Steh auf, mein Abgott — komm, um unseres Herzens willen;
löse mit deiner eigenen Schönheit unsere Schwierigkeit:
ein Krug Wein, dass wir ihn miteinander trinken,
ehe man Krüge macht aus unserem Lehm.

برخیز بتا بیا ز بهر دل ما
حل کن به جمال خویشتن مشکل ما
یک کوزه شراب تا به هم نوش کنیم
زآن پیش که کوزه‌ها کنند از گل ما

Da niemand für das Morgen Bürgschaft leistet,
halt es froh für jetzt, dies grübelnde Herz;
trink Wein im Mondlicht, o Mond — denn der Mond
wird noch lange scheinen und uns nicht finden.

چون عهده نمی‌شود کسی فردا را
حالی خوش دار این دل پرسودا را
می نوش به ماهتاب ای ماه که ماه
بسیار بتابد و نیابد ما را

Der Koran, den man das höchste Wort nennt —
sie lesen ihn nur dann und wann, nicht immerfort;
doch um die Schale wohnt ein bleibender Vers,
den man an jedem Ort liest, immerdar.

قرآن که مهین کلام خوانند آن را
گهگاه نه بر دوام خوانند آن را
بر گرد پیاله آیتی هست مقیم
کاندر همه جا مدام خوانند آن را

Wenn du keinen Wein trinkst, verhöhne nicht die Trunkenen;
gründe dein Fundament nicht auf List und Ränke;
und brüste dich nicht damit, dass du keinen Wein trinkst:
du schluckst hundert Bissen, denen der Wein ein Sklave ist.

گر می نخوری طعنه مزن مستان را
بنیاد مکن تو حیله و دستان را
تو غره بدان مشو که می می‌نخوری
صد لقمه خوری که می غلام است آن را

Wieviel an Farbe und Duft auch mein ist, und beides schön —
die Wange wie die Tulpe, der Wuchs wie die Zypresse —
nie wurde klar, wozu im Lusthaus des Staubes
der Maler der Urewigkeit mich überhaupt geschmückt hat.

هر چند که رنگ و بوی زیباست مرا
چون لاله رخ و چو سرو بالاست مرا
معلوم نشد که در طربخانۀ خاک
نقاش ازل بهر چه آراست مرا

Wir, der Wein, ein Spielmann und dieser verfallene Winkel —
Seele und Herz und Becher und Kleid voll Hefe des Weins —
ledig der Hoffnung auf Gnade und der Furcht vor Strafe,
frei von Erde und Wind, von Feuer und Wasser.

ماییم و می و مطرب و این کنج خراب
جان و دل و جام و جامه پر درد شراب
فارغ ز امید رحمت و بیم عذاب
آزاد ز خاک و باد و از آتش و آب

Jener Palast, in dem Dschamschid den Becher hob —
die Gazelle wirft dort ihr Junges, der Fuchs liegt ruhig;
Bahram, der sein Leben lang den Wildesel griff —
hast du gesehen, wie das Grab den Bahram griff?

آن قصر که جمشید در او جام گرفت
آهو بچه کرد و روبه آرام گرفت
بهرام که گور می‌گرفتی همه عمر
دیدی که چگونه گور بهرام گرفت

Die Wolke kam und weinte wieder über dem Grün;
ohne rosenfarbenen Wein soll man nicht leben;
dies Grün, das heute unsere Augenweide ist —
wessen Augenweide wird das Grün aus unserem Staub sein?

ابر آمد و باز بر سر سبزه گریست
بی بادهٔ گلرنگ نمی‌باید زیست
این سبزه که امروز تماشاگه ماست
تا سبزهٔ خاک ما تماشاگه کیست

Jetzt, da die Rose deines Glücks in voller Last steht,
warum bleibt deine Hand vom Weinbecher müßig?
Trink Wein: die Zeit ist ein tückischer Feind,
und einen solchen Tag wiederzufinden ist schwer.

اکنون که گل سعادتت پربار است
دست تو ز جام می چرا بیکار است
می خور که زمانه دشمنی غدار است
دریافتن روز چنین دشوار است

Heute hast du auf das Morgen keinen Zugriff,
und das Sinnen über morgen ist nichts als Schwermut;
vertu diesen Atemzug nicht, wenn dein Herz nicht von Sinnen ist:
für den Rest dieses Lebens ist kein Preis zu finden.

امروز تو را دسترس فردا نیست
واندیشهٔ فردات به جز سودا نیست
ضایع مکن این دم ار دلت شیدا نیست
کاین باقی عمر را بها پیدا نیست

O du, der du heißen Laufs aus der Welt des Geistes kamst,
betäubt von der Fünf und der Vier, der Sechs und der Sieben:
trink Wein — du weißt nicht, woher du gekommen bist;
sei froh — du weißt nicht, wohin du gehst.

ای آمده از عالم روحانی تفت
حیران شده در پنج و چهار و شش و هفت
می نوش ندانی ز کجا آمده‌ای
خوش باش ندانی به کجا خواهی رفت

O Rad des Himmels, aus deinem Groll kommt der Ruin;
Unrecht ist deine älteste Gepflogenheit.
Und du, Erde: spaltete man deine Brust,
wie viele kostbare Steine sind in deiner Brust!

ای چرخ فلک خرابی از کینهٔ توست
بیدادگری شیوهٔ دیرینهٔ توست
ای خاک اگر سینه تو بشکافند
بس گوهر قیمتی که در سینهٔ توست

O Herz, da die Zeit dich kummervoll macht,
da der reine Geist ohne Warnung deinen Leib verlässt,
sitz auf dem Grün und leb froh ein paar Tage,
ehe Grün aus deinem Staube sprießt.

ای دل چو زمانه می‌کند غمناکت
ناگه برود ز تن روان پاکت
بر سبزه نشین و خوش بزی روزی چند
زآن پیش که سبزه بر دمد از خاکت

Dies Meer des Daseins stieg aus dem Verborgenen auf;
keiner ist, der die Perle seiner Wahrheit durchbohrt hätte;
ein jeder hat sein Wort aus Grübelei gesagt —
das Antlitz dessen, was ist, weiß keiner zu sagen.

این بحر وجود آمده بیرون ز نهفت
کس نیست که این گوهر تحقیق بسفت
هر کس سخنی از سر سودا گفتند
زآن روی که هست کس نمی‌داند گفت

Dieser Krug war einmal ein klagender Liebender, wie ich,
gefangen in der Locke irgendeiner Schönen;
dieser Henkel, den du an seinem Halse siehst,
war eine Hand, die um den Hals einer Liebsten lag.

این کوزه چو من عاشق زاری بوده‌ست
در بند سر زلف نگاری بوده‌ست
این دسته که بر گردن او می‌بینی
دستی‌ست که بر گردن یاری بوده‌ست

Dieser Krug, der Wassernapf eines Tagelöhners,
ist aus dem Auge eines Königs gemacht und dem Herzen eines Wesirs;
jede Schale Wein in der Hand eines Verkaterten
ist aus der Wange eines Trunkenen und der Lippe einer Verschleierten.

این کوزه که آبخوارهٔ مزدوری‌ست
از دیدهٔ شاهی و دل دستوری‌ست
هر کاسهٔ می که بر کف مخموری‌ست
از عارض مستی و لب مستوری‌ست

Diese alte Karawanserei, die den Namen Welt trägt,
Rastplatz des Schecken von Morgen und Abend,
ist ein Gelage, das hundert Dschamschids übrigließen,
ein Palast, in dem hundert Bahrams sich zur Ruhe lehnten.

این کهنه رباط را که عالم نام است
وآرامگه ابلق صبح و شام است
بزمی‌ست که واماندۀ صد جمشید است
قصری‌ست که تکیه‌گاه صد بهرام است

Dieser Lebenslauf — ein Tag, zwei, drei — ist vergangen
wie Wasser im Bachbett, wie Wind über der Ebene;
der Gram um zwei Tage kam mir nie in den Sinn:
den Tag, der nicht gekommen ist, und den Tag, der verging.

این یک دو سه روز نوبت عمر گذشت
چون آب به جویبار و چون باد به دشت
هرگز غم دو روز مرا یاد نگشت
روزی که نیامده‌ست و روزی که گذشت

Auf dem Antlitz der Rose ist die Nouruz-Brise schön;
auf dem Rasen des Gartens ist ein herzentzündendes Gesicht schön;
was immer du vom Gestern sagst, das hin ist — nichts daran ist schön:
sei froh, sprich nicht vom Gestern, denn heute ist schön.

بر چهرۀ گل نسیم نوروز خوش است
در صحن چمن روی دل‌افروز خوش است
از دی که گذشت هر چه گویی خوش نیست
خوش باش و ز دی مگو که امروز خوش است

Vor dir und mir gab es Nacht und Tag,
und der kreisende Himmel war schon an seinem Werk;
wohin du auch den Fuß auf die Erde setzt,
es war die Pupille im Auge einer Schönen.

پیش از من و تو لیل و نهاری بوده‌ست
گردنده فلک نیز بکاری بوده است
هرجا که قدم نهی تو بر روی زمین
آن مردمک چشم نگاری بوده‌ست

Wie lange noch soll ich Ziegel aufs Antlitz der Meere setzen?
Ich bin der Götzendiener des Tempels überdrüssig.
Khayyam — wer hat gesagt, es werde eine Hölle geben?
Wer ging zur Hölle? Und wer kam aus dem Paradies zurück?

تا چند زنم به روی دریاها خشت
بیزار شدم ز بت‌پرستان کنشت
خیام ، که گفت دوزخی خواهد بود
که رفت به دوزخ و که آمد ز بهشت

Das Gefüge einer Schale, einmal zusammengefügt —
selbst der Trunkene hält es nicht für recht, sie zu zerbrechen;
so viele liebliche Köpfe und Füße, Hände und Gelenke —
aus wessen Liebe gefügt? Aus wessen Hass zerbrochen?

ترکیب پیاله‌ای که در هم پیوست
بشکستن آن روا نمی‌دارد مست
چندین سر و پای نازنین از سر و دست
از مهر که پیوست و به کین که شکست

Da das Gefüge der Elemente dir einen Atemzug lang zu Willen ist,
geh, lebe froh, auch wenn die Zeit dir Unrecht tut;
halte dich zu den Verständigen — denn der Grundstoff deines Leibes
ist ein Staub, ein Lufthauch, ein Dunst, ein Atemzug.

ترکیب طبایع چو به کام تو دمی‌ست
رو شاد بزی اگرچه بر تو ستمی‌ست
با اهل خرد باش که اصل تن تو
گردی و نسیمی و غباری و دمی‌ست

Da die Wolke zu Nouruz das Gesicht der Tulpe gewaschen hat,
steh auf und fasse festen Vorsatz zum Becher Wein:
denn dies Grün, das heute deine Augenweide ist,
wird morgen ganz aus deinem Staube wachsen.

چون ابر به نوروز رخ لاله بشست
برخیز و به جام باده کن عزم درست
کاین سبزه که امروز تماشاگه توست
فردا همه از خاک تو برخواهد رست

Als die trunkene Nachtigall den Weg in den Garten fand
und das Gesicht der Rose und den Weinbecher lachend fand,
kam sie und sprach mir ins Ohr, in der wortlosen Sprache der Dinge:
„Ergreif es: das Leben, das ging, ist nicht wiederzufinden."

چون بلبل مست راه در بستان یافت
روی گل و جام باده را خندان یافت
آمد به زبان حال در گوشم گفت
دریاب که عمر رفته را نتوان یافت

Da das Rad sich nie nach dem Willen auch nur eines Weisen drehte,
zähle die Himmel sieben oder acht, wie du magst;
da man sterben muss und jeden Wunsch fahren lassen,
was macht es — frisst dich die Ameise im Grab oder der Wolf auf der Ebene?

چون چرخ به کام یک خردمند نگشت
خواهی تو فلک هفت شمر خواهی هشت
چون باید مرد و آرزوها همه هشت
چه مور خورد به گور و چه گرگ به دشت

Nimm zu Nouruz den Kelch in die Hand, wie die Tulpe,
und ist die Gelegenheit dein, mit einer Tulpenwangigen dazu;
trink Wein in Heiterkeit: denn dies alte Rad
macht dich unversehens niedrig wie den Staub.

چون لاله به نوروز قدح گیر به دست
با لاله‌رخی اگر تو را فرصت هست
می نوش به خرمی که این چرخ کهن
ناگاه تو را چو خاک گرداند پست

Da Wahrheit und Gewissheit nicht in unserer Hand sind,
kann man nicht ein Leben lang im Hoffen gegen den Zweifel sitzen;
wohlan — setzen wir den Weinbecher nicht aus der Hand:
im Nichtwissen ist der Mensch derselbe, nüchtern oder trunken.

چون نیست حقیقت و یقین اندر دست
نتوان به امید شک همه عمر نشست
هان تا ننهیم جام می از کف دست
در بی‌خبری مرد چه هشیار و چه مست

Da von allem, was ist, nichts in der Hand bleibt als Wind,
da an allem, was ist, nur Minderung ist und Bruch,
nimm an, dass alles, was ist, auf der Welt nicht sei,
und wähne, dass alles, was nicht ist, auf der Welt sei.

چون نیست ز هرچه هست جز باد به دست
چون هست به هرچه هست نقصان و شکست
انگار که هرچه هست در عالم نیست
پندار که هرچه نیست در عالم هست

Der Staub unter dem Fuß jedes Unwissenden
ist die Handfläche eines Abgotts, das Antlitz einer Herzgeliebten;
jeder Ziegel auf der Zinne eines Palastes
ist der Finger eines Wesirs oder das Haupt eines Sultans.

خاکی که به زیر پای هر نادانی‌ست
کفّ صنمیّ و چهرهٔ جانانی‌ست
هر خشت که بر کنگرهٔ ایوانی‌ست
انگشت وزیر یا سر سلطانی‌ست

Als der Erhalter das Gefüge der Elemente ordnete,
warum stürzte er es dann in Minderung und Verfall?
Geriet die Form gut — wozu dann das Zerbrechen?
Und geriet sie nicht gut — wen trifft die Schuld an diesen Formen?

دارنده چو ترکیب طبایع آراست
از بهر چه اوفکندش اندر کم و کاست
گر نیک آمد شکستن از بهر چه بود
ور نیک نیامد این صور عیب که راست

Hinter den Vorhang der Geheimnisse führt keinen ein Weg;
von dieser Einrichtung hat keine Seele Kunde;
es gibt keine Herberge als im Herzen des Staubes;
trink Wein — denn solche Fabeln sind nicht kurz.

در پردۀ اسرار کسی را ره نیست
زین تعبیه جان هیچ‌کس آگه نیست
جز در دل خاک هیچ منزلگه نیست
می خور که چنین فسانه‌ها کوته نیست

Ich lag im Schlaf, da sprach ein Verständiger zu mir:
„Aus Schlaf ist noch keinem die Rose der Freude erblüht;
was treibst du ein Ding, das mit dem Tod gepaart ist?
Trink Wein — unter dem Staube musst du schlafen."

در خواب بدم مرا خردمندی گفت
کز خواب کسی را گل شادی نشکفت
کاری چه کنی که با اجل باشد جفت؟
می خور که به زیر خاک می‌باید خفت

In dem Kreis, der unser Kommen und Gehen ist,
ist weder Anfang noch Ende zu sehen;
keiner tut in dieser Sache einen Atemzug der Wahrheit:
dies Kommen — woher? Und dies Gehen — wohin?

در دایره‌ای که آمد و رفتن ماست
او را نه بدایت نه نهایت پیداست
کس می‌نزند دمی در این معنی راست
کاین آمدن از کجا و رفتن به کجاست

Wenn in der Frühlingszeit ein Abgott von Huri-Art
mir am Rand des grünen Feldes einen Pokal Wein reicht —
mag dies dem gemeinen Volk auch hässlich gelten,
ein Hund ist besser als ich, wenn ich das Paradies auch nur nenne.

در فصل بهار اگر بتی حور سرشت
یک ساغر می دهد مرا بر لب کشت
هر چند به نزد عامه این باشد زشت
سگ به ز من است اگر برم نام بهشت

Begreife: du wirst gehen, vom Geist getrennt;
du wirst hinter den Vorhang der Geheimnisse des Vergehens gehen.
Trink Wein: du weißt nicht, woher du gekommen bist;
sei froh: du weißt nicht, wohin du gehen wirst.

دریاب که از روح جدا خواهی رفت
در پردۀ اسرار فنا خواهی رفت
می نوش ندانی از کجا آمده‌ای
خوش باش ندانی به کجا خواهی رفت

Saki, Rose und Grün stehen in hoher Lust;
begreif es: eine Woche noch, und sie sind Staub.
Trink Wein und pflück eine Rose: denn ehe du dich’s versiehst,
ist die Rose Staub geworden und das Grün dürres Stroh.

ساقی گل و سبزه بس طربناک شده‌ست
دریاب که هفته دگر خاک شده‌ست
می نوش و گلی بچین که تا درنگری
گل خاک شده‌ست و سبزه خاشاک شده‌ست

Ein Leben hab ich, das finster ist, und ein Werk, das nicht gerät;
die Mühsal immer wachsend, die Ruhe in Minderung und Schwund.
Dank sei Gott: was immer das Zeug des Unheils ist,
wir müssen es von keinem andern erbitten.

عمری‌ست مرا تیره و کاری‌ست نه راست
محنت همه افزوده و راحت کم و کاست
شکر ایزد را که آنچه اسباب بلاست
ما را ز کس دگر نمی‌باید خواست

Die Rosenzeit, der Bachrand, der Saum des grünen Feldes,
mit zwei, drei Vertrauten und einem Püppchen von Huri-Art:
bring den Kelch her — denn die Trinker des Frühtrunks
haben Ruhe vor der Moschee und sind ledig des Tempels.

فصل گل و طرف جویبار و لب کشت
با یک دو سه اهل و لعبتی حورسرشت
پیش آر قدح که باده‌نوشان صبوح
آسوده ز مسجدند و فارغ ز کنشت

Ist der Zweig der Dauer aus der Wurzel deines Glücks gesprossen
und sitzt das Leben deinem Leib wie ein knappes Kleid,
im Zelt des Leibes, das dir ein Sonnendach ist —
gib acht, lehn dich nicht an: seine vier Pflöcke sind locker.

گر شاخ بقا ز بیخ بختت رستست
ور بر تن تو عمر لباسی چستست
در خیمه تن که سایبانی‌ست ترا
هان تکیه مکن که چارمیخش سستست

Die Leute sagen, das Paradies mit den Huris sei schön;
ich sage: der Saft der Traube ist schön.
Nimm dies Bargeld und lass die Hand von jenem Borg:
Trommelklang ist schön — von ferne gehört.

گویند کسان بهشت با حور خوش است
من می‌گویم که آب انگور خوش است
این نقد بگیر و دست از آن نسیه بدار
کآواز دهل شنیدن از دور خوش است

Man sagt mir, der Trunkene fahre zur Hölle:
ein strittiger Satz — das Herz kann sich daran nicht halten.
Wenn Liebende und Weintrinker in die Hölle kommen,
siehst du morgen das Paradies leer wie eine flache Hand.

گویند مرا که دوزخی باشد مست
قولی‌ست خلاف ، دل در آن نتوان بست
گر عاشق و میخواره به دوزخ باشند
فردا بینی بهشت همچون کف دست

Ich weiß nicht im Geringsten, ob der, der mich knetete,
mich fürs Paradies bestimmt hat oder für die scheußliche Hölle.
Ein Becher, ein Abgott, eine Laute am Saum des grünen Feldes:
die drei für mich in bar — und für dich das Paradies auf Borg.

من هیچ ندانم که مرا آن‌که سرشت
از اهل بهشت کرد یا دوزخ زشت
جامی و بتی و بربطی بر لب کشت
این هرسه مرا نقد و تو را نسیه بهشت

Das Mondlicht hat mit seinem Schein den Saum der Nacht gespalten;
trink Wein — ein feinerer Augenblick als dieser ist nicht zu finden.
Sei froh und grüble nicht: denn Mondlicht wird noch lange,
eins ums andre, auf den Staub über unseren Häuptern scheinen.

مهتاب به نور دامن شب بشکافت
می نوش دمی بهتر از این نتوان یافت
خوش باش و میندیش که مهتاب بسی
اندر سر خاک یک به یک خواهد تافت

Wein trinken und froh sein ist mein Brauch;
frei zu sein von Unglauben und Glauben ist mein Glaube.
Ich fragte die Braut der Welt: „Was ist deine Morgengabe?"
Sie sprach: „Dein frohes Herz ist meine Morgengabe."

می خوردن و شاد بودن آیین من است
فارغ بودن ز کفر و دین دین من است
گفتم به عروس دهر کابین تو چیست
گفتا دل خرم تو کابین من است

Der Wein ist geschmolzener Rubin und die Karaffe seine Mine;
die Schale ist ein Leib, dessen Wein die Seele ist;
jener kristallene Becher, der vom Wein lacht,
ist eine Träne, in der Herzblut verborgen liegt.

می لعل مذاب است و صراحی کان است
جسم است پیاله و شرابش جان است
آن جام بلورین که ز می خندان است
اشکی است که خون دل در او پنهان است

Trink Wein — das ewige Leben ist dies;
dein ganzer Ertrag aus der Zeit der Jugend ist dies:
die Stunde der Rosen, des Weins, der trunkenen Gefährten —
sei froh einen Atemzug lang, denn das Leben ist dies.

می نوش که عمر جاودانی این است
خود حاصلت از دور جوانی این است
هنگام گل و باده و یاران سرمست
خوش باش دمی که زندگانی این است

Das Gute und das Böse, die in des Menschen Anlage sind,
die Freude und der Gram, die in Schickung und Bestimmung sind —
schieb sie nicht dem Rad zu: denn auf dem Weg der Vernunft
ist das Rad tausendmal hilfloser als du.

نیکی و بدی که در نهاد بشر است
شادی و غمی که در قضا و قدر است
با چرخ مکن حواله کاندر ره عقل
چرخ از تو هزار بار بیچاره‌تر است

Auf jeder Ebene, wo je ein Tulpenfeld stand,
kam das Rot vom Blut eines Königs;
jeder Veilchenstängel, der aus der Erde steigt,
ist ein Mal, das auf der Wange einer Schönen lag.

در هر دشتی که لاله‌زاری بوده‌ست
از سرخی خون شهریاری بوده‌ست
هر شاخ بنفشه کز زمین می‌روید
خالی‌ست که بر رخ نگاری بوده‌ست

Jedes Stäubchen im Staub irgendeines Bodens
war vor dir und mir eine Krone, ein Siegelstein;
wisch den Staub von der Wange der Liebsten mit Ehrfurcht ab —
auch er war einst die schöne Wange einer Liebsten.

هر ذره که در خاک زمینی بوده‌ست
پیش از من و تو تاج و نگینی بوده‌ست
گرد از رخ نازنین به آزرم فشان
کآن هم رخ خوب نازنینی بوده‌ست

Jeder grüne Halm, der am Rand eines Baches wuchs,
wuchs, möchtest du sagen, aus der Lippe eines Engelgemüts;
setz den Fuß nicht verächtlich auf das Grün:
denn dies Grün wuchs aus dem Staub einer Tulpenwangigen.

هر سبزه که بر کنار جویی رسته‌ست
گویی ز لب فرشته‌خویی رسته‌ست
پا بر سر سبزه تا به خواری ننهی
کآن سبزه ز خاک لاله‌رویی رسته‌ست

Ein Schluck Wein übertrifft das Reich des Kai Kawus,
übertrifft den Thron des Kai Kobad und das Königtum von Tus;
jede Klage, die ein Schelm in der Frühdämmerung erhebt,
übertrifft die Andacht der scheinheiligen Asketen.

یک جرعهٔ می ز ملک کاووس به است
از تخت قباد و ملکت طوس به است
هر ناله که رندی به سحرگاه زند
از طاعت زاهدان سالوس به است

Wenn das Leben zu Ende geht, was gilt süß, was bitter?
Wenn das Maß voll ist, was gilt Bagdad, was Balch?
Trink Wein: denn lange nach dir und mir wird dieser Mond
vom Monatsende zum Neumond gehen, vom Neumond zum Monatsende.

چون عمر به سر رسد چه شیرین و چه تلخ
پیمانه چو پر شود چه بغداد و چه بلخ
می نوش که بعد از من و تو ماه بسی
از سَلخ به غٌرّه آید از غره به سلخ

Die, die das umfassende Meer der Bildung und der Künste wurden
und im Kreis der Vollkommenheit die Kerze der Gefährten,
fanden keinen Weg hinaus aus dieser dunklen Nacht;
sie erzählten eine Fabel und gingen zurück in den Schlaf.

آنان که محیط فضل و آداب شدند
در جمع کمال شمع اصحاب شدند
ره زین شب تاریک نبردند برون
گفتند فسانه‌ای و در خواب شدند

Der, den man auf die Ebene der Ursachen gejagt hat —
ohne ihn hat man alle Geschäfte längst erledigt;
heute wirft man ihm einen Vorwand hin;
morgen wird alles das sein, was man zuvor gefertigt hat.

آن را که به صحرای علل تاخته‌اند
بی او همه کارها بپرداخته‌اند
امروز بهانه‌ای درانداخته‌اند
فردا همه آن بود که درساخته‌اند

Jene, die alt geworden sind, und diese, die neu sind —
jeder läuft seinen einen Lauf dem eigenen Wunsche nach;
diese alte Welt bleibt keinem auf Dauer:
sie gingen, wir gehen; andere kommen und gehen.

آن‌ها که کهن شدند و این‌ها که نوند
هر کس به مراد خویش یک تک به دوند
این کهنه‌جهان به کس نماند باقی
رفتند و رویم دیگر آیند و روند

Der, der die Erde, das Rad und die Sphären setzte —
manches Brandmal hat er aufs grämende Herz gesetzt;
viele Lippen wie Rubin und Locken wie Moschus
hat er in die Trommel der Erde gelegt, in die Schatulle des Staubs.

آن‌کس که زمین و چرخ و افلاک نهاد
بس داغ که او بر دل غمناک نهاد
بسیار لب چو لعل و زلفین چو مشک
در طبل زمین و حقهٔ خاک نهاد

Sie bringen den einen und raffen den andern hinweg,
und keinem decken sie das Geheimnis auf;
vom Schicksal zeigen sie uns nicht mehr als dies:
es ist das Maß unseres Lebens, das sie ausmessen.

آرند یکی و دیگری بربایند
بر هیچ‌کسی راز همی‌نگشایند
ما را ز قضا جز این قدر ننمایند
پیمانهٔ عمر ماست می‌پیمایند

Die Gestirne, die Bewohner dieser Säulenhalle,
sind der Grund, dass die Weisen schwanken;
gib acht, verlier das Fadenende der Vernunft nicht:
die dort, die lenken, taumeln selber im Kreis.

اجرام که ساکنان این ایوان‌اند
اسباب تردد خردمندان‌اند
هان تا سر رشتهٔ خرد گم نکنی
کآنان که مدبرند سرگردان‌اند

Von meinem Kommen hatte das kreisende Gewölbe keinen Gewinn,
und mein Gehen mehrte nicht seinen Glanz und Rang;
auch haben meine beiden Ohren von niemandem gehört,
wozu dies mein Kommen und Gehen überhaupt war.

از آمدنم نبود گردون را سود
وز رفتن من جلال و جاهش نفزود
وز هیچ کسی نیز دو گوشم نشنود
کاین آمدن و رفتنم از بهر چه بود

Durch das Tragen von Mühsal wird der Mensch erst frei;
erträgt der Tropfen den Kerker der Muschel, wird er zur Perle.
Wenn das Gut nicht bleibt — so bleibe der Kopf an seinem Ort:
ist das Maß einmal leer, wird es wieder voll.

از رنج کشیدن آدمی حر گردد
قطره چو کشد حبس صدف در گردد
گر مال نماند سر بماناد به جای
پیمانه چو شد تهی دگر پر گردد

Weh — das Kapital ist aus der Hand geglitten,
und unter der Hand des Todes wurde manches Herz zu Blut;
keiner kam aus jener Welt zurück, dass ich ihn fragte,
wie es den Reisenden aus dieser Welt ergangen ist.

افسوس که سرمایه ز کف بیرون شد
وز دست اجل بسی جگرها خون شد
کس نآمد از آن جهان که پرسم از وی
کاحوال مسافران دنیا چون شد

Weh — das Buch der Jugend ist zugerollt,
und jener frische Frühling des Lebens wurde zum Dey;
jener Vogel der Freude, dessen Name Jugend war —
weh, ich weiß nicht, wann er kam und wann er ging.

افسوس که نامهٔ جوانی طی شد
و آن تازه بهار زندگانی دی شد
آن مرغ طرب که نام او بود شباب
افسوس ندانم که کی آمد کی شد

O lange Zeit sind wir nicht mehr, und die Welt wird sein —
kein Name von uns, keine Spur wird sein;
vor diesem waren wir nicht, und nichts war im Argen:
nach diesem, wenn wir nicht sind, wird es ebenso sein.

ای بس که نباشیم و جهان خواهد بود
نی نام ز ما و نی‌ نشان خواهد بود
زین پیش نبودیم و نبد هیچ خلل
زین پس چو نباشیم همان خواهد بود

Dieser Verstand, der auf dem Weg des Glücks dahineilt,
sagt dir selbst hundertmal am Tag:
„Ergreif diesen einen Atemzug deiner Zeit — denn du bist nicht
das Kraut, das man mäht und das wieder nachwächst.“

این عقل که در ره سعادت پوید
روزی صد بار خود تو را می‌گوید
دریاب تو این یک دم وقتت که نه‌ای
آن تره که بدروند و دیگر روید

Diese Karawane des Lebens zieht seltsam vorüber;
ergreif den Atemzug, der mit Freude vorüberzieht.
Schenke, was schluckst du Gram um das Morgen der Zechgenossen?
Bring die Schale her — die Nacht zieht vorüber.

این قافلهٔ عمر عجب می‌گذرد
دریاب دمی که با طرب می‌گذرد
ساقی غم فردای حریفان چه خوری
پیش آر پیاله را که شب می‌گذرد

Die Zeit legt mir die Krümmung in den Rücken,
und alles, was ich anfasse, gerät mir übel;
die Seele rüstete zum Aufbruch; ich sagte: „Geh nicht.“
Sie sprach: „Was soll ich tun? Das Haus stürzt ein.“

بر پشت من از زمانه تو می‌آید
وز من همه کار نانکو می‌آید
جان عزم رحیل کرد و گفتم بمرو
گفتا چه کنم خانه فرومی‌آید

Über das Rad des Himmels hat keiner je gesiegt,
und vom Fressen der Menschen wurde die Erde nicht satt;
du brüstest dich, dass sie dich noch nicht gefressen hat?
Nur keine Eile — sie frisst auch dich; es ist nicht zu spät.

بر چرخ فلک هیچ کسی چیر نشد
وز خوردن آدمی زمین سیر نشد
مغرور بدانی که نخورده‌ست تو را
تعجیل مکن هم بخورد دیر نشد

Mag man die Welt auch vor deinen Augen schmücken —
neige dich nicht dahin, wohin die Weisen sich nicht neigen;
viele wie du gehen dahin, und viele kommen:
raff dein Teil an dich, ehe man dich hinwegrafft.

بر چشم تو عالم ارچه می‌آرایند
مگرای بدان که عاقلان نگرایند
بسیار چو تو روند و بسیار آیند
بربای نصیب خویش کت بربایند

Da man die Feder des Schicksals ohne mich über mich führt,
warum rechnet man dann ihr Gutes und Böses mir zu?
Gestern ohne mich; heute wie gestern ohne mich und dich;
morgen — auf welchen Rechtsgrund hin lädt man mich vor den Richter?

بر من قلم قضا چو بی من رانند
پس نیک و بدش ز من چرا می‌دانند
دی بی من و امروز چو دی بی من و تو
فردا به چه حجتم به داور خوانند

Wie lange noch willst du Gefangener von Farbe und Duft sein?
Wie lange noch jedem Hässlichen und Schönen nachjagen?
Wärst du die Quelle Zamzam oder das Wasser des Lebens —
am Ende sinkst du doch ins Herz der Erde hinab.

تا چند اسیر رنگ و بو خواهی شد
چند از پی هر زشت و نکو خواهی شد
گر چشمهٔ زمزمی و گر آب حیات
آخر به دل خاک فروخواهی شد

Solange du des Qalandars Weg nicht gehst — es wird nichts;
solange du das Gesicht nicht im Herzblut wäschst — es wird nichts;
was kochst du Hirngespinste? Solange du nicht wie die Herzverbrannten
dich frei vom eigenen Selbst lossagst — es wird nichts.

تا راه قلندری نپویی نشود
رخساره بخون دل نشویی نشود
سودا چه پزی تا که چو دلسوختگان
آزاد به ترک خود نگویی نشود

Seit Venus und der Mond am Himmel erschienen sind,
hat niemand etwas Besseres gesehen als reinen Wein.
Ich staune über die Weinverkäufer: denn sie —
was wollen sie kaufen, das besser wäre als das, was sie verkaufen?

تا زهره و مه در آسمان گشت پدید
بهتر ز می ناب کسی هیچ ندید
من در عجبم ز می‌فروشان کایشان
به زآن‌که فروشند چه خواهند خرید

Da Brot und Lebensfrist sich nicht mehren noch mindern lassen,
verdüstere das Herz nicht über das Weniger und Mehr;
die Sache von mir und dir, nach dem Sinn von mir und dir,
lässt sich auch aus Wachs nicht mit eigener Hand bilden.

چون روزی و عمر بیش و کم نتوان کرد
دل را به کم و بیش دژم نتوان کرد
کار من و تو چنان‌که رای من و توست
از موم به دست خویش هم نتوان کرد

Der Lebendige, der durch seine Macht Haupt und Antlitz bildet,
ist stets derselbe, der auch des Feindes Sache fügt.
Man sagt, der Flaschenmacher sei kein Muslim:
was sagst du dann von dem, der den Kürbis macht?

حیی که به قدرت سر و رو می‌سازد
همواره همو کار عدو می‌سازد
گویند قرابه‌گر مسلمان نبود
او را تو چه گویی که کدو می‌سازد

Wenn die Welt die Kunde von der frischen Rose ausruft,
befiehl, mein Abgott, dass man Wein mit Maß ausschenke;
um Huris und Paläste, um Paradies und Hölle
sitz unbekümmert: das alles ist nur Gerede.

در دهر چو آواز گل تازه دهند
فرمای بتا که می به‌اندازه دهند
از حور و قصور و ز بهشت و دوزخ
فارغ بنشین که آن هر آوازه دهند

Wer in dieser Welt ein halbes Brot sein eigen nennt
und irgendein Nest hat, darin er sitzen kann,
wer niemandes Diener ist und niemandes Herr —
dem sag: leb froh; er hat eine süße Welt.

در دهر هر آن‌که نیم‌نانی دارد
از بهر نشست آشیانی دارد
نه خادم کس بود نه مخدوم کسی
گو شاد بزی که خوش‌جهانی دارد

Der Bauer Schicksal hat viele wie uns gesät und gemäht;
Gram in sich hineinzuschlucken bringt keinen Gewinn;
füll den Kelch mit Wein, leg ihn mir rasch in die Hand,
dass ich wieder trinke: was sein sollte, ist alles gewesen.

دهقان قضا بسی چو ما کشت و درود
غم خوردن بیهوده نمی‌دارد سود
پر کن قدح می به کفم درنه زود
تا باز خورم که بودنی‌ها همه بود

Ein schöner Tag — die Luft nicht heiß und nicht kalt;
die Wolke wäscht den Staub vom Gesicht des Rosengartens;
die Nachtigall, in der wortlosen Sprache der Dinge, zur gelben Rose:
sie ruft und ruft, dass Wein getrunken werden muss.

روزی‌ست خوش و هوا نه گرم است و نه سرد
ابر از رخ گلزار همی‌شوید گرد
بلبل به زبان حال خود با گل زرد
فریاد همی‌کند که می باید خورد

Ehe man den Nachtüberfall auf dein Haupt führt,
befiehl, dass man den rosenroten Wein bringe;
du bist nicht Gold, du achtloser Tor, dass man dich
in die Erde legte und wieder herausgrübe.

زآن پیش که بر سرت شبیخون آرند
فرمای که تا بادهٔ گلگون آرند
تو زر نه‌ای ای غافل نادان که تو را
در خاک نهند و باز بیرون آرند

Wie lange noch vergeht dein Leben in Selbstanbetung,
oder vergeht im Jagen nach Nichtsein und Sein?
Trink Wein — ein Leben, dem der Tod auf der Ferse ist,
vergeht besser im Schlaf oder im Rausch.

عمرت تا کی به خودپرستی گذرد
یا در پی نیستی و هستی گذرد
می نوش که عمری که اجل در پی اوست
آن به که به خواب یا به مستی گذرد

Keiner hat den Knoten der Geheimnisse des Todes gelöst;
keiner hat einen Schritt aus dem Kreis hinausgesetzt;
ich blicke vom Anfänger bis zum Meister:
Ohnmacht in der Hand eines jeden, den eine Mutter gebar.

کس مشکل اسرار اجل را نگشاد
کس یک قدم از دایره بیرون ننهاد
من می‌نگرم ز مبتدی تا استاد
عجز است به دست هرکه از مادر زاد

Beschneide dein Begehren an der Welt und lebe zufrieden;
löse das Band, das dich an Gut und Böse der Zeit knüpft;
Wein in die Hand und die Locke einer Holden — denn bald
gehen auch diese paar Tage vorüber und bleiben nicht.

کم کن طمع از جهان و می‌زی خرسند
از نیک و بد زمانه بگسل پیوند
می در کف و زلف دلبری گیر که زود
هم بگذرد و نماند این روزی چند

Mögen mein Gram und meine Mühsal sich auch lang hinziehen
und dein Wohlleben und deine Lust das Haupt hoch tragen —
stütz dich auf keines von beiden: das kreisende Rad
hält hinter dem Vorhang tausenderlei Spiel bereit.

گرچه غم و رنج من درازی دارد
عیش و طرب تو سرفرازی دارد
بر هر دو مکن تکیه که دوران فلک
در پرده هزار گونه بازی دارد

Das Himmelsrad zieht keine Rose aus der Erde,
die es nicht bricht und wieder der Erde übergibt;
höbe die Wolke den Staub, wie sie das Wasser hebt,
es regnete bis zum Tag der Versammlung das Blut der Teuren.

گردون ز زمین هیچ گلی برنارد
کش نشکند و هم به زمین نسپارد
گر ابر چو آب خاک را بردارد
تا حشر همه خون عزیزان بارد

Wenn ein Atemzug deines Lebens vergeht,
lass ihn nicht anders als in Freude vergehen;
gib acht: das Kapital im ganzen Handel der Welt
ist das Leben — wie du es hinbringst, so geht es hin.

گر یک نفست ز زندگانی گذرد
مگذار که جز به شادمانی گذرد
هشدار که سرمایهٔ سودای جهان
عمر است چنان کش گذرانی گذرد

Man sagt, es werde das Paradies geben und die schwarzäugigen Huris;
dort werde Wein sein und Milch und Honig.
Haben wir Wein und Geliebte erwählt — was ist da zu fürchten,
da das Ende der Sache ohnehin so sein wird?

گویند بهشت و حورعین خواهد بود
آنجا می و شیر و انگبین خواهد بود
گر ما می و معشوق گزیدیم چه باک
چون عاقبت کار چنین خواهد بود

Man sagt, es gebe das Paradies, Huris und Kawthar,
Bäche von Wein und Milch, von Honig und Zucker.
Füll den Kelch mit Wein und leg ihn auf meine Hand:
ein Bargeld ist süßer als tausend auf Borg.

گویند بهشت و حور و کوثر باشد
جوی می و شیر و شهد و شکر باشد
پر کن قدح باده و بر دستم نه
نقدی ز هزار نسیه خوش‌تر باشد

Man sagt, alle die, die enthaltsam leben,
stehen so wieder auf, wie sie gestorben sind:
darum halten wir uns beständig an Wein und Geliebte —
vielleicht, dass man uns bei der Versammlung ebenso erweckt.

گویند هر آن کسان که با پرهیزند
زآن‌سان که بمیرند چنان برخیزند
ما با می و معشوقه از آنیم مدام
باشد که به حشرمان چنان انگیزند

Trink Wein: er trägt vom Herzen das Viel und das Wenig fort,
und trägt den Gedanken an die zweiundsiebzig Sekten fort;
enthalte dich nicht einer Alchimie, von der
ein Schluck getrunken tausend Gebrechen fortträgt.

می خور که ز دل کثرت و قلت ببرد
و اندیشه هفتاد و دو ملت ببرد
پرهیز مکن ز کیمیایی که از او
یک جرعه خوری هزار علت ببرد

Jedes Geheimnis, das im Herzen des Weisen liegt,
muss verborgener sein als der Anqa;
denn die Verborgenheit in der Muschel macht den Tropfen zur Perle —
den Tropfen, der das Herzgeheimnis des Meeres ist.

هر راز که اندر دل دانا باشد
باید که نهفته‌تر ز عنقا باشد
کاندر صدف از نهفتگی گردد در
آن قطره که راز دل دریا باشد

Jeden Morgen, wenn der Tau das Gesicht der Tulpe fasst
und das Veilchen sich in der Wiese neigt,
gefällt mir, bei Lichte besehen, die Knospe am besten —
wie sie ihren eigenen Saum zusammennimmt.

هر صبح که روی لاله شبنم گیرد
بالای بنفشه در چمن خم گیرد
انصاف مرا ز غنچه خوش می‌آید
کاو دامن خویشتن فراهم گیرد

Nie blieb mein Herz vom Wissen ausgeschlossen;
wenig blieb von den Geheimnissen, das nicht bekannt geworden wäre;
zweiundsiebzig Jahre habe ich gedacht, bei Nacht und Tag —
und bekannt wurde mir, dass nichts bekannt geworden ist.

هرگز دل من ز علم محروم نشد
کم ماند ز اسرار که معلوم نشد
هفتاد و دو سال فکر کردم شب و روز
معلومم شد که هیچ معلوم نشد

Auch das Korn der Hoffnung bleibt auf der Tenne;
auch Garten und Haus bleiben ohne ein Du und Ich;
dein Silber und Gold, vom Dirhem bis zum Gerstenkorn —
verzehr es mit dem Freund, sonst bleibt es dem Feind.

هم دانهٔ امید به خرمن ماند
هم باغ و سرای بی تو و من ماند
سیم و زر خویش از درمی تا به جوی
با دوست بخور گرنه به دشمن ماند

Die einträchtigen Gefährten — alle sind uns aus der Hand gegangen,
unter dem Fuß des Todes einer um den anderen niedergetreten;
wir tranken von einem Wein am Gastmahl des Lebens —
eine Runde oder zwei vor uns sanken sie trunken hin.

یاران موافق همه از دست شدند
در پای اجل یکان یکان پست شدند
خوردیم ز یک شراب در مجلس عمر
دوری دو سه پیشتر ز ما مست شدند

Ein Becher Wein ist hundert Herzen und Glaubensweisen wert;
ein Schluck Wein ist das Reich von China wert;
außer dem rubinroten Wein gibt es auf dem Antlitz der Erde
kein bitteres Ding, das tausend süße Leben wert ist.

یک جام شراب صد دل و دین ارزد
یک جرعهٔ می مملکت چین ارزد
جز بادهٔ لعل نیست در روی زمین
تلخی که هزار جان شیرین ارزد

Ein Tropfen Wasser war es — und wurde eins mit dem Meer;
ein Stäubchen Erde — und wurde eins mit der Erde.
Was ist dein Kommen und Gehen in dieser Welt?
Eine Fliege erschien — und ist verschwunden.

یک قطرهٔ آب بود با دریا شد
یک ذرهٔ خاک با زمین یکتا شد
آمدشدن تو اندر این عالم چیست
آمد مگسی پدید و ناپیدا شد

Wenn einem Mann in zwei Tagen ein Brot zufällt
und aus zerbrochenem Krug ein Schluck kalten Wassers —
warum soll er einem Geringeren als sich selbst gehorchen
oder seinesgleichen zu Diensten stehen?

یک نان به دو روز اگر بود حاصل مرد
از کوزه شکسته‌ای دمی آبی سرد
مأمور کم از خودی چرا باید بود
یا خدمت چون خودی چرا باید کرد

Bring jenen Rubin im schlichten Glase her;
bring jenen Vertrauten und Gesellen jeder freien Seele;
da du weißt, dass die Frist dieser Welt aus Staub
ein Wind ist, der schnell vorübergeht — bring Wein.

آن لعل در آبگینهٔ ساده بیار
وآن محرم و مونس هر آزاده بیار
چون می‌دانی که مدت عالم خاک
باد است که زود بگذرد باده بیار

Freund, was trägst du Sorge um das, was sein wird,
Herz und Seele zermürbt von nutzlosem Denken?
Leb heiter, bring die Welt in Freude hin:
der Ratschluss am Anfang des Werks erging ohne dich.

از بودنی ای دوست چه داری تیمار
وز فکرت بیهوده دل و جان افکار
خرم بزی و جهان به شادی گذران
تدبیر نه با تو کرده‌اند اول کار

Die Himmel, die nichts weiter mehren als den Gram,
setzen nichts an seinen Platz, ohne ein anderes zu rauben;
wüssten die noch nicht Gekommenen, was wir
von der Welt erleiden — sie kämen gar nicht erst.

افلاک که جز غم نفزایند دگر
ننهند به جا تا نربایند دگر
ناآمدگان اگر بدانند که ما
از دهر چه می‌کشیم نایند دگر

Herz, gräme dich nicht um diese verschlissene Welt;
du bist nicht umsonst — gräme dich nicht mit umsonstem Gram;
da das Gewesene verging und das Ungewesene nicht in Sicht ist,
sei froh: gräme dich nicht um Gewesenes und Ungewesenes.

ای دل غم این جهان فرسوده مخور
بیهوده نه‌ای غمان بیهوده مخور
چون بوده گذشت و نیست نابوده پدید
خوش باش غم بوده و نابوده مخور

Herz, nimm an, aller Hausrat der Welt wäre dein;
nimm an, dein Garten der Lust wäre mit Grün geschmückt;
und nimm dann an, du hättest auf jenem Grün wie der Tau
dich eine Nacht niedergelassen und wärst am Morgen aufgestanden.

ایدل همه اسباب جهان خواسته گیر
باغ طربت به سبزه آراسته گیر
و آنگاه بر آن سبزه شبی چون شبنم
بنشسته و بامداد برخاسته گیر

Diese Bewohner der Gräber wurden Staub und Flugstaub;
jedes Stäubchen nahm von jedem Stäubchen Abschied.
Ach, was für ein Wein ist das, dass sie bis zum Tag der Abrechnung
besinnungslos liegen, ohne Wissen um jedes Ding?

این اهل قبور خاک گشتند و غبار
هر ذره ز هر ذره گرفتند کنار
آه این چه شراب است که تا روز شمار
بیخود شده و بی‌خبرند از همه کار

Der Ziegel auf dem Weinfass ist süßer als Dschamschids Reich;
der Duft des Kelches süßer als Mariens Speise;
der Morgenseufzer aus einer weinkranken Brust
süßer als das Klagen von Bu Sa’id und Adham.

خشت سر خم ز ملکت جم خوشتر
بوی قدح از غذای مریم خوشتر
آه سحری ز سینهٔ خماری
از نالهٔ بوسعید و ادهم خوشتر

Im Kreis des Himmels, dessen Grund nicht auszuloten ist,
ist ein Becher, den man allen reihum zu kosten gibt;
kommt die Reihe an dich, so seufze nicht —
trink frohen Herzens: es ist die Runde, nicht die Willkür.

در دایره سپهر ناپیدا غور
جامی‌ست که جمله را چشانند بدور
نوبت چو به دور تو رسد آه مکن
می نوش به خوشدلی که دور است نه جور

Gestern sah ich einen Töpfer auf dem Basar,
der trat und trat auf einen Klumpen Lehm;
und der Lehm sprach zu ihm in der wortlosen Sprache der Dinge:
„Ich bin gewesen wie du — geh gut mit mir um.“

دی کوزه‌گری بدیدم اندر بازار
بر پاره گلی لگد همی زد بسیار
و آن گل بزبان حال با او می‌گفت
من همچو تو بوده‌ام مرا نیکودار

Von jenem Wein, der das ewige Leben ist — trink;
er ist das Kapital der Jugendlust — trink;
er brennt wie Feuer, ja — doch dem Gram
ist er zuträglich wie das Wasser des Lebens: trink.

ز آن می که حیات جاودانیست بخور
سرمایه لذت جوانی است بخور
سوزنده چو آتش است لیکن غم را
سازنده چو آب زندگانی است بخور

Wenn du Wein trinkst, so trink ihn mit den Verständigen,
oder trink mit einem lachenden, tulpenwangigen Abgott;
trink nicht viel, mach keinen Brauch daraus, häng es nicht aus:
trink wenig, trink dann und wann, trink im Verborgenen.

گر باده خوری تو با خردمندان خور
یا با صنمی لاله رخی خندان خور
بسیار مخور ورد مکن فاش مساز
اندک خور و گه گاه خور و پنهان خور

Es ist die Stunde der Dämmerung — steh auf, du Wunder von einem Knaben,
und füll den kristallenen Pokal mit rubinrotem Wein;
denn diesen einen geliehenen Atemzug im Winkel des Vergehens
suchst du noch so lange — du findest ihn nicht wieder.

وقت سحر است خیز ای طرفه پسر
پر بادهٔ لعل کن بلورین ساغر
کاین یکدم عاریت در این کنج فنا
بسیار بجویی و نیابی دیگر

Von allen, die diesen langen Weg gegangen sind,
wer kam zurück, dass er uns das Geheimnis sagte?
So sieh an diesem Scheideweg von Gier und Not zu,
dass du nichts versäumst — denn du kommst nicht wieder.

از جملهٔ رفتگان این راه دراز
باز آمده کیست تا به ما گوید راز
پس بر سر این دو راههٔ آز و نیاز
تا هیچ نمانی که نمی‌آیی باز

Weiser Alter, steh in der Frühe zeitiger auf
und sieh dem staubsiebenden Kind scharf zu;
gib ihm den Rat: „Siebe sachte, sachte —
es ist Kai Kobads Hirn und es sind die Augen des Parviz.“

ای پیر خردمند پگه‌تر برخیز
و آن کودک خاکبیز را بنگر تیز
پندش ده گو که نرم نرمک می‌بیز
مغز سر کیقباد و چشم پرویز

Es ist die Stunde der Dämmerung — steh auf, du Quell der Anmut;
sachte, sachte trink den Wein und schlag die Harfe;
denn die, die da sind, bleiben nicht lange,
und von denen, die gingen, kommt keiner zurück.

وقت سحر است خیز ای مایه ناز
نرمک نرمک باده خور و چنگ نواز
کانها که بجایند نپایند بسی
و آنها که شدند کس نمیاید باز

Einen Vogel sah ich, der saß auf den Mauern von Tus,
vor sich hingelegt den Schädel des Kai Kawus;
zum Schädel sprach er: „Wehe, wehe —
wo ist der Klang der Schellen? wo das Stöhnen der Pauken?“

مرغی دیدم نشسته بر باره طوس
در پیش نهاده کله کیکاووس
با کله همی گفت که افسوس افسوس
کو بانگ جرسها و کجا ناله کوس

Da ist ein Becher, dem der Verstand Beifall zuruft
und hundert Küsse der Liebe auf die Stirn drückt —
und dieser Töpfer Zeit macht einen Becher so fein
und schlägt ihn wieder auf den Boden.

جامی است که عقل آفرین میزندش
صد بوسه ز مهر بر جبین میزندش
این کوزه‌گر دهر چنین جام لطیف
می‌سازد و باز بر زمین میزندش

Khayyam, wenn du vom Weine trunken bist — sei froh;
sitzt du bei einer Mondgesichtigen — sei froh;
da das Ende des Weltlaufs das Nichtsein ist,
nimm an, du seist nicht: solange du bist, sei froh.

خیام اگر ز باده مستی خوش باش
با ماهرخی اگر نشستی خوش باش
چون عاقبت کار جهان نیستی است
انگار که نیستی چو هستی خوش باش

Gestern Nacht trat ich in die Werkstatt eines Töpfers;
ich sah zweitausend Krüge, redende und stumme;
plötzlich erhob ein Krug ein lautes Rufen:
„Wo ist der Krugmacher, der Krugkäufer, der Krugverkäufer?“

در کارگه کوزه‌گری رفتم دوش
دیدم دو هزار کوزه گویا و خموش
ناگاه یکی کوزه برآورد خروش
کو کوزه‌گر و کوزه‌خر و کوزه فروش

Die Tage der Zeit schämen sich dessen,
der herzbeklommen sitzt und sich um die Tage grämt;
trink Wein aus dem Glase, zum Klagen der Harfe,
ehe das Glas an den Stein schlägt.

ایام زمانه از کسی دارد ننگ
کو در غم ایام نشیند دلتنگ
می خور تو در آبگینه با ناله چنگ
زان پیش که آبگینه آید بر سنگ

Vom Körper des schwarzen Lehms bis zum Gipfel des Saturn
habe ich alle Rätsel des Ganzen gelöst;
ich löste mit List die Knoten jeder Schwierigkeit —
jeder Knoten ging auf, nur nicht der Knoten des Todes.

از جرم گل سیاه تا اوج زحل
کردم همه مشکلات کلی را حل
بگشادم بندهای مشکل به حیل
هر بند گشاده شد به جز بند اجل

Mit einer Zypressengestalt, frischer als ein Schober Rosen,
lass den Weinbecher nicht aus der Hand noch den Saum der Rose,
ehe jäh der Wind des Todes
das Hemd unseres Lebens macht wie das Hemd der Rose.

با سرو قدی تازه‌تر از خرمن گل
از دست منه جام می و دامن گل
زان پیش که ناگه شود از باد اجل
پیراهن عمر ما چو پیراهن گل

O Freund, komm, grämen wir uns nicht um das Morgen;
zählen wir diesen einen Atemzug des Lebens als Gewinn:
morgen, wenn wir aus diesem Kloster der Vergängnis hinübergehen,
stehen wir gleichauf mit den Siebentausendjährigen.

ای دوست بیا تا غمِ فردا نخوریم
وین یک دمِ عمر را غنیمت شمریم
فردا که ازین دیرِ فنا درگذریم
با هفت‌هزارسالگان سربه‌سریم

Dieses Himmelsrad, vor dem wir in Verwirrung stehen —
wir kennen die Schattenlaterne als sein Gleichnis:
die Sonne ist die Lampe, und die Welt die Laterne,
und wir die gemalten Bilder, die darin kreisen — in Verwirrung.

این چرخ فلک که ما در او حیرانیم
فانوس خیال از او مثالی دانیم
خورشید چراغ دان و عالم فانوس
ما چون صوریم کاندر او حیرانیم

Steh auf vom Schlaf — wir wollen einen Wein trinken,
ehe uns die Zeit einen Brand zu trinken gibt;
denn dieses streitsüchtige Rad lässt eines Tages, jählings,
nicht einmal so viel Zeit, ein Wasser zu trinken.

برخیز ز خواب تا شرابی بخوریم
زان پیش که از زمانه تابی بخوریم
کاین چرخ ستیزه روی ناگه روزی
چندان ندهد زمان که آبی بخوریم

Ich will aufstehen und mich an den lauteren Wein machen;
die Farbe meiner Wange will ich zur Farbe der Jujube machen;
diesem Verstand, dessen Gewerbe das Sicheinmischen ist — eine Faust voll Wein
schlage ich ihm ins Gesicht und lege ihn schlafen.

برخیزم و عزم باده ناب کنم
رنگ رخ خود به رنگ عناب کنم
این عقل فضول پیشه را مشتی می
بر روی زنم چنانکه در خواب کنم

Auf dem Teppich des Staubes sehe ich die Schläfer;
unter der Erde sehe ich die Verborgenen;
so weit ich über die Wüste des Nichtseins blicke,
sehe ich die Ungekommenen und die Gegangenen.

بر مفرش خاک خفتگان می‌بینم
در زیرزمین نهفتگان می‌بینم
چندانکه به صحرای عدم مینگرم
ناآمدگان و رفتگان می‌بینم

Wie lange noch sollen wir Gefangene des Alltagsverstandes sein?
Was liegt daran, ob wir in dieser Welt hundert Jahre währen oder einen Tag?
Schenk du den Wein in die Schale, ehe wir selbst
in der Werkstatt der Krugmacher Krüge werden.

تا چند اسیر عقل هر روزه شویم
در دهر چه صد ساله چه یکروزه شویم
در ده تو بکاسه می از آن پیش که ما
در کارگه کوزه‌گران کوزه شویم

Da unser Stand in dieser Welt kein bleibender Stand ist,
ist es ohne Wein und Geliebte ein gewaltiger Irrtum.
Wie lange noch das Hoffen und Bangen um ewig und erschaffen?
Bin ich erst gegangen — was gilt die Welt, erschaffen oder ewig.

چون نیست مقام ما در این دهر مقیم
پس بی می و معشوق خطائیست عظیم
تا کی ز قدیم و محدث امیدم و بیم
چون من رفتم جهان چه محدث چه قدیم

Die Sonne kann ich nicht mit Lehm verdecken;
die Geheimnisse der Zeit kann ich nicht sagen;
aus dem Meer meines Nachdenkens hat der Verstand
eine Perle heraufgeholt, die ich vor Furcht nicht bohren kann.

خورشید به گل نهفت می‌نتوانم
و اسرار زمانه گفت می‌نتوانم
از بحر تفکرم برآورد خرد
دری که ز بیم سفت می‌نتوانم

Der Feind hat fälschlich gesagt, ich sei ein Philosoph;
Gott weiß, dass ich nicht bin, was er gesagt hat.
Doch da ich einmal in dieses Nest des Grams gekommen bin —
wäre es zuletzt zu viel, dass ich wüsste, wer ich bin?

دشمن به غلط گفت که من فلسفیم
ایزد داند که آنچه او گفت نیم
لیکن چو در این غم آشیان آمده‌ام
آخر کم از آنکه من بدانم که کیم

Wir sind die Wurzel der Freude und das Bergwerk des Grams,
das Kapital der Gerechtigkeit und der Grund der Bedrückung;
wir sind das Tiefe und das Hohe, die Vollkommenheit und der Mangel,
der rostzerfressene Spiegel und Dschamschids Becher.

مائیم که اصل شادی و کان غمیم
سرمایهٔ دادیم و نهاد ستمیم
پستیم و بلندیم و کمالیم و کمیم
آئینهٔ زنگ خورده و جام جمیم

Nicht aus Armut ist es, dass ich den Wein nicht trinke,
noch aus Furcht vor Schande und Rausch trinke ich nicht;
ich trank den Wein um der Herzensfreude willen —
jetzt, da du dich auf mein Herz gesetzt hast, trinke ich nicht.

من می نه ز بهر تنگدستی نخورم
یا از غم رسوایی و مستی نخورم
من می ز برای خوشدلی میخوردم
اکنون که تو بر دلم نشستی نخورم

Ohne lauteren Wein kann ich nicht leben;
ohne Wein kann ich die Last des Leibes nicht schleppen;
ich bin der Sklave jenes Atemzugs, da der Schenke sagt:
„Nimm noch einen Becher“ — und ich kann nicht.

من بی می ناب زیستن نتوانم
بی باده کشید بارتن نتوانم
من بنده آن دمم که ساقی گوید
یک جام دگر بگیر و من نتوانم

Alle paar Zeiten kommt einer empor: „Ich bin es“ —
kommt mit Gütern, mit Silber und Gold: „Ich bin es.“
Kaum hat sein kleines Werk eines Tages Ordnung gefunden,
springt der Tod aus dem Hinterhalt hervor: „Ich bin es.“

هر یک چندی یکی برآید که منم
با نعمت و با سیم و زر آید که منم
چون کارک او نظام گیرد روزی
ناگه اجل از کمین برآید که منم

Eine Zeit lang gingen wir als Kinder zum Meister;
eine Zeit lang freuten wir uns der eigenen Meisterschaft;
höre, wie die Rede endet und was uns geschehen ist:
aus Staub sind wir gekommen, und auf den Wind sind wir gegangen.

یک چند به کودکی باستاد شدیم
یک چند به استادی خود شاد شدیم
پایان سخن شنو که ما را چه رسید
از خاک در آمدیم و بر باد شدیم

Nicht einen Tag bin ich frei vom Band der Welt;
nicht einen Atemzug bin ich froh meines eigenen Daseins;
lange stand ich bei der Zeit in der Lehre,
und im Werk der Welt bin ich noch immer kein Meister.

یک روز ز بند عالم آزاد نیم
یک دمزدن از وجود خود شاد نیم
شاگردی روزگار کردم بسیار
در کار جهان هنوز استاد نیم

Des Gestern, das vergangen ist — gedenke seiner nicht;
das Morgen, das nicht gekommen ist — schrei nicht danach;
auf Ungekommenes und Vergangenes gründe nichts:
sei froh zur Stunde, und wirf das Leben nicht in den Wind.

از دی که گذشت هیچ ازو یاد مکن
فردا که نیامده ست فریاد مکن
برنامده و گذشته بنیاد مکن
حالی خوش باش و عمر بر باد مکن

O Auge, wenn du nicht blind bist, sieh das Grab;
sieh diese Welt voll Aufruhr und voll Getümmel:
Könige, Häupter und Herren der Häupter liegen unter dem Lehm —
sieh die mondgleichen Gesichter in den Mäulern der Ameisen.

ای دیده اگر کور نئی گور ببین
وین عالم پر فتنه و پر شور ببین
شاهان و سران و سروران زیر گلند
روهای چو مه در دهن مور ببین

Steh auf, und gräme dich nicht um die vorübergehende Welt;
setz dich, und verbring einen Atemzug in Freude;
wäre in der Natur der Welt eine Treue,
nie wäre die Reihe von den anderen an dich gekommen.

برخیز و مخور غم جهان گذران
بنشین و دمی به شادمانی گذران
در طبع جهان اگر وفایی بودی
نوبت بتو خود نیامدی از دگران

Da die Ernte des Menschen in dieser Salzwüste
nichts ist als Gram schlucken, bis die Seele ausgerissen wird:
froh das Herz, das früh aus dieser Welt gegangen ist,
und im Frieden, wer in die Welt überhaupt nicht kam.

چون حاصل آدمی در این شورستان
جز خوردن غصه نیست تا کندن جان
خرم دل آنکه زین جهان زود برفت
و آسوده کسی که خود نیامد به جهان

Ich bin gegangen: denn in dieser Herberge des Unrechts zu sein
heißt, nichts in der Hand zu behalten als Wind.
Über meinen Tod soll der sich freuen,
der sich selbst aus der Hand des Todes befreien kann.

رفتم که در این منزل بیداد بدن
در دست نخواهد به جز از باد بدن
آن را باید به مرگ من شاد بدن
کز دست اجل تواند آزاد بدن

Einen Schelm sah ich, der saß auf dem bloßen Rücken der Erde:
kein Unglaube und kein Islam, keine Welt und keine Religion;
kein Gott, keine Wahrheit, kein heiliges Gesetz, keine Gewissheit —
wer in den zwei Welten hätte das Herz zu diesem?

رندی دیدم نشسته بر خنگ زمین
نه کفر و نه اسلام و نه دنیا و نه دین
نه حق نه حقیقت نه شریعت نه یقین
اندر دو جهان کرا بود زهره این

Sich wie der Geier mit einem Knochen zu begnügen
ist besser, als am Tisch der Niederträchtigen zu schmarotzen;
mit dem eigenen Gerstenbrot, fürwahr, steht man besser
als besudelt mit dem Paludeh jedes Nichtswürdigen.

قانع به یک استخوان چو کرکس بودن
به ز آن که طفیل خوان ناکس بودن
با نان جوین خویش حقا که به است
کالوده و پالوده هر خس بودن

Eine Schar ist voller Nachdenken auf dem Weg der Religion;
eine andere ist in den Zweifel gestürzt auf dem Weg der Gewissheit.
Ich fürchte den Tag, da ein Ruf sich erhebt:
„Ihr Ahnungslosen — der Weg ist weder das noch dies.“

قومی متفکرند اندر ره دین
قومی به گمان فتاده در راه یقین
میترسم از آن که بانگ آید روزی
کای بیخبران راه نه آنست و نه این

Ein Rind steht am Himmel, und sein Name ist: die Plejaden;
ein anderes Rind liegt verborgen unter der Erde.
Öffne das Auge deines Verstandes und sieh mit Gewissheit:
unter und über den zwei Rindern eine Handvoll Esel.

گاویست در آسمان و نامش پروین
یک گاو دگر نهفته در زیر زمین
چشم خردت باز کن از روی یقین
زیر و زبر دو گاو مشتی خر بین

Hätte ich über den Himmel die Hand, wie Gott sie hat,
ich höbe diesen Himmel hinweg aus der Mitte
und baute von neuem einen anderen Himmel, so beschaffen,
dass der Freie mit Leichtigkeit zum Wunsch seines Herzens käme.

گر بر فلکم دست بدی چون یزدان
برداشتمی من این فلک را ز میان
از نو فلکی دگر چنان ساختمی
کازاده بکام دل رسیدی آسان

Hör kein Wort von denen, die der Zeit zupass gekommen sind;
verlange geklärten Wein mit denen, die im Glanz gekommen sind:
einer um den anderen gingen, die nach oben gekommen sind,
und keiner gibt ein Zeichen von denen, die zurückgekommen sind.

مشنو سخن از زمانه ساز آمدگان
می خواه مروق به طراز آمدگان
رفتند یکان یکان فراز آمدگان
کس می ندهد نشان ز بازآمدگان

Wein trinken und um die Schönen kreisen
ist besser, als sich in der Gleisnerei des Asketen zu üben;
wenn der Liebende und der Trunkene zur Hölle fahren,
wird keiner je das Angesicht des Paradieses sehen.

می خوردن و گرد نیکوان گردیدن
به زانکه بزرق زاهدی ورزیدن
گر عاشق و مست دوزخی خواهد بود
پس روی بهشت کس نخواهد دیدن

Das frohe Herz soll man nicht mit Gram zermürben
noch die eigene gute Stunde am Stein der Mühsal reiben;
keiner weiß das Verborgene, noch was sein wird:
Wein braucht es und die Geliebte und Ruhe nach Herzenslust.

نتوان دل شاد را به غم فرسودن
وقت خوش خود بسنگ محنت سودن
کس غیب چه داند که چه خواهد بودن
می باید و معشوق و به کام آسودن

Jener Palast, der seine Schulter an das Rad stemmte,
an dessen Schwelle Könige die Stirn niederlegten —
auf seiner Zinne sahen wir eine Ringeltaube
sitzen und immerfort rufen: „Wo? Wo? Wo? Wo?“

آن قصر که با چرخ همیزد پهلو
بر درگه آن شهان نهادندی رو
دیدیم که بر کنگره‌اش فاخته‌ای
بنشسته همی گفت که کوکوکوکو

Von unserem Kommen und Gehen — wo ist der Gewinn?
Und von der Kette unserer Hoffnung — wo ist der Einschlag?
So viele Köpfe und Füße von Lieblingen der Welt
brennen und werden Staub — und wo ist der Rauch?

از آمدن و رفتن ما سودی کو
وز تار امید عمر ما پودی کو
چندین سروپای نازنینان جهان
می‌سوزد و خاک می‌شود دودی کو

Wenn die reine Seele den Leib verlassen hat, von mir und dir,
legt man ein, zwei Ziegel auf die Grube von mir und dir;
und dann, für die Ziegel zu den Gräbern anderer,
presst man in eine Form den Staub von mir und dir.

از تن چو برفت جان پاک من و تو
خشتی دو نهند بر مغاک من و تو
و آنگاه برای خشت گور دگران
در کالبدی کشند خاک من و تو

Trink Wein: denn das Rad, gerichtet auf das Verderben von mir und dir,
führt einen Anschlag gegen die reine Seele von mir und dir;
setz dich ins Grüne und trink den hellen Wein,
denn dieses Gras wird lange sprießen aus dem Staub von mir und dir.

می‌خور که فلک بهر هلاک من و تو
قصدی دارد بجان پاک من و تو
در سبزه نشین و می روشن میخور
کاین سبزه بسی دمد ز خاک من و تو

Von allem, was nicht Wein ist, ist das Lassen besser;
der Wein selbst ist aus der Hand der Zeltschönen besser;
Trunkenheit und Qalandertum und Irregehen — besser;
ein Schluck Wein ist, gegen alles vom Mond bis zum Fisch, besser.

از هر چه بجز می است کوتاهی به
می هم ز کف بتان خرگاهی به
مستی و قلندری و گمراهی به
یک جرعه می ز ماه تا ماهی به

Sieh: vom Morgenwind ist der Rose der Rock zerrissen;
die Nachtigall ist entzückt von der Schönheit der Rose.
Setz dich in den Schatten der Rose: denn diese Rose wird noch oft
in den Staub niederrieseln, wenn wir selbst Staub geworden sind.

بنگر ز صبا دامن گل چاک شده
بلبل ز جمال گل طربناک شده
در سایه گل نشین که بسیار این گل
در خاک فرو ریزد و ما خاک شده

Wie lange soll ich mich grämen, ob ich habe oder nicht,
und ob ich dieses Leben in Heiterkeit verbringe oder nicht?
Füll den Kelch mit Wein: denn mir ist nicht gewiss,
ob ich den Atemzug, den ich einziehe, wieder ausstoße oder nicht.

تا کی غم آن خورم که دارم یا نه
وین عمر به خوشدلی گذارم یا نه
پرکن قدح باده که معلومم نیست
کاین دم که فرو برم برآرم یا نه

Ein Schluck alten Weins ist besser als ein neues Königreich;
und der Weg hinaus aus allem, was nicht Wein ist, besser;
hundertmal besser in der Hand als Feriduns Thron
ist der Ziegel auf dem Weinfass — besser als Kai Khosrows Reich.

یک جرعه می کهن ز ملکی نو به
وز هرچه نه می طریق بیرون شو به
در دست به از تخت فریدون صد بار
خشت سر خم ز ملک کیخسرو به

So viel von der Welt, wie du isst oder trägst —
du bist entschuldigt, wenn du dich darum mühst;
alles Übrige ist auch geschenkt nichts wert: gib acht,
dass du das kostbare Leben nicht dafür verkaufst.

آن مایه ز دنیا که خوری یا پوشی
معذوری اگر در طلبش میکوشی
باقی همه رایگان نیرزد هشدار
تا عمر گرانبها بدان نفروشی

Mit dem Kommen des Frühlings und dem Gehen des Dey
werden die Blätter unseres Daseins Blatt um Blatt zugeschlagen;
trink Wein, schluck keinen Gram — denn so hat der Weise verfügt:
die Sorgen der Welt sind Gift, und ihr Gegengift ist der Wein.

از آمدن بهار و از رفتن دی
اوراق وجود ما همی گردد طی
می خور! مخور اندوه که فرمود حکیم
غمهای جهان چو زهر و تریاقش می

Von einem Krugmacher kaufte ich einmal einen Krug;
der Krug sprach und gab jedes Geheimnis preis:
„Ich war ein König, mein Becher war von Gold;
jetzt bin ich der Krug eines jeden Weinkranken geworden.“

از کوزه‌گری کوزه خریدم باری
آن کوزه سخن گفت ز هر اسراری
شاهی بودم که جام زرینم بود
اکنون شده‌ام کوزه هر خماری

O du, der du das Ergebnis der Vier und der Sieben bist
und von den Sieben und Vier beständig im Fieber:
trink Wein — ich habe es dir mehr als tausendmal gesagt:
es gibt kein Wiederkommen; bist du gegangen, bist du gegangen.

ای آنکه نتیجهٔ چهار و هفتی
وز هفت و چهار دایم اندر تفتی
می خور که هزار بار بیشت گفتم
باز آمدنت نیست چو رفتی رفتی

O Herz, du erreichst die Geheimnisse des Rätsels nicht;
den feinen Punkt der klugen Wissenden erreichst du nicht;
richte dir hier mit rubinrotem Wein ein Paradies —
denn dort, wo das Paradies ist: kommst du an oder kommst du nicht an.

ایدل تو به اسرار معما نرسی
در نکته زیرکان دانا نرسی
اینجا به می لعل بهشتی می ساز
کانجا که بهشت است رسی یا نرسی

Freund, höre von mir ein Wort der Wahrheit:
bleib beim rubinroten Wein und bei einer Silberleibigen;
denn der, der die Welt gemacht hat, hat keine Sorge
um einen Schnurrbart wie deinen und einen Bart wie meinen.

ای دوست حقیقت شنواز من سخنی
با باده لعل باش و با سیم تنی
کانکس که جهان کرد فراغت دارد
از سبلت چون تویی و ریش چو منی

O gäbe es doch einen Ort, um auszuruhen,
oder hätte dieser weite Weg ein Ankommen;
o dass doch nach hunderttausend Jahren aus dem Herzen des Staubes
wie das Gras eine Hoffnung wieder hervorspröße.

ای کاش که جای آرمیدن بودی
یا این ره دور را رسیدن بودی
کاش از پی صد هزار سال از دل خاک
چون سبزه امید بر دمیدن بودی

Gestern Nacht warf ich die glasierte Kanne an den Stein;
ich war schwer betrunken, als ich diesen Mutwillen beging;
die Kanne sprach zu mir in der wortlosen Sprache der Dinge:
„Ich war wie du, und du wirst sein wie ich.“

بر سنگ زدم دوش سبوی کاشی
سرمست بدم که کردم این عیاشی
با من به زبان حال می‌گفت سبو
من چون تو بدم تو نیز چون من باشی

Hätte ich am Zweig der Hoffnung eine Frucht gefunden,
so hätte ich auch ein Ende meines eigenen Fadens gefunden;
wie lange noch die Enge dieses Kerkers des Daseins?
O hätte ich doch eine Tür ins Nichtsein gefunden.

بر شاخ امید اگر بری یافتمی
هم رشته خویش را سری یافتمی
تا چند ز تنگنای زندان وجود
ای کاش سوی عدم دری یافتمی

Nimm Schale und Kanne, du Trost des Herzens;
setz dich ledig aller Sorge ans Saatfeld und an die Lippe des Bachs;
denn manchen teuren Leib hat das übellaunige Rad
hundertmal zur Schale gemacht und hundertmal zur Kanne.

بر گیر پیاله و سبو ای دلجوی
فارغ بنشین بکشتزار و لب جوی
بس شخص عزیز را که چرخ بدخوی
صد بار پیاله کرد و صد بار سبوی

Einen Alten sah ich im Hause des Weinwirts;
ich sagte: „Gibst du keine Kunde von den Gegangenen?“
Er sagte: „Trink Wein — denn viele wie wir
sind gegangen, und keine Kunde ist je zurückgekommen.“

پیری دیدم به خانهٔ خماری
گفتم نکنی ز رفتگان اخباری
گفتا می خور که همچو ما بسیاری
رفتند و خبر باز نیامد باری

Wie lange noch die Rede von den Fünf und den Vier, o Schenke?
Ein Rätsel oder hunderttausend — was liegt daran, o Schenke?
Staub sind wir alle: rühr die Harfe, o Schenke.
Wind sind wir alle: bring den Wein, o Schenke.

تا چند حدیث پنج و چار ای ساقی
مشکل چه یکی چه صد هزار ای ساقی
خاکیم همه چنگ بساز ای ساقی
بادیم همه باده بیار ای ساقی

Wohin ich auch blicke, nach jeder Seite,
fließt im Garten ein Bach aus dem Kawthar;
die Ebene ist wie das Paradies — sprich weniger vom Kawthar;
setz dich ins Paradies zu einer Paradiesgesichtigen.

چندان که نگاه می‌کنم هر سویی
در باغ روان است ز کوثر جویی
صحرا چو بهشت است ز کوثر کم گوی
بنشین به بهشت با بهشتی رویی

Sei froh: dein ganzer Handel ward zu Ende gekocht — gestern;
man ist deines Wünschens ledig geworden — gestern;
was soll ich erzählen? Auf dein eigenes Begehren, gestern,
gab man der Sache deines Morgen ihren Beschluss — gestern.

خوش باش که پخته‌اند سودای تو دی
فارغ شده‌اند از تمنای تو دی
قصه چه کنم که به تقاضای تو دی
دادند قرار کار فردای تو دی

In der Werkstatt eines Krugmachers stand ich in Gedanken;
ich sah den Meister am Fuß der Scheibe bei der Arbeit stehen;
kühn machte er den Krügen Henkel und Köpfe
aus dem Schädel eines Königs und der Hand eines Bettlers.

در کارگه کوزه‌گری کردم رای
در پایه چرخ دیدم استاد بپای
میکرد دلیر کوزه را دسته و سر
از کله پادشاه و از دست گدای

Ins Ohr meines Herzens sprach das Rad insgeheim:
„Den Spruch, den das Schicksal gefällt hat — hältst du ihn für meinen?
Hätte ich in meinem eigenen Drehen eine Hand,
ich hätte mich selbst aus dem Taumel des Kreisens befreit.“

در گوش دلم گفت فلک پنهانی
حکمی که قضا بود ز من میدانی
در گردش خویش اگر مرا دست بدی
خود را برهاندمی ز سرگردانی

Aus jenem Krug voll Wein, in dem kein Schade ist,
füll einen Kelch und trink, und reich mir einen andern,
ehe denn, mein Abgott, irgendwo am Wegrand
ein Krugmacher aus dem Staub von mir und dir Krüge macht.

زان کوزهٔ می که نیست در وی ضرری
پر کن قدحی بخور بمن ده دگری
زان پیشتر ای صنم که در رهگذری
خاک من و تو کوزه‌کند کوزه‌گری

Stünde mein Kommen bei mir, ich wäre nicht gekommen;
und stünde auch das Gehen bei mir — wann ginge ich?
Besser als beides: dass ich in diesem verfallenen Kloster
nie gekommen wäre, nie gegangen, nie gewesen.

گر آمدنم بخود بدی نامدمی
ور نیز شدن بمن بدی کی شدمی
به زان نبدی که اندر این دیر خراب
نه آمدمی نه شدمی نه بدمی

Kommt dir ein Brot vom Kern des Weizens zur Hand,
vom Wein zwei Man und von einem Schaf die Keule,
mit einer Tulpenwangigen im Winkel eines Gartens —
das ist ein Wohlleben, wie es nicht jedem Sultan beschieden ist.

گر دست دهد ز مغز گندم نانی
وز می دو منی ز گوسفندی رانی
با لاله رخی و گوشه بستانی
عیشی بود آن نه حد هر سلطانی

Wäre das Werk des Himmels mit Gerechtigkeit gewogen,
die Verhältnisse des Himmels fänden allesamt Beifall;
und wäre Gerechtigkeit im Tun des Himmelsgewölbes,
wann wäre je das Gemüt der Würdigen gekränkt worden?

گر کار فلک به عدل سنجیده بدی
احوال فلک جمله پسندیده بدی
ور عدل بدی بکارها در گردون
کی خاطر اهل فضل رنجیده بدی

Halt, Krugmacher! Steh, wenn du nüchtern bist:
wie lange willst du den Lehm der Menschen so entehren?
Den Finger Feriduns und die Hand des Kai Khosrow
hast du aufs Rad gelegt — was denkst du dir dabei?

هان کوزه‌گرا بپای اگر هشیاری
تا چند کنی بر گل مردم خواری
انگشت فریدون و کف کیخسرو
بر چرخ نهاده‌ای چه می‌پنداری

Zur Stunde des Morgentrunks, mein Abgott gesegneten Schrittes,
stimm ein Lied an und bring den Wein herbei:
denn in den Staub geworfen hat hunderttausend Dschams und Kais
dieses Kommen des Tir und dieses Gehen des Dey.

هنگام صبوح ای صنم فرخ پی
برساز ترانه‌ای و پیش‌آور می
کافکند بخاک صد هزاران جم و کی
این آمدن تیرمه و رفتن دی

O mar Khayyam Entire

Die Rubaiyat

Diese Stelle zitieren

Dieses Projekt unterstützen