Aixeca’t, bellesa, vine pel bé del nostre cor,
resol amb la teva bellesa la nostra dificultat;
una gerra de vi, perquè beguem plegats,
abans que del nostre fang facin gerres.

برخیز بتا بیا ز بهر دل ما
حل کن به جمال خویشتن مشکل ما
یک کوزه شراب تا به هم نوش کنیم
زآن پیش که کوزه‌ها کنند از گل ما

Com que ningú no respon del dia de demà,
mantén alegre ara aquest cor ple d’anhel;
beu vi a la llum de la lluna, oh lluna — que la lluna
encara brillarà molt de temps, i ja no ens trobarà.

چون عهده نمی‌شود کسی فردا را
حالی خوش دار این دل پرسودا را
می نوش به ماهتاب ای ماه که ماه
بسیار بتابد و نیابد ما را

L’Alcorà, que anomenen la paraula suprema,
només el llegeixen de tant en tant, no de continu;
però al voltant de la copa hi habita un vers constant
que arreu llegeixen sense parar.

قرآن که مهین کلام خوانند آن را
گهگاه نه بر دوام خوانند آن را
بر گرد پیاله آیتی هست مقیم
کاندر همه جا مدام خوانند آن را

Si no beus vi, no facis burla dels embriacs,
no et construeixis engany ni astúcia;
i no et vanagloriïs de no beure vi:
cent mossos t’empasses, dels quals el vi és esclau.

گر می نخوری طعنه مزن مستان را
بنیاد مکن تو حیله و دستان را
تو غره بدان مشو که می می‌نخوری
صد لقمه خوری که می غلام است آن را

Encara que el color i l’aroma són meus i tots dos són bells —
galta com la tulipa, talla alta com el xiprer —
mai no va quedar clar per què, a la casa de goig del pols,
el Pintor de l’eternitat em va guarnir.

هر چند که رنگ و بوی زیباست مرا
چون لاله رخ و چو سرو بالاست مرا
معلوم نشد که در طربخانۀ خاک
نقاش ازل بهر چه آراست مرا

Aquí som nosaltres, i el vi, i el músic, i aquest racó en ruïnes,
ànima i cor i copa i vestit xop de vi;
lliures de l’esperança de la gràcia i de la por del càstig,
alliberats de la terra i el vent i el foc i l’aigua.

ماییم و می و مطرب و این کنج خراب
جان و دل و جام و جامه پر درد شراب
فارغ ز امید رحمت و بیم عذاب
آزاد ز خاک و باد و از آتش و آب

Aquell palau on Jamshid alçà la copa,
la daina hi criava els cadells, la guineu hi trobava repòs;
Bahram, que caçà onagres tota la vida,
ja veus com la tomba va caçar el mateix Bahram.

آن قصر که جمشید در او جام گرفت
آهو بچه کرد و روبه آرام گرفت
بهرام که گور می‌گرفتی همه عمر
دیدی که چگونه گور بهرام گرفت

Vingué el núvol i de nou plorà sobre la verdor,
sense vi color de rosa no s’ha de viure;
aquesta verdor, que avui ens és lloc de contemplació,
de qui serà lloc de contemplació quan brolli del nostre pols.

ابر آمد و باز بر سر سبزه گریست
بی بادهٔ گلرنگ نمی‌باید زیست
این سبزه که امروز تماشاگه ماست
تا سبزهٔ خاک ما تماشاگه کیست

Ara que la flor de la teva ventura és abundosa,
per què la teva mà és sense copa de vi?
Beu vi, que el temps és un enemic traïdor,
i un dia com aquest és difícil d’aferrar.

اکنون که گل سعادتت پربار است
دست تو ز جام می چرا بیکار است
می خور که زمانه دشمنی غدار است
دریافتن روز چنین دشوار است

Avui no tens accés al dia de demà,
i el pensament del demà t’és només deliri;
no malgastis aquest alè si el teu cor no és foll,
que d’aquest romanent de vida no se’n sap el preu.

امروز تو را دسترس فردا نیست
واندیشهٔ فردات به جز سودا نیست
ضایع مکن این دم ار دلت شیدا نیست
کاین باقی عمر را بها پیدا نیست

Oh tu que has vingut ardent del món espiritual,
astorat entre el cinc i el quatre i el sis i el set,
beu vi — no saps d’on has vingut;
sigues alegre — no saps on aniràs.

ای آمده از عالم روحانی تفت
حیران شده در پنج و چهار و شش و هفت
می نوش ندانی ز کجا آمده‌ای
خوش باش ندانی به کجا خواهی رفت

Oh roda del cel, ets ruïna per la teva rancúnia,
la injustícia és el teu vell costum;
oh terra, si t’obrissin el pit,
quantes perles precioses hi ha al teu pit.

ای چرخ فلک خرابی از کینهٔ توست
بیدادگری شیوهٔ دیرینهٔ توست
ای خاک اگر سینه تو بشکافند
بس گوهر قیمتی که در سینهٔ توست

Oh cor, quan el temps et fa trist,
de sobte se’t’n va del cos l’ànima pura;
seu sobre la verdor i viu alegre uns quants dies,
abans que del teu pols brolli la verdor.

ای دل چو زمانه می‌کند غمناکت
ناگه برود ز تن روان پاکت
بر سبزه نشین و خوش بزی روزی چند
زآن پیش که سبزه بر دمد از خاکت

Aquest mar de l’ésser sortí de l’ocultació,
no hi ha ningú que hagi perforat aquesta perla de la veritat;
cadascú digué alguna paraula de la flama de l’anhel,
però com és — ningú no ho sap dir.

این بحر وجود آمده بیرون ز نهفت
کس نیست که این گوهر تحقیق بسفت
هر کس سخنی از سر سودا گفتند
زآن روی که هست کس نمی‌داند گفت

Aquesta gerra, com jo, fou enamorada i plorosa,
en les cadenes del rull d’alguna bellesa fou;
aquesta nansa que li veus al coll
és una mà que fou al coll d’una estimada.

این کوزه چو من عاشق زاری بوده‌ست
در بند سر زلف نگاری بوده‌ست
این دسته که بر گردن او می‌بینی
دستی‌ست که بر گردن یاری بوده‌ست

Aquesta gerra, de la qual beu el jornaler,
és de l’ull d’un rei i el cor d’un visir;
cada copa de vi que hi ha al palmell d’un embriac
és de la galta d’una embriaga i el llavi d’una estimada oculta.

این کوزه که آبخوارهٔ مزدوری‌ست
از دیدهٔ شاهی و دل دستوری‌ست
هر کاسهٔ می که بر کف مخموری‌ست
از عارض مستی و لب مستوری‌ست

Aquest vell hostal, del qual el món és el nom,
i lloc de repòs del matí i el vespre bigarrats,
és un banquet que ha quedat de cent Jamshids,
és un palau, suport de cent Bahrams.

این کهنه رباط را که عالم نام است
وآرامگه ابلق صبح و شام است
بزمی‌ست که واماندۀ صد جمشید است
قصری‌ست که تکیه‌گاه صد بهرام است

Aquests dos o tres dies de torn de la vida passaren,
com l’aigua al rierol i com el vent al camp;
mai la pena de dos dies no em va oprimir:
el dia que no ha vingut i el dia que ha passat.

این یک دو سه روز نوبت عمر گذشت
چون آب به جویبار و چون باد به دشت
هرگز غم دو روز مرا یاد نگشت
روزی که نیامده‌ست و روزی که گذشت

Al rostre de la rosa la brisa d’any nou és dolça,
al pati del prat el rostre que encén el cor és dolç;
de l’ahir que passà, diguis el que diguis no és dolç,
sigues alegre i de l’ahir no parlis, que avui és dolç.

بر چهرۀ گل نسیم نوروز خوش است
در صحن چمن روی دل‌افروز خوش است
از دی که گذشت هر چه گویی خوش نیست
خوش باش و ز دی مگو که امروز خوش است

Abans de mi i de tu hi hagué nit i dia,
i el cel que gira també fou a la feina;
onsevulla que posis el peu sobre el rostre de la terra,
allà fou la nineta de l’ull d’alguna bellesa.

پیش از من و تو لیل و نهاری بوده‌ست
گردنده فلک نیز بکاری بوده است
هرجا که قدم نهی تو بر روی زمین
آن مردمک چشم نگاری بوده‌ست

Fins quan al rostre dels mars llançaré maó?
M’han cansat els idòlatres del temple;
Khayyam, qui digué que serà condemnat a l’infern?
Qui anà a l’infern i qui vingué del paradís?

تا چند زنم به روی دریاها خشت
بیزار شدم ز بت‌پرستان کنشت
خیام ، که گفت دوزخی خواهد بود
که رفت به دوزخ و که آمد ز بهشت

La composició de la copa, que s’uní en un tot,
trencar-la l’embriac no ho permet;
tants caps i peus preciosos, mans i membres —
de l’amor de qui s’uní i de l’odi de qui es trencà?

ترکیب پیاله‌ای که در هم پیوست
بشکستن آن روا نمی‌دارد مست
چندین سر و پای نازنین از سر و دست
از مهر که پیوست و به کین که شکست

Com que la composició de la teva natura és només un alè segons la teva voluntat,
vés, viu alegre, encara que la injustícia t’oprimís;
sigues amb els homes de la raó, que la base del teu cos
és pols i brisa, pols i alè.

ترکیب طبایع چو به کام تو دمی‌ست
رو شاد بزی اگرچه بر تو ستمی‌ست
با اهل خرد باش که اصل تن تو
گردی و نسیمی و غباری و دمی‌ست

Quan el núvol a l’any nou rentà el rostre de la tulipa,
aixeca’t i amb la copa de vi ferma la resolució,
que aquesta verdor, que avui t’és lloc de contemplació,
demà tota brollarà del teu pols.

چون ابر به نوروز رخ لاله بشست
برخیز و به جام باده کن عزم درست
کاین سبزه که امروز تماشاگه توست
فردا همه از خاک تو برخواهد رست

Quan el rossinyol embriac trobà el camí cap al jardí,
trobà el rostre de la rosa i la copa de vi somrients,
vingué i en la llengua de l’estat em digué a l’orella:
aferra, que la vida passada no es pot retornar.

چون بلبل مست راه در بستان یافت
روی گل و جام باده را خندان یافت
آمد به زبان حال در گوشم گفت
دریاب که عمر رفته را نتوان یافت

Com que la roda no girà segons la voluntat de cap savi,
comptaràs els cels en set o en vuit?
Quan cal morir i deixar tots els desigs,
tant fa que la formiga et mengi a la tomba o el llop al camp.

چون چرخ به کام یک خردمند نگشت
خواهی تو فلک هفت شمر خواهی هشت
چون باید مرد و آرزوها همه هشت
چه مور خورد به گور و چه گرگ به دشت

Com la tulipa a l’any nou pren la copa a la mà,
amb algú de rostre de tulipa, si en tens ocasió;
beu vi amb goig, que aquesta vella roda
de sobte et rebaixarà com el pols.

چون لاله به نوروز قدح گیر به دست
با لاله‌رخی اگر تو را فرصت هست
می نوش به خرمی که این چرخ کهن
ناگاه تو را چو خاک گرداند پست

Com que la veritat i la certesa no són a la mà,
no s’ha d’estar assegut tota la vida amb l’esperança del dubte;
mira, que no deixem la copa de vi del palmell —
en la ignorància, tant fa que l’home sigui sobri o embriac.

چون نیست حقیقت و یقین اندر دست
نتوان به امید شک همه عمر نشست
هان تا ننهیم جام می از کف دست
در بی‌خبری مرد چه هشیار و چه مست

Com que de tot el que hi ha no hi ha res sinó vent a la mà,
com que en tot el que hi ha hi ha mancança i trencament,
suposa que tot el que hi ha al món no hi és,
imagina que tot el que no hi ha al món hi és.

چون نیست ز هرچه هست جز باد به دست
چون هست به هرچه هست نقصان و شکست
انگار که هرچه هست در عالم نیست
پندار که هرچه نیست در عالم هست

El pols que hi ha sota el peu de tot ignorant
és el palmell d’algun ídol i el rostre d’alguna estimada;
cada maó que hi ha a l’ornament d’una sala
és el dit d’un visir o el cap d’un soldà.

خاکی که به زیر پای هر نادانی‌ست
کفّ صنمیّ و چهرهٔ جانانی‌ست
هر خشت که بر کنگرهٔ ایوانی‌ست
انگشت وزیر یا سر سلطانی‌ست

Quan el Creador ordenà la composició de la natura,
per què després la llançà a la mancança i el defecte?
Si sortí bella, trencar-la per què fou?
I si no sortí bella, de qui és la culpa d’aquestes figures?

دارنده چو ترکیب طبایع آراست
از بهر چه اوفکندش اندر کم و کاست
گر نیک آمد شکستن از بهر چه بود
ور نیک نیامد این صور عیب که راست

Al vel dels secrets no hi ha camí per a ningú,
en aquesta ocultació l’ànima de ningú no és iniciada;
llevat del cor del pols no hi ha altra estança;
beu vi, que aquestes rondalles no són curtes.

در پردۀ اسرار کسی را ره نیست
زین تعبیه جان هیچ‌کس آگه نیست
جز در دل خاک هیچ منزلگه نیست
می خور که چنین فسانه‌ها کوته نیست

En el son estava, un savi em digué:
a ningú del son no li ha florit la flor del goig;
què fas, que és bessó de la mort?
Beu vi, que sota el pols t’hauràs de gitar.

در خواب بدم مرا خردمندی گفت
کز خواب کسی را گل شادی نشکفت
کاری چه کنی که با اجل باشد جفت؟
می خور که به زیر خاک می‌باید خفت

En el cercle que és la nostra vinguda i partença,
no se li veu ni inici ni fi;
ningú no digué ni un alè justament sobre aquest sentit:
d’on és aquesta vinguda i cap on la partença?

در دایره‌ای که آمد و رفتن ماست
او را نه بدایت نه نهایت پیداست
کس می‌نزند دمی در این معنی راست
کاین آمدن از کجا و رفتن به کجاست

Si a la primavera una bellesa de nissaga d’houris
m’ofereix una copa de vi a la vora del camp,
per lleig que això sigui davant del vulgar —
gos sóc pitjor que jo mateix si pronuncio el nom del paradís.

در فصل بهار اگر بتی حور سرشت
یک ساغر می دهد مرا بر لب کشت
هر چند به نزد عامه این باشد زشت
سگ به ز من است اگر برم نام بهشت

Aferra: de l’esperit et separaràs,
al vel dels secrets de l’anihilació aniràs;
beu vi — no saps d’on has vingut;
sigues alegre — no saps on aniràs.

دریاب که از روح جدا خواهی رفت
در پردۀ اسرار فنا خواهی رفت
می نوش ندانی از کجا آمده‌ای
خوش باش ندانی به کجا خواهی رفت

Coper, la flor i la verdor són molt joioses,
aferra, que d’aquí a una setmana seran pols;
beu vi i cull una flor, que mentre miris
la flor s’ha fet pols i la verdor palla.

ساقی گل و سبزه بس طربناک شده‌ست
دریاب که هفته دگر خاک شده‌ست
می نوش و گلی بچین که تا درنگری
گل خاک شده‌ست و سبزه خاشاک شده‌ست

Fosca m’és la vida i la feina no és recta,
la pena tota multiplicada, i el repòs poc i gens;
gràcies a Déu que d’allò que és causa de desgràcia
no hem de demanar-ho a cap altre.

عمری‌ست مرا تیره و کاری‌ست نه راست
محنت همه افزوده و راحت کم و کاست
شکر ایزد را که آنچه اسباب بلاست
ما را ز کس دگر نمی‌باید خواست

Temps de rosa i vora del rierol i marge del camp,
amb dos o tres companys i una nina de nissaga d’houris —
porta la copa, que els qui beuen a l’alba
són lliures de la mesquita i deslliurats del temple.

فصل گل و طرف جویبار و لب کشت
با یک دو سه اهل و لعبتی حورسرشت
پیش آر قدح که باده‌نوشان صبوح
آسوده ز مسجدند و فارغ ز کنشت

Si la branca de la durada t’ha brotat de l’arrel de la ventura,
i si sobre el teu cos la vida t’és vestit cenyit,
en la tenda del cos, que t’és sostre,
compte, no t’hi recolzis — que els seus pals són fluixos.

گر شاخ بقا ز بیخ بختت رستست
ور بر تن تو عمر لباسی چستست
در خیمه تن که سایبانی‌ست ترا
هان تکیه مکن که چارمیخش سستست

Diuen que el paradís amb houris és plaent,
jo dic que el suc del raïm és plaent;
pren aquest comptant i aparta la mà d’aquell fiat,
que el tambor és plaent d’escoltar de lluny.

گویند کسان بهشت با حور خوش است
من می‌گویم که آب انگور خوش است
این نقد بگیر و دست از آن نسیه بدار
کآواز دهل شنیدن از دور خوش است

Em diuen que l’embriac serà condemnat a l’infern,
és una paraula tergiversada, no s’hi ha de refiar;
si els enamorats i els bevedors de vi són a l’infern,
demà veuràs el paradís buit com el palmell.

گویند مرا که دوزخی باشد مست
قولی‌ست خلاف ، دل در آن نتوان بست
گر عاشق و میخواره به دوزخ باشند
فردا بینی بهشت همچون کف دست

No sé res: aquell que em modelà,
de nissaga del paradís em féu o del lleig infern;
una copa i una nina i un llaüt a la vora del camp —
tots tres em són comptant, i a tu el paradís fiat.

من هیچ ندانم که مرا آن‌که سرشت
از اهل بهشت کرد یا دوزخ زشت
جامی و بتی و بربطی بر لب کشت
این هرسه مرا نقد و تو را نسیه بهشت

La llum de la lluna amb resplendor esquinçà la faldilla de la nit,
beu vi — millor moment que aquest no en trobaràs;
sigues alegre i no pensis, que la llum de la lluna sobre el pols
de molts, un per un, resplendirà.

مهتاب به نور دامن شب بشکافت
می نوش دمی بهتر از این نتوان یافت
خوش باش و میندیش که مهتاب بسی
اندر سر خاک یک به یک خواهد تافت

Beure vi i estar alegre és el meu costum,
ser lliure de descreença i de fe és la meva fe;
vaig dir a la núvia del temps: quin és el teu dot?
Digué: el teu cor alegre és el meu dot.

می خوردن و شاد بودن آیین من است
فارغ بودن ز کفر و دین دین من است
گفتم به عروس دهر کابین تو چیست
گفتا دل خرم تو کابین من است

El vi és robí fos i la garrafa és la mina,
el cos és la copa i el vi n’és l’ànima;
aquella copa de cristall que del vi somriu
és una llàgrima on la sang del cor s’amaga.

می لعل مذاب است و صراحی کان است
جسم است پیاله و شرابش جان است
آن جام بلورین که ز می خندان است
اشکی است که خون دل در او پنهان است

Beu vi, que la vida eterna és això,
i tot el teu fruit de la joventut és això;
en temps de rosa i vi i companys embriacs
sigues alegre un instant, que la vida és això.

می نوش که عمر جاودانی این است
خود حاصلت از دور جوانی این است
هنگام گل و باده و یاران سرمست
خوش باش دمی که زندگانی این است

El bé i el mal que hi ha en la natura de l’home,
el goig i la pena que hi ha en el destí i la fatalitat —
no ho carreguis a la roda, que en el camí de la raó
la roda t’és mil vegades més impotent que tu.

نیکی و بدی که در نهاد بشر است
شادی و غمی که در قضا و قدر است
با چرخ مکن حواله کاندر ره عقل
چرخ از تو هزار بار بیچاره‌تر است

En cada camp on hi hagué un tulipar,
fou pel roig de la sang d’algun sobirà;
cada branca de viola que brota de la terra
és una piga que fou a la galta d’alguna bellesa.

در هر دشتی که لاله‌زاری بوده‌ست
از سرخی خون شهریاری بوده‌ست
هر شاخ بنفشه کز زمین می‌روید
خالی‌ست که بر رخ نگاری بوده‌ست

Cada partícula que hi ha al pols de la terra,
abans de mi i de tu fou corona i pedra preciosa;
la pols del rostre de l’estimada eixuga-la amb respecte,
que també aquell rostre bell fou d’alguna estimada.

هر ذره که در خاک زمینی بوده‌ست
پیش از من و تو تاج و نگینی بوده‌ست
گرد از رخ نازنین به آزرم فشان
کآن هم رخ خوب نازنینی بوده‌ست

Cada verdor que ha crescut a la vora d’un rierol,
diries que del llavi d’una natura angèlica ha crescut;
no posis el peu sobre la verdor amb menyspreu,
que aquella verdor creix del pols d’un rostre de tulipa.

هر سبزه که بر کنار جویی رسته‌ست
گویی ز لب فرشته‌خویی رسته‌ست
پا بر سر سبزه تا به خواری ننهی
کآن سبزه ز خاک لاله‌رویی رسته‌ست

Un glop de vi val més que el regne de Kavus,
val més que el tron de Qobad i el domini de Tus;
cada gemec que un truà deixa anar a l’alba
val més que la pregària dels ascetes hipòcrites.

یک جرعهٔ می ز ملک کاووس به است
از تخت قباد و ملکت طوس به است
هر ناله که رندی به سحرگاه زند
از طاعت زاهدان سالوس به است

Quan la vida arriba a la fi, tant fa dolça o amarga,
quan la copa s’omple, tant fa Bagdad o Balkh;
beu vi, que després de mi i de tu la lluna moltes vegades
del darrer dia al novilunio i del novilunio al darrer anirà.

چون عمر به سر رسد چه شیرین و چه تلخ
پیمانه چو پر شود چه بغداد و چه بلخ
می نوش که بعد از من و تو ماه بسی
از سَلخ به غٌرّه آید از غره به سلخ

Aquells que foren àmbit de saber i de bones maneres,
al plegat de la perfecció foren ciri dels companys,
d’aquesta nit fosca no en trobaren el camí de sortida;
contaren alguna rondalla i s’endinsaren en el son.

آنان که محیط فضل و آداب شدند
در جمع کمال شمع اصحاب شدند
ره زین شب تاریک نبردند برون
گفتند فسانه‌ای و در خواب شدند

A aquells que s’apressaren a la plana de les causes,
sense ell despatxaren tots els afers;
avui s’han inventat algun pretext,
i demà serà tot allò que han disposat.

آن را که به صحرای علل تاخته‌اند
بی او همه کارها بپرداخته‌اند
امروز بهانه‌ای درانداخته‌اند
فردا همه آن بود که درساخته‌اند

Aquells que envelliren i aquests que són nous,
cadascú segons el seu desig corre una correguda;
aquest vell món a ningú no li resta per sempre,
se n’anaren, i nosaltres ens n’anem, altres vénen i se’n van.

آن‌ها که کهن شدند و این‌ها که نوند
هر کس به مراد خویش یک تک به دوند
این کهنه‌جهان به کس نماند باقی
رفتند و رویم دیگر آیند و روند

Aquell que posà la terra i la roda i els cels,
quants segells damunt del cor trist va imprimir;
molts llavis com robí i rulls com almesc
al tambor de la terra i la capseta del pols va posar.

آن‌کس که زمین و چرخ و افلاک نهاد
بس داغ که او بر دل غمناک نهاد
بسیار لب چو لعل و زلفین چو مشک
در طبل زمین و حقهٔ خاک نهاد

Un el porten i un altre l’arrapen,
a ningú no li revelen el secret;
a nosaltres del destí només ens mostren aquesta mesura:
és la copa de la nostra vida — la vessen.

آرند یکی و دیگری بربایند
بر هیچ‌کسی راز همی‌نگشایند
ما را ز قضا جز این قدر ننمایند
پیمانهٔ عمر ماست می‌پیمایند

Els astres, habitants d’aquesta sala,
són causa de la vacil·lació dels savis;
compte, que no perdis el cap del fil de la raó,
que també aquells que dirigeixen estan desconcertats.

اجرام که ساکنان این ایوان‌اند
اسباب تردد خردمندان‌اند
هان تا سر رشتهٔ خرد گم نکنی
کآنان که مدبرند سرگردان‌اند

De la meva vinguda el cel no en tragué profit,
ni de la meva partença en cresqueren l’esplendor i l’honor;
i de ningú les meves orelles no sentiren
per què fou aquesta meva vinguda i partença.

از آمدنم نبود گردون را سود
وز رفتن من جلال و جاهش نفزود
وز هیچ کسی نیز دو گوشم نشنود
کاین آمدن و رفتنم از بهر چه بود

Del suportar el patiment l’home esdevé lliure,
la gota, quan suporta la presó de la conquilla, esdevé perla;
si el béns no resten, que el cap resti al seu lloc:
la copa, quan es buida, es torna a omplir.

از رنج کشیدن آدمی حر گردد
قطره چو کشد حبس صدف در گردد
گر مال نماند سر بماناد به جای
پیمانه چو شد تهی دگر پر گردد

Ai, que el capital sortí del palmell,
i de la mà de la mort molts fetges es tornaren sang;
ningú no vingué d’aquell món perquè li preguntés
com és l’estat dels viatgers d’aquest món.

افسوس که سرمایه ز کف بیرون شد
وز دست اجل بسی جگرها خون شد
کس نآمد از آن جهان که پرسم از وی
کاحوال مسافران دنیا چون شد

Ai, que el llibre de la joventut es tancà,
i aquella fresca primavera de la vida es tornà hivern;
aquell ocell del goig, del qual el nom era joventut —
ai, no sé quan vingué ni quan se n’anà.

افسوس که نامهٔ جوانی طی شد
و آن تازه بهار زندگانی دی شد
آن مرغ طرب که نام او بود شباب
افسوس ندانم که کی آمد کی شد

Molts de nosaltres no hi serem i el món hi serà,
ni nom de nosaltres ni rastre no n’hi haurà;
abans d’això no érem i cap dany no hi hagué,
després d’això, quan no hi serem, el mateix serà.

ای بس که نباشیم و جهان خواهد بود
نی نام ز ما و نی‌ نشان خواهد بود
زین پیش نبودیم و نبد هیچ خلل
زین پس چو نباشیم همان خواهد بود

Aquesta raó que camina pel camí de la ventura,
cada dia cent vegades ella mateixa t’ho diu:
aferra aquest únic alè del teu temps, que tu no ets
aquella herbeta que seguen i torna a créixer.

این عقل که در ره سعادت پوید
روزی صد بار خود تو را می‌گوید
دریاب تو این یک دم وقتت که نه‌ای
آن تره که بدروند و دیگر روید

Aquesta caravana de la vida passa estranyament,
aferra un instant que amb goig passa;
coper, per què t’amoïnes per la pena de demà dels companys?
Porta la copa, que la nit passa.

این قافلهٔ عمر عجب می‌گذرد
دریاب دمی که با طرب می‌گذرد
ساقی غم فردای حریفان چه خوری
پیش آر پیاله را که شب می‌گذرد

Damunt les meves espatlles del temps cau el pes,
i de mi cada feina surt de gairell;
l’ànima es proposà partir, vaig dir: no te’n vagis;
digué: què he de fer? La casa s’esfondra.

بر پشت من از زمانه تو می‌آید
وز من همه کار نانکو می‌آید
جان عزم رحیل کرد و گفتم بمرو
گفتا چه کنم خانه فرومی‌آید

Sobre la roda del cel ningú no s’endugué la victòria,
i de menjar homes la terra no se saturà;
t’enorgulleixes que encara no t’ha menjat —
no t’apressis, també et menjarà, no és tard.

بر چرخ فلک هیچ کسی چیر نشد
وز خوردن آدمی زمین سیر نشد
مغرور بدانی که نخورده‌ست تو را
تعجیل مکن هم بخورد دیر نشد

Davant el teu ull el món, encara que l’engalanen,
no el desitgis, que els assenyats no el desitgen;
molts com tu se’n van i molts vénen —
arrapa la teva part abans que t’arrapin a tu.

بر چشم تو عالم ارچه می‌آرایند
مگرای بدان که عاقلان نگرایند
بسیار چو تو روند و بسیار آیند
بربای نصیب خویش کت بربایند

Quan sobre mi la ploma del destí sense mi arrosseguen,
per què després el bé i el mal d’ella de mi reclamen?
Ahir sense mi i avui com ahir sense mi i sense tu,
demà amb quina prova em criden davant el jutge?

بر من قلم قضا چو بی من رانند
پس نیک و بدش ز من چرا می‌دانند
دی بی من و امروز چو دی بی من و تو
فردا به چه حجتم به داور خوانند

Fins quan seràs captiu del color i l’aroma,
fins quan aniràs darrere de tot lleig i bell?
Que siguis la font de Zamzam o l’aigua de la vida,
al capdavall al cor del pols davallaràs.

تا چند اسیر رنگ و بو خواهی شد
چند از پی هر زشت و نکو خواهی شد
گر چشمهٔ زمزمی و گر آب حیات
آخر به دل خاک فروخواهی شد

Fins que no facis el camí del qalandar, no es pot,
fins que no rentis la galta amb la sang del cor, no es pot;
què coves l’anhel? Fins que, com els cremats de cor,
lliurement de tu mateix no renunciïs, no es pot.

تا راه قلندری نپویی نشود
رخساره بخون دل نشویی نشود
سودا چه پزی تا که چو دلسوختگان
آزاد به ترک خود نگویی نشود

D’ençà que Venus i la lluna al cel aparegueren,
millor que el vi pur ningú no veié res;
m’admiro dels venedors de vi: ells
què poden comprar de millor que allò que venen?

تا زهره و مه در آسمان گشت پدید
بهتر ز می ناب کسی هیچ ندید
من در عجبم ز می‌فروشان کایشان
به زآن‌که فروشند چه خواهند خرید

Com que el pa de cada dia i la vida més o menys no pots,
el cor més o menys trist fer no pots;
la feina meva i teva, per més que sigui la voluntat meva i teva,
de cera amb la teva pròpia mà fer no pots.

چون روزی و عمر بیش و کم نتوان کرد
دل را به کم و بیش دژم نتوان کرد
کار من و تو چنان‌که رای من و توست
از موم به دست خویش هم نتوان کرد

El Vivent, que amb poder crea el cap i el rostre,
sense parar el mateix ell fa també la feina de l’enemic;
diuen que el terrisser no era musulmà —
què hi dius tu, quan modela una carabassa?

حیی که به قدرت سر و رو می‌سازد
همواره همو کار عدو می‌سازد
گویند قرابه‌گر مسلمان نبود
او را تو چه گویی که کدو می‌سازد

Quan al món anuncien la veu de la rosa fresca,
ordena, bellesa, que donin el vi amb mesura;
d’houris i palaus i de paradís i infern
seu sense neguit, que d’això només en corre el rumor.

در دهر چو آواز گل تازه دهند
فرمای بتا که می به‌اندازه دهند
از حور و قصور و ز بهشت و دوزخ
فارغ بنشین که آن هر آوازه دهند

Al món tothom qui té mig pa,
i per seure té algun niu,
no és servent de ningú ni senyor d’algú —
digues-li: viu alegre, que té un bon món.

در دهر هر آن‌که نیم‌نانی دارد
از بهر نشست آشیانی دارد
نه خادم کس بود نه مخدوم کسی
گو شاد بزی که خوش‌جهانی دارد

El pagès del destí en sembrà i en segà molts com nosaltres,
la pena en va no en dóna profit;
omple la copa de vi i posa-me-la de pressa al palmell,
perquè torni a beure, que tot el que ha de ser ja fou.

دهقان قضا بسی چو ما کشت و درود
غم خوردن بیهوده نمی‌دارد سود
پر کن قدح می به کفم درنه زود
تا باز خورم که بودنی‌ها همه بود

El dia és bell i l’aire no és calent ni fred,
el núvol renta del rostre del jardí la pols;
el rossinyol en la llengua del seu estat, a la rosa groga,
crida que cal beure vi.

روزی‌ست خوش و هوا نه گرم است و نه سرد
ابر از رخ گلزار همی‌شوید گرد
بلبل به زبان حال خود با گل زرد
فریاد همی‌کند که می باید خورد

Abans que sobre el teu cap et facin l’escomesa,
ordena que portin el vi rosat;
tu no ets or, oh negligent ignorant, perquè et
posin al pols i te’n tornin a treure.

زآن پیش که بر سرت شبیخون آرند
فرمای که تا بادهٔ گلگون آرند
تو زر نه‌ای ای غافل نادان که تو را
در خاک نهند و باز بیرون آرند

Fins quan la teva vida en amor propi passarà,
o en la recerca del no-res i de l’ésser passarà?
Beu vi, que la vida, que té la mort als talons,
val més que en el son o en l’embriaguesa passi.

عمرت تا کی به خودپرستی گذرد
یا در پی نیستی و هستی گذرد
می نوش که عمری که اجل در پی اوست
آن به که به خواب یا به مستی گذرد

Ningú no desféu la dificultat dels secrets de la mort,
ningú no féu ni un pas fora del cercle;
miro del principiant al mestre:
la impotència és a la mà de tothom qui la mare infantà.

کس مشکل اسرار اجل را نگشاد
کس یک قدم از دایره بیرون ننهاد
من می‌نگرم ز مبتدی تا استاد
عجز است به دست هرکه از مادر زاد

Minva la cobdícia del món i viu satisfet,
del bé i el mal del temps trenca el lligam;
pren el vi al palmell i el rull de l’estimada, que aviat
tant passa com no resta aquest grapat de dies.

کم کن طمع از جهان و می‌زی خرسند
از نیک و بد زمانه بگسل پیوند
می در کف و زلف دلبری گیر که زود
هم بگذرد و نماند این روزی چند

Encara que la meva pena i el meu dolor tenen llargada,
el teu plaer i el teu goig tenen altesa;
no et recolzis ni en l’un ni en l’altre, que la roda del cel
darrere el vel té mil menes de joc.

گرچه غم و رنج من درازی دارد
عیش و طرب تو سرفرازی دارد
بر هر دو مکن تکیه که دوران فلک
در پرده هزار گونه بازی دارد

El cel de la terra no aixeca ni una flor,
sense trencar-la i tornar-la a la terra;
si el núvol com aigua aixequés la pols,
fins al dia del Judici sempre vessaria la sang dels estimats.

گردون ز زمین هیچ گلی برنارد
کش نشکند و هم به زمین نسپارد
گر ابر چو آب خاک را بردارد
تا حشر همه خون عزیزان بارد

Si un alè de la vida se te’n va,
no deixis que se’n vagi sinó en el goig;
compte, que el capital de l’anhel del món
és la vida — tal com la visquis, passa.

گر یک نفست ز زندگانی گذرد
مگذار که جز به شادمانی گذرد
هشدار که سرمایهٔ سودای جهان
عمر است چنان کش گذرانی گذرد

Diuen que hi haurà paradís i houris d’ulls bells,
allà hi haurà vi i llet i mel;
si nosaltres hem triat el vi i l’estimada, quina pena,
quan la fi de les coses així serà.

گویند بهشت و حورعین خواهد بود
آنجا می و شیر و انگبین خواهد بود
گر ما می و معشوق گزیدیم چه باک
چون عاقبت کار چنین خواهد بود

Diuen que hi haurà paradís i houri i Kàwthar,
un riu de vi i llet i mel i sucre;
omple la copa de vi i posa-me-la a la mà,
el comptant és més plaent que mil fiats.

گویند بهشت و حور و کوثر باشد
جوی می و شیر و شهد و شکر باشد
پر کن قدح باده و بر دستم نه
نقدی ز هزار نسیه خوش‌تر باشد

Diuen que tots aquells que són abstinents,
tal com moren, així també s’aixecaran;
nosaltres estem amb vi i estimada de continu, per això
que a la resurrecció ens ressuscitin així.

گویند هر آن کسان که با پرهیزند
زآن‌سان که بمیرند چنان برخیزند
ما با می و معشوقه از آنیم مدام
باشد که به حشرمان چنان انگیزند

Beu vi, que del cor s’endú l’abundor i l’escassetat,
i s’endú el pensament de les setanta-dues religions;
no t’abstinguis d’aquell elixir del qual
un glop en beus, i mil malalties s’endú.

می خور که ز دل کثرت و قلت ببرد
و اندیشه هفتاد و دو ملت ببرد
پرهیز مکن ز کیمیایی که از او
یک جرعه خوری هزار علت ببرد

Cada secret que hi ha al cor del savi,
cal que sigui més ocult que l’ocell Anka;
que a la conquilla, de l’ocultació, esdevé perla
aquella gota que és el secret del cor del mar.

هر راز که اندر دل دانا باشد
باید که نهفته‌تر ز عنقا باشد
کاندر صدف از نهفتگی گردد در
آن قطره که راز دل دریا باشد

Cada matí, quan el rostre de la tulipa pren la rosada,
quan la talla de la viola al prat s’inclina,
m’és dolça la justícia de la poncella,
que la seva faldilla recull.

هر صبح که روی لاله شبنم گیرد
بالای بنفشه در چمن خم گیرد
انصاف مرا ز غنچه خوش می‌آید
کاو دامن خویشتن فراهم گیرد

Mai el meu cor no fou privat del saber,
poc restà dels secrets que no fossin coneguts;
setanta-dos anys vaig pensar nit i dia,
i em vingué a ser conegut que res no és conegut.

هرگز دل من ز علم محروم نشد
کم ماند ز اسرار که معلوم نشد
هفتاد و دو سال فکر کردم شب و روز
معلومم شد که هیچ معلوم نشد

També el gra de l’esperança resta a l’era,
també el jardí i la casa sense tu i sense mi resten;
l’argent i l’or teu, del cèntim al gra,
menja’t-ho amb l’amic, que no resti a l’enemic.

هم دانهٔ امید به خرمن ماند
هم باغ و سرای بی تو و من ماند
سیم و زر خویش از درمی تا به جوی
با دوست بخور گرنه به دشمن ماند

Els companys avinguts tots se’n anaren de la mà,
davant els peus de la mort un a un abatuts;
bevérem d’un mateix vi al banquet de la vida,
copes dues o tres abans de nosaltres s’embriagaren.

یاران موافق همه از دست شدند
در پای اجل یکان یکان پست شدند
خوردیم ز یک شراب در مجلس عمر
دوری دو سه پیشتر ز ما مست شدند

Una copa de vi val cent cors i fes,
un glop de vi val el regne de la Xina;
llevat del vi de robí no hi ha al rostre de la terra
amargor que valgui mil ànimes dolces.

یک جام شراب صد دل و دین ارزد
یک جرعهٔ می مملکت چین ارزد
جز بادهٔ لعل نیست در روی زمین
تلخی که هزار جان شیرین ارزد

Una gota d’aigua era i amb el mar es féu,
una partícula de pols amb la terra s’uní;
què és la teva vinguda i partença en aquest món?
Vingué una mosca, aparegué i s’esvaní.

یک قطرهٔ آب بود با دریا شد
یک ذرهٔ خاک با زمین یکتا شد
آمدشدن تو اندر این عالم چیست
آمد مگسی پدید و ناپیدا شد

Si l’home per a dos dies té pa a punt,
i d’una gerra trencada un glop d’aigua freda,
per què ha de ser servent d’un de més baix que ell,
o per què ha de servir un de semblant a ell?

یک نان به دو روز اگر بود حاصل مرد
از کوزه شکسته‌ای دمی آبی سرد
مأمور کم از خودی چرا باید بود
یا خدمت چون خودی چرا باید کرد

Aquell robí en el vidre net porta,
i aquell íntim i company de tot home lliure porta;
com que saps que el termini del món, de pols,
és vent que aviat passa — porta vi.

آن لعل در آبگینهٔ ساده بیار
وآن محرم و مونس هر آزاده بیار
چون می‌دانی که مدت عالم خاک
باد است که زود بگذرد باده بیار

Pel que ha de ser, oh amic, de què t’amoïnes,
i amb un pensament va nafres el cor i l’ànima?
Viu serè i passa el món en el goig,
la decisió sobre la feina, sense tu, ja fou presa des del principi.

از بودنی ای دوست چه داری تیمار
وز فکرت بیهوده دل و جان افکار
خرم بزی و جهان به شادی گذران
تدبیر نه با تو کرده‌اند اول کار

Els cels, que llevat de la pena res més no augmenten,
no posen res sense tornar a arrabassar;
si els no vinguts sabessin què nosaltres
del temps suportem, no vindrien.

افلاک که جز غم نفزایند دگر
ننهند به جا تا نربایند دگر
ناآمدگان اگر بدانند که ما
از دهر چه می‌کشیم نایند دگر

Oh cor, la pena d’aquest món atrotinat no la mengis,
en va no ho ets, penes en va no les mengis;
com que el passat passà i el no-esdevingut encara no aparegué,
sigues alegre, pel passat i el no-esdevingut no et planyis.

ای دل غم این جهان فرسوده مخور
بیهوده نه‌ای غمان بیهوده مخور
چون بوده گذشت و نیست نابوده پدید
خوش باش غم بوده و نابوده مخور

Oh cor, suposa que has guanyat totes les riqueses del món,
que tens el jardí del goig guarnit de verdor,
i després sobre aquella verdor una nit, com la rosada,
que t’has assegut i a l’alba t’has aixecat — així suposa.

ایدل همه اسباب جهان خواسته گیر
باغ طربت به سبزه آراسته گیر
و آنگاه بر آن سبزه شبی چون شبنم
بنشسته و بامداد برخاسته گیر

Aquests habitants de les tombes es tornaren pols i pols,
cada partícula de cada partícula s’allunyà;
ai, quin és aquest vi, que fins al dia del compte
estan fora de si i no saben res de res.

این اهل قبور خاک گشتند و غبار
هر ذره ز هر ذره گرفتند کنار
آه این چه شراب است که تا روز شمار
بیخود شده و بی‌خبرند از همه کار

El maó al coll de la bóta és millor que el regne de Jam,
l’aroma de la copa és millor que l’aliment de Maria;
el sospir de l’alba del pit de l’embriac
és millor que el plany de Bu Said i Adham.

خشت سر خم ز ملکت جم خوشتر
بوی قدح از غذای مریم خوشتر
آه سحری ز سینهٔ خماری
از نالهٔ بوسعید و ادهم خوشتر

En el cercle del cel de fondària invisible
hi ha una copa de la qual a tots per torn fan tastar;
quan el torn arriba fins a tu, no sospiris,
beu vi amb cor serè, que és torn, no violència.

در دایره سپهر ناپیدا غور
جامی‌ست که جمله را چشانند بدور
نوبت چو به دور تو رسد آه مکن
می نوش به خوشدلی که دور است نه جور

Ahir vaig veure un terrisser al mercat,
un tros de fang fortament amb el peu trepitjava moltes vegades;
i aquell fang en la llengua de l’estat li deia:
també jo era com tu — tracta’m bé.

دی کوزه‌گری بدیدم اندر بازار
بر پاره گلی لگد همی زد بسیار
و آن گل بزبان حال با او می‌گفت
من همچو تو بوده‌ام مرا نیکودار

D’aquell vi que és la vida eterna — beu,
capital del plaer de la joventut — beu;
abrusador com el foc és, però la pena
l’apaivaga com l’aigua de la vida — beu.

ز آن می که حیات جاودانیست بخور
سرمایه لذت جوانی است بخور
سوزنده چو آتش است لیکن غم را
سازنده چو آب زندگانی است بخور

Si beus vi, amb els savis beu,
o amb algú de rostre de tulipa somrient beu;
no beguis gaire, no ho repeteixis, no ho divulguis,
beu poc i de tant en tant i d’amagat beu.

گر باده خوری تو با خردمندان خور
یا با صنمی لاله رخی خندان خور
بسیار مخور ورد مکن فاش مساز
اندک خور و گه گاه خور و پنهان خور

És l’hora de l’alba, aixeca’t, oh xicot encisador,
omple de vi de robí la copa de cristall,
que aquest únic instant manllevat en aquest racó de l’anihilació
molt el cercaràs i un altre no en trobaràs.

وقت سحر است خیز ای طرفه پسر
پر بادهٔ لعل کن بلورین ساغر
کاین یکدم عاریت در این کنج فنا
بسیار بجویی و نیابی دیگر

De tots els que se n’anaren per aquest llarg camí,
qui ha tornat per dir-nos el secret?
Per això en aquesta cruïlla de la cobdícia i la necessitat
no hi deixis res, que no tornes.

از جملهٔ رفتگان این راه دراز
باز آمده کیست تا به ما گوید راز
پس بر سر این دو راههٔ آز و نیاز
تا هیچ نمانی که نمی‌آیی باز

Oh vell savi, aixeca’t més d’hora,
i aquell infant que garbella la pols mira’l amb atenció;
dóna-li consell, digues: garbella suau, a poc a poc —
el cervell de Kai-Qobad i l’ull de Parviz.

ای پیر خردمند پگه‌تر برخیز
و آن کودک خاکبیز را بنگر تیز
پندش ده گو که نرم نرمک می‌بیز
مغز سر کیقباد و چشم پرویز

És l’hora de l’alba, aixeca’t, oh deu de la tendresa,
suau, a poc a poc beu vi i toca l’arpa,
que aquells que hi són no duren gaire,
i aquells que se n’anaren — ningú no torna.

وقت سحر است خیز ای مایه ناز
نرمک نرمک باده خور و چنگ نواز
کانها که بجایند نپایند بسی
و آنها که شدند کس نمیاید باز

Un ocell vaig veure posat sobre la muralla de Tus,
davant seu havent posat el crani de Kai-Kavus;
amb el crani deia: ai, ai,
on és el so de les campanes i on el plany dels tambors?

مرغی دیدم نشسته بر باره طوس
در پیش نهاده کله کیکاووس
با کله همی گفت که افسوس افسوس
کو بانگ جرسها و کجا ناله کوس

Hi ha una copa a la qual la raó envia lloança,
cent besos d’amor sobre el seu front posa;
aquest terrisser del temps una copa tan graciosa
fa i de nou contra terra l’estavella.

جامی است که عقل آفرین میزندش
صد بوسه ز مهر بر جبین میزندش
این کوزه‌گر دهر چنین جام لطیف
می‌سازد و باز بر زمین میزندش

Khayyam, si del vi estàs embriac, sigues alegre,
amb algú de rostre de lluna si has segut, sigues alegre;
com que la fi de la feina del món és el no-res,
suposa que no ets, però quan ets — sigues alegre.

خیام اگر ز باده مستی خوش باش
با ماهرخی اگر نشستی خوش باش
چون عاقبت کار جهان نیستی است
انگار که نیستی چو هستی خوش باش

Al taller del terrisser vaig entrar anit,
vaig veure dos mil gerres, eloqüents i mudes;
de sobte una gerra alçà un crit:
on és el terrisser i el comprador de gerres i el venedor de gerres?

در کارگه کوزه‌گری رفتم دوش
دیدم دو هزار کوزه گویا و خموش
ناگاه یکی کوزه برآورد خروش
کو کوزه‌گر و کوزه‌خر و کوزه فروش

El temps s’avergonyeix d’aquell
que en la pena dels dies seu abatut;
beu tu el vi en el vidre amb el plany de l’arpa,
abans que el vidre topi contra la pedra.

ایام زمانه از کسی دارد ننگ
کو در غم ایام نشیند دلتنگ
می خور تو در آبگینه با ناله چنگ
زان پیش که آبگینه آید بر سنگ

Del cos de fang negre fins al cim de Saturn
totes les dificultats en conjunt vaig resoldre;
vaig deslligar els nusos difícils amb astúcia,
cada nus es deslligà llevat del nus de la mort.

از جرم گل سیاه تا اوج زحل
کردم همه مشکلات کلی را حل
بگشادم بندهای مشکل به حیل
هر بند گشاده شد به جز بند اجل

Amb una talla de xiprer més fresca que un braçat de roses,
de la mà no deixis la copa de vi i la faldilla de la rosa;
abans que de sobte, pel vent de la mort, esdevingui
la camisa de la nostra vida com la camisa de la rosa.

با سرو قدی تازه‌تر از خرمن گل
از دست منه جام می و دامن گل
زان پیش که ناگه شود از باد اجل
پیراهن عمر ما چو پیراهن گل

Oh amic, vine perquè per demà no ens planyem,
i aquest únic alè de la vida el comptem per botí;
demà, quan d’aquest monestir de l’anihilació passem,
amb els de set mil anys serem igualats.

ای دوست بیا تا غمِ فردا نخوریم
وین یک دمِ عمر را غنیمت شمریم
فردا که ازین دیرِ فنا درگذریم
با هفت‌هزارسالگان سربه‌سریم

Aquesta roda del cel, en què estem desconcertats,
la tenim per model d’una llanterna màgica;
el sol és la llàntia, sàpigues, i el món és la llanterna,
nosaltres som com figures en què estem desconcertats.

این چرخ فلک که ما در او حیرانیم
فانوس خیال از او مثالی دانیم
خورشید چراغ دان و عالم فانوس
ما چون صوریم کاندر او حیرانیم

Aixeca’t del son perquè beguem una mica de vi,
abans que del temps rebem un cop;
que aquesta roda batalladora, de sobte, algun dia,
no donarà ni tant de temps com per beure aigua.

برخیز ز خواب تا شرابی بخوریم
زان پیش که از زمانه تابی بخوریم
کاین چرخ ستیزه روی ناگه روزی
چندان ندهد زمان که آبی بخوریم

M’aixecaré i em proposaré el vi pur,
el color del meu rostre amb el color del gínjol faré;
a aquesta raó, ofici superflu, amb un grapat de vi
per la cara colpejaré, perquè l’adormi.

برخیزم و عزم باده ناب کنم
رنگ رخ خود به رنگ عناب کنم
این عقل فضول پیشه را مشتی می
بر روی زنم چنانکه در خواب کنم

Sobre el jaç del pols els adormits veig,
sota terra els amagats veig;
tant com esguardo la plana del no-res,
els no vinguts i els partits veig.

بر مفرش خاک خفتگان می‌بینم
در زیرزمین نهفتگان می‌بینم
چندانکه به صحرای عدم مینگرم
ناآمدگان و رفتگان می‌بینم

Fins quan serem captius de la raó cada dia,
al món tant fa cent anys com un dia?
Aboca tu al got el vi, abans que nosaltres
al taller dels terrissers en gerra ens tornem.

تا چند اسیر عقل هر روزه شویم
در دهر چه صد ساله چه یکروزه شویم
در ده تو بکاسه می از آن پیش که ما
در کارگه کوزه‌گران کوزه شویم

Com que la nostra estada en aquest món no és permanent,
doncs sense vi i estimada és un error immens;
fins quan tindré del vell i el nou esperança i por?
Quan jo me’n vagi, al món tant li fa nou com vell.

چون نیست مقام ما در این دهر مقیم
پس بی می و معشوق خطائیست عظیم
تا کی ز قدیم و محدث امیدم و بیم
چون من رفتم جهان چه محدث چه قدیم

El sol amb fang cobrir no puc,
i els secrets del temps dir no puc;
del mar de la reflexió em tragué la raó
una perla que, per por, perforar no puc.

خورشید به گل نهفت می‌نتوانم
و اسرار زمانه گفت می‌نتوانم
از بحر تفکرم برآورد خرد
دری که ز بیم سفت می‌نتوانم

L’enemic digué per error que sóc filòsof,
Déu sap que allò que ell digué no ho sóc;
però com que en aquest niu de pena he vingut,
que almenys sàpiga qui sóc — això és el mínim.

دشمن به غلط گفت که من فلسفیم
ایزد داند که آنچه او گفت نیم
لیکن چو در این غم آشیان آمده‌ام
آخر کم از آنکه من بدانم که کیم

Nosaltres som la font del goig i la mina de la pena,
capital de la justícia i natura de la injustícia;
baixos som i alts i perfecció i defecte,
mirall rosegat pel rovell i copa de Jam.

مائیم که اصل شادی و کان غمیم
سرمایهٔ دادیم و نهاد ستمیم
پستیم و بلندیم و کمالیم و کمیم
آئینهٔ زنگ خورده و جام جمیم

Jo no bec vi per pobresa,
ni per la pena de la vergonya i l’embriaguesa no bec;
jo bevia vi per la serenor del cor,
ara que tu al meu cor t’has assegut — no bec.

من می نه ز بهر تنگدستی نخورم
یا از غم رسوایی و مستی نخورم
من می ز برای خوشدلی میخوردم
اکنون که تو بر دلم نشستی نخورم

Jo sense vi pur viure no puc,
sense vi el pes del cos arrossegar no puc;
jo sóc esclau d’aquell instant en què el coper diu:
pren una altra copa — i jo no puc.

من بی می ناب زیستن نتوانم
بی باده کشید بارتن نتوانم
من بنده آن دمم که ساقی گوید
یک جام دگر بگیر و من نتوانم

De tant en tant un apareix: aquest sóc jo,
amb riquesa i amb argent i or ve: aquest sóc jo;
tan bon punt el seu afer s’arranja algun dia,
de sobte la mort de l’emboscada salta: aquest sóc jo.

هر یک چندی یکی برآید که منم
با نعمت و با سیم و زر آید که منم
چون کارک او نظام گیرد روزی
ناگه اجل از کمین برآید که منم

Un temps en la infantesa vam estudiar,
un temps del magisteri nosaltres mateixos ens alegràrem;
escolta la fi del discurs — què ens vingué:
del pols vinguérem i al vent ens n’anàrem.

یک چند به کودکی باستاد شدیم
یک چند به استادی خود شاد شدیم
پایان سخن شنو که ما را چه رسید
از خاک در آمدیم و بر باد شدیم

Ni un dia de les cadenes del món lliure no sóc,
ni un alè del meu propi ésser alegre no sóc;
vaig fer d’aprenent del temps molt,
en la feina del món encara mestre no sóc.

یک روز ز بند عالم آزاد نیم
یک دمزدن از وجود خود شاد نیم
شاگردی روزگار کردم بسیار
در کار جهان هنوز استاد نیم

De l’ahir que passà de cap manera no en facis esment,
pel demà que no ha vingut no cridis;
sobre el no-esdevingut i el passat no edifiquis;
sigues ara alegre i la vida al vent no la llancis.

از دی که گذشت هیچ ازو یاد مکن
فردا که نیامده ست فریاد مکن
برنامده و گذشته بنیاد مکن
حالی خوش باش و عمر بر باد مکن

Oh ull, si no ets cec, la tomba mira,
i aquest món ple de tumult i de rebombori mira;
reis i cabdills i notables són sota el fang,
rostres com la lluna a la boca de la formiga mira.

ای دیده اگر کور نئی گور ببین
وین عالم پر فتنه و پر شور ببین
شاهان و سران و سروران زیر گلند
روهای چو مه در دهن مور ببین

Aixeca’t i no mengis la pena del món passatger,
seu i un alè en el goig passa;
si en la natura del món hi hagués alguna fidelitat,
el torn fins a tu no vindria de si sol dels altres.

برخیز و مخور غم جهان گذران
بنشین و دمی به شادمانی گذران
در طبع جهان اگر وفایی بودی
نوبت بتو خود نیامدی از دگران

Com que el fruit de l’home en aquest salobrar
llevat d’empassar-se l’amargor no és, fins a arrencar l’ànima,
de cor feliç és aquell que d’aquest món de pressa se n’anà,
i assossegat és aquell que ell mateix al món no vingué.

چون حاصل آدمی در این شورستان
جز خوردن غصه نیست تا کندن جان
خرم دل آنکه زین جهان زود برفت
و آسوده کسی که خود نیامد به جهان

Me n’aní, que en aquest estatge ser és injustícia,
a la mà no hi haurà sinó vent ser;
aquell s’ha d’alegrar de la meva mort
qui de la mà de la mort pot ser lliure.

رفتم که در این منزل بیداد بدن
در دست نخواهد به جز از باد بدن
آن را باید به مرگ من شاد بدن
کز دست اجل تواند آزاد بدن

Un qalandar vaig veure assegut sobre el blanc cavall de la terra,
ni descreença ni islam ni món ni fe,
ni veritat ni realitat ni llei ni certesa —
en els dos mons qui té coratge per a això?

رندی دیدم نشسته بر خنگ زمین
نه کفر و نه اسلام و نه دنیا و نه دین
نه حق نه حقیقت نه شریعت نه یقین
اندر دو جهان کرا بود زهره این

Content amb un os com el voltor ser
val més que a la taula del vil paràsit ser;
amb el teu pa d’ordi, ho juro per Déu, val més
que embrutat i afinat davant de cada canalla ser.

قانع به یک استخوان چو کرکس بودن
به ز آن که طفیل خوان ناکس بودن
با نان جوین خویش حقا که به است
کالوده و پالوده هر خس بودن

Un poble està capficat en el camí de la fe,
un altre poble ha caigut en el dubte en el camí de la certesa;
temo que algun dia arribi el crit:
oh ignorants, el camí no és ni aquell ni aquest.

قومی متفکرند اندر ره دین
قومی به گمان فتاده در راه یقین
میترسم از آن که بانگ آید روزی
کای بیخبران راه نه آنست و نه این

Una vaca hi ha al cel i el seu nom és Parvin,
una altra vaca amagada sota terra;
l’ull de la raó obre en la visió veritable:
sota i sobre — dues vaques i un grapat d’ases veus.

گاویست در آسمان و نامش پروین
یک گاو دگر نهفته در زیر زمین
چشم خردت باز کن از روی یقین
زیر و زبر دو گاو مشتی خر بین

Si tingués la mà sobre el cel com Déu,
trauria aquest cel del mig;
de nou un altre cel així faria,
que el noble a plaer del cor fàcilment atenyés.

گر بر فلکم دست بدی چون یزدان
برداشتمی من این فلک را ز میان
از نو فلکی دگر چنان ساختمی
کازاده بکام دل رسیدی آسان

No escoltis paraula d’aquells que arranjaren el temps,
demana vi depurat d’aquells que amb puresa vingueren;
se n’anaren un a un aquells que a dalt arribaren,
ningú no dóna senyal d’aquells que tornaren.

مشنو سخن از زمانه ساز آمدگان
می خواه مروق به طراز آمدگان
رفتند یکان یکان فراز آمدگان
کس می ندهد نشان ز بازآمدگان

Beure vi i rondar al voltant dels bells
val més que amb hipocresia practicar l’ascetisme;
si l’enamorat i l’embriac seran condemnats a l’infern,
aleshores el rostre del paradís ningú no el veurà.

می خوردن و گرد نیکوان گردیدن
به زانکه بزرق زاهدی ورزیدن
گر عاشق و مست دوزخی خواهد بود
پس روی بهشت کس نخواهد دیدن

No s’ha de gastar un cor alegre amb la pena,
la teva bella hora contra la pedra del sofriment fregar;
ningú no sap l’ocult, què serà;
cal vi i estimada i reposar a plaer.

نتوان دل شاد را به غم فرسودن
وقت خوش خود بسنگ محنت سودن
کس غیب چه داند که چه خواهد بودن
می باید و معشوق و به کام آسودن

Aquell palau que amb el cel espatlla contra espatlla es mesurava,
al llindar del qual els sobirans abaixaven el rostre,
vam veure sobre el seu ornament un colom,
assegut i que cridava: cu-cu-cu-cu.

آن قصر که با چرخ همیزد پهلو
بر درگه آن شهان نهادندی رو
دیدیم که بر کنگره‌اش فاخته‌ای
بنشسته همی گفت که کوکوکوکو

De la nostra vinguda i partença quin profit?
I de la trama de l’esperança de la nostra vida quin ordit?
Tants caps i peus de belleses del món
crema i pols es torna — quin fum?

از آمدن و رفتن ما سودی کو
وز تار امید عمر ما پودی کو
چندین سروپای نازنینان جهان
می‌سوزد و خاک می‌شود دودی کو

Quan del cos se’n vagi l’ànima pura meva i teva,
dos maons posaran sobre la tomba meva i teva;
i després per al maó de la tomba d’altres
en un motlle pasten el pols meu i teu.

از تن چو برفت جان پاک من و تو
خشتی دو نهند بر مغاک من و تو
و آنگاه برای خشت گور دگران
در کالبدی کشند خاک من و تو

Beu vi, que el cel per a la perdició meva i teva
té un designi contra l’ànima pura meva i teva;
sobre la verdor seu i vi clar beu,
que aquesta verdor molt brota del pols meu i teu.

می‌خور که فلک بهر هلاک من و تو
قصدی دارد بجان پاک من و تو
در سبزه نشین و می روشن میخور
کاین سبزه بسی دمد ز خاک من و تو

De tot el que no és vi, un lligam curt és millor,
el vi, i encara de la mà de les belleses de les tendes és millor;
l’embriaguesa i el qalandarisme i l’esgarriament és millor,
un glop de vi de la lluna al peix és millor.

از هر چه بجز می است کوتاهی به
می هم ز کف بتان خرگاهی به
مستی و قلندری و گمراهی به
یک جرعه می ز ماه تا ماهی به

Mira: per la brisa la faldilla de la rosa és esquinçada,
el rossinyol per la bellesa de la rosa és joiós;
a l’ombra de la rosa seu, que molt aquesta rosa
en el pols es desfarà, i nosaltres pols serem.

بنگر ز صبا دامن گل چاک شده
بلبل ز جمال گل طربناک شده
در سایه گل نشین که بسیار این گل
در خاک فرو ریزد و ما خاک شده

Fins quan menjaré la pena de si en tinc o no,
i aquesta vida en la serenor la passo o no?
Omple la copa de vi, que no m’és conegut
si aquest alè que inspiro l’expiraré o no.

تا کی غم آن خورم که دارم یا نه
وین عمر به خوشدلی گذارم یا نه
پرکن قدح باده که معلومم نیست
کاین دم که فرو برم برآرم یا نه

Un glop de vi vell és millor que un regne nou,
i de tot el que no és vi — desvia’t del camí, és millor;
a la mà és cent vegades millor que el tron de Feridun
el maó al coll de la bóta que el regne de Kai-Khosrow.

یک جرعه می کهن ز ملکی نو به
وز هرچه نه می طریق بیرون شو به
در دست به از تخت فریدون صد بار
خشت سر خم ز ملک کیخسرو به

Allò del món, tant com en menges o en vesteixes,
excusat estàs si t’hi esforces;
la resta tota de franc — no val res, compte,
que la vida preciosa per això no la venguis.

آن مایه ز دنیا که خوری یا پوشی
معذوری اگر در طلبش میکوشی
باقی همه رایگان نیرزد هشدار
تا عمر گرانبها بدان نفروشی

De la vinguda de la primavera i de la partença de l’hivern
els fulls del nostre ésser es van cargolant;
beu vi! No mengis pena, que digué el savi:
les penes del món són com verí, i el seu contraverí és el vi.

از آمدن بهار و از رفتن دی
اوراق وجود ما همی گردد طی
می خور! مخور اندوه که فرمود حکیم
غمهای جهان چو زهر و تریاقش می

D’un terrisser una vegada una gerra vaig comprar,
aquella gerra parlà de tot secret:
rei era i tenia una copa d’or,
ara m’he tornat gerra de tot embriac.

از کوزه‌گری کوزه خریدم باری
آن کوزه سخن گفت ز هر اسراری
شاهی بودم که جام زرینم بود
اکنون شده‌ام کوزه هر خماری

Oh tu que ets fruit del quatre i el set,
i del set i el quatre de continu estàs en l’ardor,
beu vi, que mil vegades t’ho vaig dir:
retorn no en tens — quan te’n vas, te’n vas.

ای آنکه نتیجهٔ چهار و هفتی
وز هفت و چهار دایم اندر تفتی
می خور که هزار بار بیشت گفتم
باز آمدنت نیست چو رفتی رفتی

Oh cor, tu als secrets de l’endevinalla no arribes,
a les subtileses dels savis perspicaços no arribes;
aquí amb vi de robí un paradís et fes,
que allà on hi ha el paradís — hi arribis o no.

ایدل تو به اسرار معما نرسی
در نکته زیرکان دانا نرسی
اینجا به می لعل بهشتی می ساز
کانجا که بهشت است رسی یا نرسی

Oh amic, la veritat escolta de mi una paraula:
amb vi de robí sigues i amb estimada de cos d’argent;
aquell que féu el món està despreocupat
dels bigotis com els teus i la barba com la meva.

ای دوست حقیقت شنواز من سخنی
با باده لعل باش و با سیم تنی
کانکس که جهان کرد فراغت دارد
از سبلت چون تویی و ریش چو منی

Oh, tant de bo hi hagués lloc per al repòs,
o que aquest llarg camí tingués arribada;
oh, tant de bo, després de cent mil anys, del cor del pols,
com la verdor, hi hagués esperança de brotar.

ای کاش که جای آرمیدن بودی
یا این ره دور را رسیدن بودی
کاش از پی صد هزار سال از دل خاک
چون سبزه امید بر دمیدن بودی

Contra la pedra vaig picar anit la copa vidrada,
embriac estava quan vaig fer aquesta disbauxa;
en la llengua de l’estat la copa em deia:
jo era com tu, tu també com jo seràs.

بر سنگ زدم دوش سبوی کاشی
سرمست بدم که کردم این عیاشی
با من به زبان حال می‌گفت سبو
من چون تو بدم تو نیز چون من باشی

Si a la branca de l’esperança fruit hagués trobat,
i del meu fil el cap hagués trobat,
fins quan de l’estretor de la presó de l’ésser?
Oh, tant de bo cap al no-res una porta hagués trobat.

بر شاخ امید اگر بری یافتمی
هم رشته خویش را سری یافتمی
تا چند ز تنگنای زندان وجود
ای کاش سوی عدم دری یافتمی

Pren la copa i la gerra, oh tu que cerques el cor,
sense neguit seu vora el camp i la vora del rierol;
molta persona estimada la roda malèvola
cent vegades en copa i cent vegades en gerra ha tornat.

بر گیر پیاله و سبو ای دلجوی
فارغ بنشین بکشتزار و لب جوی
بس شخص عزیز را که چرخ بدخوی
صد بار پیاله کرد و صد بار سبوی

Un vell vaig veure a la casa de l’embriac,
vaig dir: que no tens notícia dels que se n’anaren?
Digué: beu vi, que com nosaltres molts
se n’anaren, i notícia no en tornà ni una vegada.

پیری دیدم به خانهٔ خماری
گفتم نکنی ز رفتگان اخباری
گفتا می خور که همچو ما بسیاری
رفتند و خبر باز نیامد باری

Fins quan el discurs del cinc i el quatre, oh coper?
La dificultat tant fa una com cent mil, oh coper;
pols som tots — l’arpa afina, oh coper,
vent som tots — vi porta, oh coper.

تا چند حدیث پنج و چار ای ساقی
مشکل چه یکی چه صد هزار ای ساقی
خاکیم همه چنگ بساز ای ساقی
بادیم همه باده بیار ای ساقی

Tant com miro cap a cada banda,
al jardí corre del Kàwthar un rierol;
la plana és com el paradís — del Kàwthar menys parla,
seu al paradís amb algú de rostre de paradís.

چندان که نگاه می‌کنم هر سویی
در باغ روان است ز کوثر جویی
صحرا چو بهشت است ز کوثر کم گوی
بنشین به بهشت با بهشتی رویی

Sigues alegre, que el teu anhel ahir el cogueren,
es deslliuraren del teu desig ahir;
què he de contar — a petició teva ahir
donaren la decisió sobre la feina del teu demà ahir.

خوش باش که پخته‌اند سودای تو دی
فارغ شده‌اند از تمنای تو دی
قصه چه کنم که به تقاضای تو دی
دادند قرار کار فردای تو دی

Al taller del terrisser em vaig proposar aquell vespre,
sobre el pedestal de la roda vaig veure el mestre dret;
amb gosadia feia a la gerra nansa i coll
del cap d’un sobirà i de la mà d’un captaire.

در کارگه کوزه‌گری کردم رای
در پایه چرخ دیدم استاد بپای
میکرد دلیر کوزه را دسته و سر
از کله پادشاه و از دست گدای

A l’orella del meu cor em digué el cel d’amagat:
la decisió que el destí pronuncià, de mi la saps;
si en el meu gir jo tingués poder,
a mi mateix em deslliuraria del gir del vertigen.

در گوش دلم گفت فلک پنهانی
حکمی که قضا بود ز من میدانی
در گردش خویش اگر مرا دست بدی
خود را برهاندمی ز سرگردانی

D’aquella gerra de vi en la qual no hi ha dany,
omple una copa, beu, dóna’m una altra a mi;
abans que, oh ídol, en algun camí
el pols meu i teu en gerra el torni el terrisser.

زان کوزهٔ می که نیست در وی ضرری
پر کن قدحی بخور بمن ده دگری
زان پیشتر ای صنم که در رهگذری
خاک من و تو کوزه‌کند کوزه‌گری

Si la meva vinguda depengués de mi, no vindria,
i si la partença depengués de mi, quan me n’aniria?
No fóra millor que en aquest monestir enrunat
ni venir ni anar-me’n ni ser.

گر آمدنم بخود بدی نامدمی
ور نیز شدن بمن بدی کی شدمی
به زان نبدی که اندر این دیر خراب
نه آمدمی نه شدمی نه بدمی

Si s’escau del moll del blat un pa,
i de vi dues mesures i d’una ovella una cuixa,
amb una estimada de rostre de tulipa i un racó de jardí,
un plaer és això — no és a l’abast de cada soldà.

گر دست دهد ز مغز گندم نانی
وز می دو منی ز گوسفندی رانی
با لاله رخی و گوشه بستانی
عیشی بود آن نه حد هر سلطانی

Si la feina del cel per la justícia fos mesurada,
totes les condicions del cel serien plaents;
i si hi hagués justícia en les feines del cel,
quan el cor de la gent de vàlua seria ferit?

گر کار فلک به عدل سنجیده بدی
احوال فلک جمله پسندیده بدی
ور عدل بدی بکارها در گردون
کی خاطر اهل فضل رنجیده بدی

Ei, terrisser, posa’t dret si estàs assenyat,
fins quan sobre el fang de l’home faràs violència?
El dit de Feridun i el palmell de Kai-Khosrow
a la roda has posat — què t’imagines?

هان کوزه‌گرا بپای اگر هشیاری
تا چند کنی بر گل مردم خواری
انگشت فریدون و کف کیخسرو
بر چرخ نهاده‌ای چه می‌پنداری

A l’hora de la beguda matinal, oh ídol de peu venturós,
afina una cançó i porta el vi,
que va abatre al pols cent mil Jams i Kais
aquesta vinguda de la primavera i partença de l’hivern.

هنگام صبوح ای صنم فرخ پی
برساز ترانه‌ای و پیش‌آور می
کافکند بخاک صد هزاران جم و کی
این آمدن تیرمه و رفتن دی

Rubaiyat

Cita aquest passatge

Dona suport a aquest projecte