని చెప్పాడు —
లోకపు దుఃఖాలు విషం, దానికి విరుగుడు సారాయి.
اوراق وجود ما همی گردد طی
می خور! مخور اندوه که فرمود حکیم
غمهای جهان چو زهر و تریاقش می
ఆ కూజా ఎన్నో రహస్యాలు చెప్పింది:
నేను ఒక రాజును, నాకు బంగారు పాత్ర ఉండేది,
ఇప్పుడు ప్రతి మత్తుని కూజా అయ్యాను.
آن کوزه سخن گفت ز هر اسراری
شاهی بودم که جام زرینم بود
اکنون شدهام کوزه هر خماری
ఏడూ నాలుగుల వల్ల నిత్యం తపిస్తున్నవాడా,
తాగు, ఎందుకంటే వేయిసార్లు నీకు చెప్పాను —
నువ్వు వెళ్ళాక తిరిగిరావు, వెళ్ళిపోయావంటే వెళ్ళిపోయావు.
وز هفت و چهار دایم اندر تفتی
می خور که هزار بار بیشت گفتم
باز آمدنت نیست چو رفتی رفتی
తెలివైన జ్ఞానుల సూక్ష్మతను చేరలేవు;
ఇక్కడే కెంపు సారాయితో స్వర్గం సృష్టించుకో —
అక్కడ స్వర్గం ఉందో లేదో, చేరతావో లేదో.
در نکته زیرکان دانا نرسی
اینجا به می لعل بهشتی می ساز
کانجا که بهشت است رسی یا نرسی
కెంపు సారాయితో ఉండు, వెండి-శరీర సుందరితో ఉండు;
లోకాన్ని సృష్టించినవాడు నిశ్చింతగా ఉన్నాడు,
నీలాంటివాడి మీసమూ నాలాంటివాడి గడ్డమూ నుండి.
با باده لعل باش و با سیم تنی
کانکس که جهان کرد فراغت دارد
از سبلت چون تویی و ریش چو منی
లేదా ఈ దీర్ఘ మార్గానికి ఒక గమ్యం ఉంటే;
లక్ష ఏళ్ళ తర్వాతైనా మట్టి గుండె నుండి
పచ్చికలా ఆశ మొలిచే అవకాశం ఉంటే.
یا این ره دور را رسیدن بودی
کاش از پی صد هزار سال از دل خاک
چون سبزه امید بر دمیدن بودی
మత్తులో ఉండి ఈ ఆగడం చేశాను;
ఆ కూజా తన స్థితిభాషలో నాతో అంది —
నేనూ నీలాంటివాడినే, నువ్వూ నాలాంటివాడివవుతావు.
سرمست بدم که کردم این عیاشی
با من به زبان حال میگفت سبو
من چون تو بدم تو نیز چون من باشی
నా సూత్రానికి ఒక కొన దొరికితే;
ఉనికి జైలు ఇరుకులో ఎన్నాళ్ళు?
అయ్యో, లేమి వైపు ఒక తలుపు దొరికితే.
هم رشته خویش را سری یافتمی
تا چند ز تنگنای زندان وجود
ای کاش سوی عدم دری یافتمی
పొలంలో కాలువ ఒడ్డున నిశ్చింతగా కూర్చో;
ఎందరో ప్రియమైనవారిని దుష్ట చక్రం
వందసార్లు పాత్ర చేసింది, వందసార్లు కూజా చేసింది.
فارغ بنشین بکشتزار و لب جوی
بس شخص عزیز را که چرخ بدخوی
صد بار پیاله کرد و صد بار سبوی
అడిగాను — వెళ్ళినవారి వార్త ఏదైనా ఇవ్వవా?
అన్నాడు — తాగు, ఎందుకంటే మనలాంటివారు ఎందరో
వెళ్ళారు, ఒక్క వార్తా తిరిగి రాలేదు.
گفتم نکنی ز رفتگان اخباری
گفتا می خور که همچو ما بسیاری
رفتند و خبر باز نیامد باری
ఒకటైనా లక్షైనా చిక్కేముంది, ఓ సాకీ?
అందరం మట్టే, వీణ మీటు, ఓ సాకీ;
అందరం గాలే, సారాయి తీసుకురా, ఓ సాకీ.
مشکل چه یکی چه صد هزار ای ساقی
خاکیم همه چنگ بساز ای ساقی
بادیم همه باده بیار ای ساقی
తోటలో కౌసర్ కాలువ ప్రవహిస్తోంది;
మైదానం స్వర్గంలా ఉంది, కౌసర్ మాట తగ్గించు,
స్వర్గంలో స్వర్గ-ముఖ సుందరితో కూర్చో.
در باغ روان است ز کوثر جویی
صحرا چو بهشت است ز کوثر کم گوی
بنشین به بهشت با بهشتی رویی
నీ కోరికల నుండి నిన్నే విముక్తులయ్యారు;
ఏం చెప్పను — నీ కోరిక మేరకు నిన్నే
నీ రేపటి పని ఖరారు చేశారు.
فارغ شدهاند از تمنای تو دی
قصه چه کنم که به تقاضای تو دی
دادند قرار کار فردای تو دی
చక్రం పాదం దగ్గర గురువు నిలబడి ఉన్నాడు;
ధైర్యంగా కూజాకు పిడీ మెడా చేస్తున్నాడు,
రాజు తల నుండీ, బిచ్చగాడి చేతి నుండీ.
در پایه چرخ دیدم استاد بپای
میکرد دلیر کوزه را دسته و سر
از کله پادشاه و از دست گدای
విధి నిర్ణయించిన ఆజ్ఞ నా నుండి తెలుసుకుంటావా?
నా సొంత తిరుగుడులో నాకు చెయ్యి ఉంటే,
ఈ తలతిరుగుడు నుండి నన్ను నేను విడిపించుకునేవాడిని.
حکمی که قضا بود ز من میدانی
در گردش خویش اگر مرا دست بدی
خود را برهاندمی ز سرگردانی
ఒక పాత్ర నింపి తాగు, నాకూ మరొకటి ఇవ్వు;
ఓ సుందరీ, దారిలో ఏదో మలుపులో
నా నీ మట్టిని కుమ్మరి కూజా చేసేలోగా.
پر کن قدحی بخور بمن ده دگری
زان پیشتر ای صنم که در رهگذری
خاک من و تو کوزهکند کوزهگری
నా పోక నా వల్లనైతే ఎప్పుడు వెళ్ళేవాడిని?
ఈ శిథిల సత్రంలో రాకా పోకా ఉనికీ
లేకపోవడమే మేలైనది కదా.
ور نیز شدن بمن بدی کی شدمی
به زان نبدی که اندر این دیر خراب
نه آمدمی نه شدمی نه بدمی
రెండు మణుగుల సారాయీ ఒక గొర్రె తొడా,
లాలా-ముఖ సుందరితో తోట మూలలో —
అది ఏ సుల్తానుకూ అందని సుఖం.
وز می دو منی ز گوسفندی رانی
با لاله رخی و گوشه بستانی
عیشی بود آن نه حد هر سلطانی
ఆకాశపు స్థితి అంతా మెచ్చదగినదయ్యేది;
ఆకాశ పనుల్లో న్యాయం ఉంటే,
సద్గుణ శీలుర మనసు ఎప్పుడు నొచ్చుకునేది?
احوال فلک جمله پسندیده بدی
ور عدل بدی بکارها در گردون
کی خاطر اهل فضل رنجیده بدی
ఎన్నాళ్ళు మనుషుల మట్టిని అణచివేస్తావు?
ఫెరీదూన్ వేలూ కైఖొస్రో అరచేయీ
చక్రంపై పెట్టావు, ఏమనుకుంటున్నావు?