บทกวี · 1100 · Nishapur

รุไบยาต

رباعیات

บทนำ

โอมาร์ คัยยาม (ค.ศ. ๑๐๔๘–๑๑๓๑) แห่งเมืองนิชาปูร์ เป็นนักคณิตศาสตร์และนักดาราศาสตร์ผู้ยิ่งใหญ่คนหนึ่งในยุคของเขา ผู้เขียนตำราว่าด้วยพีชคณิตและร่วมปฏิรูปปฏิทินเปอร์เซีย ทว่าในโลกภายนอกอิหร่าน เขาเป็นที่รู้จักในฐานะผู้ประพันธ์บทกลอนสี่บาท—รูบาอี—สั้นๆ อันเปี่ยมด้วยความคลางแคลง ฉบับแปลนี้ให้บทกลอนแต่ละบทตามที่ภาษาเปอร์เซียกล่าวไว้จริง มิใช่ตามฉบับ "ประพันธ์ใหม่" ของเอ็ดเวิร์ด ฟิตซ์เจอรัลด์ในสมัยวิกตอเรีย ซึ่งงดงามในตัวมันเองแต่ห่างไกลจากต้นฉบับ ที่นี่ผู้อ่านจะได้พบเสียงของนักเรขาคณิตผู้พูดถึงความตาย: คำนามที่จับต้องได้—เหยือก ดิน ทิวลิป โรงเหล้า—วากยสัมพันธ์เรียบง่าย และตรรกะที่ค่อยๆ นำไปสู่ข้อสรุปอันเรียบแต่คมกริบ เพราะ X และเพราะ Y ฉะนั้นจงดื่ม

รูบาอีแต่ละบทเป็นข้อโต้แย้งที่สมบูรณ์ในตัว: สองบาทแรกวางฉากหรือข้ออ้าง บาทที่สามหักเห และบาทที่สี่ลงเอยด้วยพลังของถ้อยคำคมคาย ธีมกลับมาซ้ำเป็นวงล้อ—โลกในฐานะโรงพักชั่วคราว วงจรจากดินสู่เหยือกกลับสู่ดิน กงล้อฟากฟ้าที่หมุนไปในฐานะโชคชะตา และคำเชิญชวนซ้ำแล้วซ้ำเล่าให้คว้าลมหายใจนี้ก่อนที่มันจะผ่านไป เหล้าในบทกลอนของคัยยามเป็นทั้งเหล้าจริงและเป็นสัญลักษณ์ของการเลือกปัจจุบันที่จับต้องได้เหนืออนาคตที่ถูกสัญญาไว้—"เงินสด" เหนือ "เงินผ่อน" ดังที่บทกลอนหลายบทกล่าวไว้ตรงๆ ผู้อ่านจะได้ยินเสียงเดียวตลอดทั้งเล่ม แม้จะแปรผันไปตามอารมณ์—บ่นต่อว่าจักรวาล สั่งการในโรงเหล้า เล่านิทานในร้านช่างปั้นหม้อ ไว้อาลัยเพื่อนผู้จากไป

ผู้อ่านชาวไทยควรระวังว่าน้ำเสียงของคัยยามนั้นแห้ง คลางแคลง อ่อนโยน—ไม่เคยลึกลับล่องลอยหรือรันทดเกินจริง การเสียดสีศาสนาในบางบท (คัมภีร์กุรอาน สวรรค์ นางฟ้า มัสยิดและวิหาร) เป็นของต้นฉบับเอง และการลดทอนความคมของมันย่อมเป็นการทรยศต่อความซื่อตรง ในทางกลับกัน ความเฉียบแหลมนั้นแยบยล มิใช่การป่าวประกาศ ชื่อในตำนานเปอร์เซีย—ญัมชีด บะฮ์รอม กัยกาวูส ฟะรีดูน—คือกษัตริย์ในตำนานที่ผ่านพ้นไปเป็นธุลี ปัรวีนคือกลุ่มดาวลูกไก่ นูโรซคือวันปีใหม่เปอร์เซียในฤดูใบไม้ผลิ และ "ผู้รินเหล้า" (ซากี) คือผู้ที่คัยยามเรียกร้องให้เติมจอก คำอธิบายเพิ่มเติมของชื่อและคำเฉพาะเหล่านี้อยู่ในอภิธานศัพท์ ฉบับแปลนี้ยึดตามการเรียงลำดับ ๑๗๘ บทของฉบับฟูรูฆี–ฆอนี (เตหะราน ค.ศ. ๑๙๔๒) โดยแปลตรงจากภาษาเปอร์เซียทีละบาท

ลุกขึ้นเถิด ดวงใจ มาเถิด เพื่อดวงใจของเรา
ด้วยความงามของเจ้า จงคลี่คลายปัญหาของเรา
เหยือกเหล้าองุ่นสักใบ ให้เราได้ดื่มร่วมกัน
ก่อนที่เขาจะปั้นเหยือกขึ้นจากดินอันเป็นตัวเรา
برخیز بتا بیا ز بهر دل ما
حل کن به جمال خویشتن مشکل ما
یک کوزه شراب تا به هم نوش کنیم
زآن پیش که کوزه‌ها کنند از گل ما
เพราะไม่มีผู้ใดค้ำประกันวันพรุ่งได้
จงทำใจอันหม่นหมองนี้ให้เบิกบานในบัดนี้
จงดื่มเหล้าใต้แสงจันทร์เถิด ดวงจันทร์เอ๋ย เพราะดวงจันทร์
จะส่องแสงอีกนานนัก แต่จะไม่พบเราอีกเลย
چون عهده نمی‌شود کسی فردا را
حالی خوش دار این دل پرسودا را
می نوش به ماهتاب ای ماه که ماه
بسیار بتابد و نیابد ما را
คัมภีร์กุรอาน ที่เขาเรียกว่าถ้อยคำอันสูงสุด
ก็อ่านกันเป็นครั้งคราว มิใช่ตลอดกาล
แต่บนขอบจอกเหล้ามีอายะฮ์บทหนึ่งฝังแน่นอยู่
ที่ทุกหนแห่งเขาสวดกันไม่ขาดสาย
قرآن که مهین کلام خوانند آن را
گهگاه نه بر دوام خوانند آن را
بر گرد پیاله آیتی هست مقیم
کاندر همه جا مدام خوانند آن را
หากเจ้าไม่ดื่ม ก็อย่าเยาะเย้ยผู้เมามาย
อย่าก่อร่างสร้างเล่ห์กลและกลอุบายขึ้นมา
อย่าหลงลำพองว่าเจ้าไม่ดื่มเหล้าองุ่น
เพราะเจ้ากลืนคำนับร้อยที่เลวยิ่งกว่าเหล้าเป็นทาสมัน
گر می نخوری طعنه مزن مستان را
بنیاد مکن تو حیله و دستان را
تو غره بدان مشو که می می‌نخوری
صد لقمه خوری که می غلام است آن را
แม้ว่าฉันจะมีสีสันและกลิ่นหอมงดงาม
มีแก้มดั่งดอกทิวลิป มีเรือนร่างสูงดั่งต้นสน
ก็ยังไม่เป็นที่กระจ่างว่า ในโรงรื่นเริงแห่งธุลีนี้
จิตรกรแห่งนิรันดร์ประดับประดาฉันขึ้นเพื่อสิ่งใด
هر چند که رنگ و بوی زیباست مرا
چون لاله رخ و چو سرو بالاست مرا
معلوم نشد که در طربخانۀ خاک
نقاش ازل بهر چه آراست مرا
มีเรา มีเหล้า มีนักดนตรี และมุมซากปรักหักพังนี้
มีวิญญาณ ดวงใจ จอก และอาภรณ์อาบด้วยตะกอนเหล้า
ปลอดพ้นจากความหวังในความเมตตา และความกลัวการลงทัณฑ์
เป็นอิสระจากธุลี ลม ไฟ และน้ำ
ماییم و می و مطرب و این کنج خراب
جان و دل و جام و جامه پر درد شراب
فارغ ز امید رحمت و بیم عذاب
آزاد ز خاک و باد و از آتش و آب
ปราสาทที่ญัมชีดเคยยกจอกเสวยในนั้น
บัดนี้กวางออกลูก และสุนัขจิ้งจอกนอนพักผ่อน
บะฮ์รอม ผู้ล่ากวางป่าตลอดชีวิต
เจ้าเห็นไหมว่าหลุมศพจับตัวบะฮ์รอมได้อย่างไร
آن قصر که جمشید در او جام گرفت
آهو بچه کرد و روبه آرام گرفت
بهرام که گور می‌گرفتی همه عمر
دیدی که چگونه گور بهرام گرفت
เมฆลอยมา และร่ำไห้อีกครั้งเหนือหญ้าเขียว
ไม่ควรมีชีวิตอยู่โดยปราศจากเหล้าสีดอกกุหลาบ
หญ้าเขียวที่วันนี้เป็นที่ชมของเรานี้
เมื่อกลายเป็นหญ้าเหนือธุลีของเรา จะเป็นที่ชมของผู้ใด
ابر آمد و باز بر سر سبزه گریست
بی بادهٔ گلرنگ نمی‌باید زیست
این سبزه که امروز تماشاگه ماست
تا سبزهٔ خاک ما تماشاگه کیست
บัดนี้ดอกไม้แห่งวาสนาของเจ้ากำลังออกผลเต็มกิ่ง
เหตุใดมือของเจ้าจึงว่างเปล่าจากจอกเหล้า
จงดื่มเถิด เพราะกาลเวลาคือศัตรูผู้ทรยศ
การจะพบวันเช่นนี้อีกยากยิ่งนัก
اکنون که گل سعادتت پربار است
دست تو ز جام می چرا بیکار است
می خور که زمانه دشمنی غدار است
دریافتن روز چنین دشوار است
วันนี้เจ้ายังเอื้อมไม่ถึงวันพรุ่งนี้
และความครุ่นคิดถึงวันพรุ่งนั้นก็มีแต่ความเพ้อคลั่ง
อย่าปล่อยลมหายใจนี้ให้สูญเปล่า หากใจเจ้ายังไม่คลั่ง
เพราะชีวิตที่เหลืออยู่นี้หาราคามิได้
امروز تو را دسترس فردا نیست
واندیشهٔ فردات به جز سودا نیست
ضایع مکن این دم ار دلت شیدا نیست
کاین باقی عمر را بها پیدا نیست
เจ้าเอ๋ย ผู้มาจากโลกแห่งวิญญาณอย่างร้อนรน
งุนงงอยู่ท่ามกลางห้า สี่ หก และเจ็ด
จงดื่มเหล้าเถิด เจ้าไม่รู้ว่ามาจากไหน
จงเบิกบานเถิด เจ้าไม่รู้ว่าจะไปที่ใด
ای آمده از عالم روحانی تفت
حیران شده در پنج و چهار و شش و هفت
می نوش ندانی ز کجا آمده‌ای
خوش باش ندانی به کجا خواهی رفت
โอ้กงล้อแห่งฟากฟ้า ความพินาศมาแต่ความอาฆาตของเจ้า
ความอยุติธรรมคือวิถีเก่าแก่ของเจ้า
โอ้ธุลีเอ๋ย หากเขาผ่าอกของเจ้าออก
มีอัญมณีล้ำค่ามากมายเพียงใดที่ซ่อนอยู่ในอกเจ้า
ای چرخ فلک خرابی از کینهٔ توست
بیدادگری شیوهٔ دیرینهٔ توست
ای خاک اگر سینه تو بشکافند
بس گوهر قیمتی که در سینهٔ توست
ดวงใจเอ๋ย เมื่อกาลเวลาทำให้เจ้าโศกเศร้า
วิญญาณอันบริสุทธิ์จะจากร่างเจ้าไปในพลัน
จงนั่งลงบนหญ้าเขียว และอยู่อย่างรื่นรมย์สักวันสองวัน
ก่อนที่หญ้าจะงอกขึ้นจากธุลีของเจ้า
ای دل چو زمانه می‌کند غمناکت
ناگه برود ز تن روان پاکت
بر سبزه نشین و خوش بزی روزی چند
زآن پیش که سبزه بر دمد از خاکت
ทะเลแห่งการมีอยู่นี้ผุดขึ้นมาจากที่ซ่อนเร้น
ไม่มีผู้ใดเจาะไข่มุกแห่งสัจจะนี้ได้
แต่ละคนกล่าวถ้อยคำหนึ่งออกมาจากความเพ้อคลั่ง
ว่ามันเป็นจริงเช่นไร ไม่มีใครกล่าวได้
این بحر وجود آمده بیرون ز نهفت
کس نیست که این گوهر تحقیق بسفت
هر کس سخنی از سر سودا گفتند
زآن روی که هست کس نمی‌داند گفت
เหยือกใบนี้ครั้งหนึ่งเคยเป็นคนรักผู้โศกเศร้าเยี่ยงฉัน
เคยต้องมนตราแห่งปลายผมของคนงาม
หูจับที่เจ้าเห็นบนคอเหยือกนี้
คือมือที่เคยโอบอยู่บนคอของคนรัก
این کوزه چو من عاشق زاری بوده‌ست
در بند سر زلف نگاری بوده‌ست
این دسته که بر گردن او می‌بینی
دستی‌ست که بر گردن یاری بوده‌ست
เหยือกใบนี้ที่เป็นภาชนะน้ำของกรรมกร
เคยมาจากดวงตากษัตริย์และดวงใจอัครมหาเสนาบดี
ทุกจอกเหล้าที่อยู่บนฝ่ามือคนเมา
เคยมาจากแก้มคนเมาและริมฝีปากคนงามผู้เก็บงำ
این کوزه که آبخوارهٔ مزدوری‌ست
از دیدهٔ شاهی و دل دستوری‌ست
هر کاسهٔ می که بر کف مخموری‌ست
از عارض مستی و لب مستوری‌ست
โรงพักเก่าคร่ำแห่งนี้ที่มีนามว่าโลก
เป็นที่พักของม้าลายแห่งเช้าและค่ำ
เป็นงานเลี้ยงที่เหลือทิ้งจากญัมชีดนับร้อย
เป็นปราสาทที่เป็นที่พึ่งของบะฮ์รอมนับร้อย
این کهنه رباط را که عالم نام است
وآرامگه ابلق صبح و شام است
بزمی‌ست که واماندۀ صد جمشید است
قصری‌ست که تکیه‌گاه صد بهرام است
สองสามวันแห่งวาระของชีวิตนี้ผ่านพ้นไป
ดั่งน้ำในลำธาร ดั่งลมพัดผ่านทุ่ง
ฉันไม่เคยเก็บความทุกข์ของสองวันนี้มาใส่ใจ
วันที่ยังมาไม่ถึง และวันที่ผ่านพ้นไปแล้ว
این یک دو سه روز نوبت عمر گذشت
چون آب به جویبار و چون باد به دشت
هرگز غم دو روز مرا یاد نگشت
روزی که نیامده‌ست و روزی که گذشت
บนใบหน้าดอกกุหลาบ สายลมนูโรซนั้นแสนรื่นรมย์
กลางลานสวน ใบหน้าอันชื่นใจนั้นแสนรื่นรมย์
สิ่งใดที่เจ้าพูดถึงวานที่ผ่านไปล้วนไม่รื่นรมย์
จงเบิกบานเถิด และอย่าเอ่ยถึงวาน เพราะวันนี้แสนรื่นรมย์
بر چهرۀ گل نسیم نوروز خوش است
در صحن چمن روی دل‌افروز خوش است
از دی که گذشت هر چه گویی خوش نیست
خوش باش و ز دی مگو که امروز خوش است
ก่อนหน้าฉันและเจ้า เคยมีคืนและวัน
กงล้อฟากฟ้าที่หมุนไปก็เคยทำงานของมัน
ทุกแห่งที่เจ้าย่างเท้าลงบนพื้นดิน
เคยเป็นแก้วตาของคนงามผู้หนึ่ง
پیش از من و تو لیل و نهاری بوده‌ست
گردنده فلک نیز بکاری بوده است
هرجا که قدم نهی تو بر روی زمین
آن مردمک چشم نگاری بوده‌ست
ฉันจะปาอิฐลงบนผิวทะเลอีกนานเพียงไร
ฉันเบื่อหน่ายพวกบูชารูปเคารพในวิหารแล้ว
คัยยาม ใครบอกว่าจะมีคนตกนรก
ใครเล่าไปนรกมา และใครเล่ากลับมาจากสวรรค์
تا چند زنم به روی دریاها خشت
بیزار شدم ز بت‌پرستان کنشت
خیام ، که گفت دوزخی خواهد بود
که رفت به دوزخ و که آمد ز بهشت
โครงร่างของจอกที่ประกอบเข้าด้วยกัน
คนเมาย่อมไม่ยอมให้ทุบมันแตกทำลาย
ศีรษะและเท้าอันงดงามมากมายนัก จากศีรษะและมือ
ด้วยรักของใครจึงประกอบ และด้วยแค้นของใครจึงแตกสลาย
ترکیب پیاله‌ای که در هم پیوست
بشکستن آن روا نمی‌دارد مست
چندین سر و پای نازنین از سر و دست
از مهر که پیوست و به کین که شکست
เมื่อการประกอบกันของธาตุทั้งหลายเป็นของเจ้าเพียงชั่วขณะ
จงไปเถิด จงอยู่อย่างรื่นรมย์ แม้มันจะอยุติธรรมต่อเจ้า
จงอยู่กับผู้มีปัญญา เพราะรากแห่งกายของเจ้านั้น
เป็นเพียงธุลี ลมอ่อน ฝุ่นผง และลมหายใจหนึ่ง
ترکیب طبایع چو به کام تو دمی‌ست
رو شاد بزی اگرچه بر تو ستمی‌ست
با اهل خرد باش که اصل تن تو
گردی و نسیمی و غباری و دمی‌ست
เมื่อเมฆชำระใบหน้าดอกทิวลิปในนูโรซแล้ว
จงลุกขึ้นและตั้งใจให้แน่วแน่ต่อจอกเหล้า
เพราะหญ้าเขียวที่วันนี้เป็นที่ชมของเจ้านี้
พรุ่งนี้ล้วนจะงอกขึ้นจากธุลีของเจ้า
چون ابر به نوروز رخ لاله بشست
برخیز و به جام باده کن عزم درست
کاین سبزه که امروز تماشاگه توست
فردا همه از خاک تو برخواهد رست
เมื่อนกไนติงเกลผู้เมาพบทางเข้าสู่สวน
พบใบหน้าดอกกุหลาบและจอกเหล้ายิ้มรับ
มันมาพูดกับหูของฉันด้วยภาษาแห่งอาการว่า
จงคว้าไว้ เพราะชีวิตที่ผ่านไปแล้วนำกลับมาไม่ได้
چون بلبل مست راه در بستان یافت
روی گل و جام باده را خندان یافت
آمد به زبان حال در گوشم گفت
دریاب که عمر رفته را نتوان یافت
เมื่อกงล้อไม่เคยหมุนตามใจผู้มีปัญญาสักคน
เจ้าจะนับฟากฟ้าเป็นเจ็ดชั้นหรือแปดชั้นก็ตามใจ
เมื่อต้องตายและต้องทิ้งความปรารถนาทั้งปวง
มดกัดกินในหลุมศพ หรือหมาป่าขย้ำในทุ่ง ก็ไม่ต่างกัน
چون چرخ به کام یک خردمند نگشت
خواهی تو فلک هفت شمر خواهی هشت
چون باید مرد و آرزوها همه هشت
چه مور خورد به گور و چه گرگ به دشت
ดั่งดอกทิวลิปในนูโรซ จงคว้าจอกไว้ในมือ
กับผู้มีแก้มดั่งทิวลิป หากเจ้ายังมีโอกาส
จงดื่มเหล้าด้วยความรื่นเริง เพราะกงล้อเก่าคร่ำนี้
จะทำให้เจ้าล้มต่ำเป็นธุลีในพลัน
چون لاله به نوروز قدح گیر به دست
با لاله‌رخی اگر تو را فرصت هست
می نوش به خرمی که این چرخ کهن
ناگاه تو را چو خاک گرداند پست
เมื่อสัจจะและความแน่นอนไม่อยู่ในมือ
ก็ไม่อาจนั่งใช้ชีวิตทั้งชีพด้วยความหวังของความสงสัย
ระวังเถิด อย่าให้เราวางจอกเหล้าลงจากฝ่ามือ
ในความไม่รู้ ชายผู้มีสติหรือเมามายก็ไม่ต่างกัน
چون نیست حقیقت و یقین اندر دست
نتوان به امید شک همه عمر نشست
هان تا ننهیم جام می از کف دست
در بی‌خبری مرد چه هشیار و چه مست
เมื่อจากสิ่งที่มีอยู่ทั้งปวง ไม่มีอันใดในมือนอกจากลม
เมื่อในทุกสิ่งที่มีอยู่ ล้วนมีความบกพร่องและแตกสลาย
จงคิดเสียว่าทุกสิ่งที่มีอยู่ในโลกนี้ไม่มี
จงนึกเสียว่าทุกสิ่งที่ไม่มีในโลกนี้มีอยู่
چون نیست ز هرچه هست جز باد به دست
چون هست به هرچه هست نقصان و شکست
انگار که هرچه هست در عالم نیست
پندار که هرچه نیست در عالم هست
ธุลีที่อยู่ใต้เท้าคนโง่เขลาทุกคน
คือฝ่ามือของคนงามและใบหน้าของคนรัก
ทุกก้อนอิฐที่อยู่บนเชิงเทินของท้องพระโรง
คือนิ้วของอัครเสนาบดี หรือศีรษะของสุลต่าน
خاکی که به زیر پای هر نادانی‌ست
کفّ صنمیّ و چهرهٔ جانانی‌ست
هر خشت که بر کنگرهٔ ایوانی‌ست
انگشت وزیر یا سر سلطانی‌ست
เมื่อพระผู้ทรงมีจัดแต่งการประกอบของธาตุขึ้น
เหตุใดจึงทิ้งมันลงสู่ความบกพร่องขาดพร่อง
หากงามดีแล้ว เหตุใดจึงต้องทุบทำลาย
หากไม่งามดี รูปทั้งหลายนี้เป็นความผิดของใครเล่า
دارنده چو ترکیب طبایع آراست
از بهر چه اوفکندش اندر کم و کاست
گر نیک آمد شکستن از بهر چه بود
ور نیک نیامد این صور عیب که راست
ในม่านแห่งความลับ ไม่มีผู้ใดมีทางเข้า
วิญญาณของผู้ใดก็ไม่รู้เท่าทันกลไกนี้
นอกจากในใจกลางธุลีแล้ว ไม่มีที่พำนักอื่นใด
จงดื่มเหล้าเถิด เพราะนิทานเช่นนี้ไม่สั้นเลย
در پردۀ اسرار کسی را ره نیست
زین تعبیه جان هیچ‌کس آگه نیست
جز در دل خاک هیچ منزلگه نیست
می خور که چنین فسانه‌ها کوته نیست
ในความฝัน ผู้มีปัญญาคนหนึ่งกล่าวแก่ฉัน
ว่าดอกไม้แห่งความสุขไม่เคยบานให้ผู้ใดในนิทรา
เหตุใดเจ้าจึงทำสิ่งที่คู่กันกับความตาย
จงดื่มเหล้าเถิด เพราะต้องหลับใหลอยู่ใต้ธุลีนานนัก
در خواب بدم مرا خردمندی گفت
کز خواب کسی را گل شادی نشکفت
کاری چه کنی که با اجل باشد جفت؟
می خور که به زیر خاک می‌باید خفت
ในวงกลมแห่งการมาและไปของเรานี้
ไม่ปรากฏทั้งจุดเริ่มต้นและจุดสิ้นสุด
ไม่มีผู้ใดกล่าวความจริงในเรื่องนี้สักลมหายใจ
ว่าการมานี้มาจากไหน และการไปไปที่ใด
در دایره‌ای که آمد و رفتن ماست
او را نه بدایت نه نهایت پیداست
کس می‌نزند دمی در این معنی راست
کاین آمدن از کجا و رفتن به کجاست
ในฤดูใบไม้ผลิ หากคนงามผู้มีธาตุดั่งนางฟ้า
ยื่นเหล้าจอกหนึ่งให้ฉันริมทุ่งนา
แม้ในสายตาคนสามัญ สิ่งนี้จะน่าอัปยศ
ฉันเลวยิ่งกว่าสุนัข หากเอ่ยชื่อสวรรค์
در فصل بهار اگر بتی حور سرشت
یک ساغر می دهد مرا بر لب کشت
هر چند به نزد عامه این باشد زشت
سگ به ز من است اگر برم نام بهشت
จงรู้ไว้ว่าเจ้าจะจากวิญญาณไป
เจ้าจะเข้าสู่ม่านแห่งความลับของความดับสูญ
จงดื่มเหล้าเถิด เจ้าไม่รู้ว่ามาจากไหน
จงเบิกบานเถิด เจ้าไม่รู้ว่าจะไปที่ใด
دریاب که از روح جدا خواهی رفت
در پردۀ اسرار فنا خواهی رفت
می نوش ندانی از کجا آمده‌ای
خوش باش ندانی به کجا خواهی رفت
ผู้รินเหล้าเอ๋ย ดอกกุหลาบและหญ้าเขียวช่างชวนรื่นเริงนัก
จงรู้ไว้ว่าอีกสัปดาห์หนึ่งมันก็กลายเป็นธุลี
จงดื่มเหล้าและเด็ดดอกไม้ ก่อนที่เจ้าจะทันมองดู
ดอกไม้กลายเป็นธุลี และหญ้าเขียวกลายเป็นเศษหญ้าแห้ง
ساقی گل و سبزه بس طربناک شده‌ست
دریاب که هفته دگر خاک شده‌ست
می نوش و گلی بچین که تا درنگری
گل خاک شده‌ست و سبزه خاشاک شده‌ست
ชีวิตของฉันมืดมนมานาน และการงานก็ไม่ราบรื่น
ความทุกข์ทวีขึ้น และความสุขก็ขาดพร่อง
ขอบคุณพระเจ้า ที่สิ่งอันเป็นเหตุแห่งทุกข์ภัยนั้น
เราไม่ต้องไปขอร้องจากผู้ใดอื่น
عمری‌ست مرا تیره و کاری‌ست نه راست
محنت همه افزوده و راحت کم و کاست
شکر ایزد را که آنچه اسباب بلاست
ما را ز کس دگر نمی‌باید خواست
ฤดูดอกไม้ ริมลำธาร และขอบทุ่งนา
กับมิตรสองสามคน และคนงามผู้มีธาตุดั่งนางฟ้า
จงยกจอกมาเถิด เพราะผู้ดื่มเหล้ายามเช้า
ปลอดพ้นจากมัสยิด และเป็นอิสระจากวิหาร
فصل گل و طرف جویبار و لب کشت
با یک دو سه اهل و لعبتی حورسرشت
پیش آر قدح که باده‌نوشان صبوح
آسوده ز مسجدند و فارغ ز کنشت
หากกิ่งแห่งความยั่งยืนงอกจากรากวาสนาของเจ้า
และหากชีวิตเป็นอาภรณ์พอดีตัวบนกายเจ้า
ในเต็นท์แห่งกายที่เป็นร่มเงาให้เจ้า
จงระวัง อย่าพิงพัก เพราะเสาสี่ต้นของมันหลวมคลอน
گر شاخ بقا ز بیخ بختت رستست
ور بر تن تو عمر لباسی چستست
در خیمه تن که سایبانی‌ست ترا
هان تکیه مکن که چارمیخش سستست
เขากล่าวกันว่า สวรรค์กับนางฟ้านั้นแสนรื่นรมย์
ฉันกล่าวว่า น้ำองุ่นต่างหากที่แสนรื่นรมย์
จงรับเงินสดนี้ไว้ และปล่อยมือจากเงินผ่อนนั้น
เพราะเสียงกลองนั้นไพเราะเมื่อได้ยินแต่ไกล
گویند کسان بهشت با حور خوش است
من می‌گویم که آب انگور خوش است
این نقد بگیر و دست از آن نسیه بدار
کآواز دهل شنیدن از دور خوش است
เขากล่าวแก่ฉันว่า คนเมาต้องตกนรก
เป็นถ้อยคำเท็จ ไม่ควรฝากใจไว้กับมัน
หากคนรักและคนดื่มเหล้าต้องตกนรก
พรุ่งนี้เจ้าจะเห็นสวรรค์ว่างเปล่าดั่งฝ่ามือ
گویند مرا که دوزخی باشد مست
قولی‌ست خلاف ، دل در آن نتوان بست
گر عاشق و میخواره به دوزخ باشند
فردا بینی بهشت همچون کف دست
ฉันไม่รู้เลยว่า ผู้ที่ปั้นฉันขึ้นมา
ทำให้ฉันเป็นชาวสวรรค์ หรือชาวนรกอันน่าเกลียด
จอกเหล้า คนงาม และพิณริมทุ่งนา
ทั้งสามนี้เป็นเงินสดของฉัน สวรรค์เป็นเงินผ่อนของเจ้า
من هیچ ندانم که مرا آن‌که سرشت
از اهل بهشت کرد یا دوزخ زشت
جامی و بتی و بربطی بر لب کشت
این هرسه مرا نقد و تو را نسیه بهشت
แสงจันทร์ผ่าชายผ้าของราตรีด้วยรัศมี
จงดื่มเหล้าเถิด ยามที่ดีกว่านี้หาไม่ได้อีก
จงเบิกบานและอย่าครุ่นคิด เพราะแสงจันทร์
จะส่องเหนือธุลีของเราทีละคนอีกนานนัก
مهتاب به نور دامن شب بشکافت
می نوش دمی بهتر از این نتوان یافت
خوش باش و میندیش که مهتاب بسی
اندر سر خاک یک به یک خواهد تافت
การดื่มเหล้าและมีความสุขคือหลักการของฉัน
การปลอดพ้นจากศรัทธาและศาสนาคือศาสนาของฉัน
ฉันถามเจ้าสาวแห่งกาลเวลาว่าสินสอดของเจ้าคือสิ่งใด
นางตอบว่า ดวงใจอันเบิกบานของเจ้าคือสินสอดของฉัน
می خوردن و شاد بودن آیین من است
فارغ بودن ز کفر و دین دین من است
گفتم به عروس دهر کابین تو چیست
گفتا دل خرم تو کابین من است
เหล้าคือทับทิมหลอมเหลว และขวดเหล้าคือขุมแร่
จอกคือร่างกาย และเหล้าในนั้นคือวิญญาณ
จอกแก้วใสที่ยิ้มด้วยเหล้านั้น
คือหยาดน้ำตาที่ซ่อนเลือดในดวงใจไว้ในนั้น
می لعل مذاب است و صراحی کان است
جسم است پیاله و شرابش جان است
آن جام بلورین که ز می خندان است
اشکی است که خون دل در او پنهان است
จงดื่มเหล้าเถิด เพราะชีวิตนิรันดร์คือสิ่งนี้
ผลที่เจ้าได้จากยามหนุ่มก็คือสิ่งนี้
ยามดอกไม้ เหล้า และมิตรผู้เมามาย
จงเบิกบานสักขณะ เพราะชีวิตคือสิ่งนี้
می نوش که عمر جاودانی این است
خود حاصلت از دور جوانی این است
هنگام گل و باده و یاران سرمست
خوش باش دمی که زندگانی این است
ความดีและความชั่วที่อยู่ในธรรมชาติของมนุษย์
ความสุขและความทุกข์ที่อยู่ในลิขิตและชะตา
อย่าโยนมันไปให้กงล้อ เพราะในหนทางแห่งเหตุผล
กงล้อยิ่งอนาถากว่าเจ้านับพันเท่า
نیکی و بدی که در نهاد بشر است
شادی و غمی که در قضا و قدر است
با چرخ مکن حواله کاندر ره عقل
چرخ از تو هزار بار بیچاره‌تر است
ทุกทุ่งที่เคยมีดงทิวลิปเบ่งบาน
มาจากสีแดงแห่งเลือดของกษัตริย์องค์หนึ่ง
ทุกกิ่งดอกไวโอเล็ตที่งอกขึ้นจากดิน
คือไฝที่เคยอยู่บนแก้มของคนงามผู้หนึ่ง
در هر دشتی که لاله‌زاری بوده‌ست
از سرخی خون شهریاری بوده‌ست
هر شاخ بنفشه کز زمین می‌روید
خالی‌ست که بر رخ نگاری بوده‌ست
ทุกละอองที่เคยอยู่บนธุลีของพื้นดิน
ก่อนหน้าฉันและเจ้า เคยเป็นมงกุฎและแหวนนิล
จงปัดฝุ่นออกจากใบหน้างามด้วยความเคารพ
เพราะนั่นก็เคยเป็นใบหน้าคนงามแสนสวยเช่นกัน
هر ذره که در خاک زمینی بوده‌ست
پیش از من و تو تاج و نگینی بوده‌ست
گرد از رخ نازنین به آزرم فشان
کآن هم رخ خوب نازنینی بوده‌ست
ทุกหญ้าเขียวที่งอกขึ้นริมลำธาร
ราวกับงอกจากริมฝีปากของผู้มีอุปนิสัยดั่งเทวดา
อย่าเหยียบย่ำหญ้าเขียวด้วยความดูแคลน
เพราะหญ้านั้นงอกขึ้นจากธุลีของผู้มีแก้มดั่งทิวลิป
هر سبزه که بر کنار جویی رسته‌ست
گویی ز لب فرشته‌خویی رسته‌ست
پا بر سر سبزه تا به خواری ننهی
کآن سبزه ز خاک لاله‌رویی رسته‌ست
เหล้าจอกเดียวดีกว่าอาณาจักรของกาวูส
ดีกว่าบัลลังก์ของโกบอดและแผ่นดินของฏูส
ทุกครวญครางที่คนพเนจรเปล่งในยามรุ่งสาง
ดีกว่าการภาวนาของนักพรตจอมหน้าซื่อ
یک جرعهٔ می ز ملک کاووس به است
از تخت قباد و ملکت طوس به است
هر ناله که رندی به سحرگاه زند
از طاعت زاهدان سالوس به است
เมื่อชีวิตถึงจุดจบ จะหวานหรือขมก็ไม่ต่างกัน
เมื่อจอกเต็ม จะเป็นแบกแดดหรือบัลค์ก็ไม่ต่างกัน
จงดื่มเหล้าเถิด เพราะหลังจากฉันและเจ้า ดวงจันทร์
จะข้างแรมมาข้างขึ้น จากข้างขึ้นไปข้างแรม อีกนานนัก
چون عمر به سر رسد چه شیرین و چه تلخ
پیمانه چو پر شود چه بغداد و چه بلخ
می نوش که بعد از من و تو ماه بسی
از سَلخ به غٌرّه آید از غره به سلخ
ผู้ที่เป็นดั่งท้องทะเลแห่งความรู้และวิชา
ที่เป็นเปลวเทียนแห่งความสมบูรณ์ในหมู่มิตรสหาย
ก็หาทางออกจากคืนอันมืดมิดนี้ไม่ได้
ต่างเล่านิทานหนึ่งแล้วก็หลับใหลลงไป
آنان که محیط فضل و آداب شدند
در جمع کمال شمع اصحاب شدند
ره زین شب تاریک نبردند برون
گفتند فسانه‌ای و در خواب شدند
ผู้ที่ถูกไล่ต้อนไปสู่ทุ่งแห่งเหตุปัจจัย
กิจการทั้งปวงล้วนถูกจัดการเสร็จโดยไม่มีเขา
วันนี้เขาหยิบยกข้ออ้างหนึ่งขึ้นมา
พรุ่งนี้ทุกสิ่งจะเป็นไปตามที่ลิขิตไว้แล้ว
آن را که به صحرای علل تاخته‌اند
بی او همه کارها بپرداخته‌اند
امروز بهانه‌ای درانداخته‌اند
فردا همه آن بود که درساخته‌اند
ผู้ที่แก่เฒ่าไปแล้ว และผู้ที่ยังหนุ่มแน่นอยู่นี้
แต่ละคนวิ่งไล่ตามความปรารถนาของตนสักก้าว
โลกเก่าคร่ำนี้ไม่คงอยู่ให้ผู้ใด
พวกเขาจากไป เราจากไป คนอื่นมาแล้วก็จากไป
آن‌ها که کهن شدند و این‌ها که نوند
هر کس به مراد خویش یک تک به دوند
این کهنه‌جهان به کس نماند باقی
رفتند و رویم دیگر آیند و روند
ผู้ที่วางแผ่นดิน กงล้อ และฟากฟ้าทั้งหลาย
ได้ประทับรอยแผลไว้มากมายบนดวงใจอันโศกเศร้า
ริมฝีปากดั่งทับทิมและปอยผมดั่งชะมดมากมายนัก
พระองค์ทรงวางลงในกลองแห่งแผ่นดินและตลับแห่งธุลี
آن‌کس که زمین و چرخ و افلاک نهاد
بس داغ که او بر دل غمناک نهاد
بسیار لب چو لعل و زلفین چو مشک
در طبل زمین و حقهٔ خاک نهاد
เขานำผู้หนึ่งมา และคว้าอีกผู้หนึ่งไป
เขาไม่เผยความลับแก่ผู้ใดเลย
ชะตาไม่แสดงแก่เราเกินกว่าปริมาณนี้
ถ้วยตวงคือชีวิตของเรา เขากำลังตวงมันอยู่
آرند یکی و دیگری بربایند
بر هیچ‌کسی راز همی‌نگشایند
ما را ز قضا جز این قدر ننمایند
پیمانهٔ عمر ماست می‌پیمایند
ดวงดาราที่เป็นผู้อาศัยในท้องพระโรงนี้
เป็นเหตุแห่งความลังเลของผู้มีปัญญา
จงระวัง อย่าให้ปลายเชือกแห่งปัญญาหลุดมือ
เพราะบรรดาผู้ปกครองเองก็ยังวิงเวียนงุนงง
اجرام که ساکنان این ایوان‌اند
اسباب تردد خردمندان‌اند
هان تا سر رشتهٔ خرد گم نکنی
کآنان که مدبرند سرگردان‌اند
การมาของฉันไม่เป็นประโยชน์แก่ฟากฟ้าเลย
การจากไปของฉันก็ไม่เพิ่มความรุ่งโรจน์และเกียรติแก่มัน
และหูสองข้างของฉันก็ไม่เคยได้ยินจากผู้ใด
ว่าการมาและการไปของฉันนี้เพื่อสิ่งใด
از آمدنم نبود گردون را سود
وز رفتن من جلال و جاهش نفزود
وز هیچ کسی نیز دو گوشم نشنود
کاین آمدن و رفتنم از بهر چه بود
จากการทนทุกข์ มนุษย์กลายเป็นไท
หยาดน้ำเมื่อทนอยู่ในหอยมุก จึงกลายเป็นไข่มุก
หากทรัพย์สินไม่เหลือ ขอให้ศีรษะยังคงอยู่
ถ้วยตวงเมื่อว่างเปล่า ก็เต็มขึ้นได้อีก
از رنج کشیدن آدمی حر گردد
قطره چو کشد حبس صدف در گردد
گر مال نماند سر بماناد به جای
پیمانه چو شد تهی دگر پر گردد
น่าเสียดายที่ต้นทุนหลุดจากมือไป
และด้วยมือของความตาย ดวงใจมากมายกลายเป็นเลือด
ไม่มีผู้ใดกลับมาจากโลกนั้นให้ฉันได้ถามเขา
ว่าสภาพของผู้เดินทางแห่งโลกเป็นเช่นไร
افسوس که سرمایه ز کف بیرون شد
وز دست اجل بسی جگرها خون شد
کس نآمد از آن جهان که پرسم از وی
کاحوال مسافران دنیا چون شد
น่าเสียดายที่สมุดแห่งความหนุ่มถูกม้วนเก็บไป
และฤดูใบไม้ผลิสดใหม่แห่งชีวิตกลายเป็นฤดูหนาว
นกแห่งความเบิกบานที่มีนามว่าวัยเยาว์
น่าเสียดายที่ฉันไม่รู้ว่ามันมาเมื่อใดและไปเมื่อใด
افسوس که نامهٔ جوانی طی شد
و آن تازه بهار زندگانی دی شد
آن مرغ طرب که نام او بود شباب
افسوس ندانم که کی آمد کی شد
โอ้ อีกไม่นานเราจะไม่มี และโลกยังคงอยู่
ทั้งชื่อและร่องรอยของเราก็จะไม่มี
ก่อนหน้านี้เราไม่มี และก็ไม่มีสิ่งใดบกพร่อง
หลังจากนี้เมื่อเราไม่มี ก็จะเป็นเช่นเดิม
ای بس که نباشیم و جهان خواهد بود
نی نام ز ما و نی‌ نشان خواهد بود
زین پیش نبودیم و نبد هیچ خلل
زین پس چو نباشیم همان خواهد بود
เหตุผลนี้ที่วิ่งไปในหนทางแห่งความสุข
วันหนึ่งบอกเจ้านับร้อยครั้งว่า
จงคว้าลมหายใจหนึ่งนี้ในเวลาของเจ้าไว้ เพราะเจ้ามิใช่
ผักที่ถูกเก็บเกี่ยวแล้วงอกขึ้นใหม่ได้
این عقل که در ره سعادت پوید
روزی صد بار خود تو را می‌گوید
دریاب تو این یک دم وقتت که نه‌ای
آن تره که بدروند و دیگر روید
กองคาราวานแห่งชีวิตนี้ช่างผ่านไปน่าประหลาด
จงคว้าลมหายใจที่ผ่านไปด้วยความรื่นเริงไว้
ผู้รินเหล้าเอ๋ย เจ้าจะกินความทุกข์เรื่องวันพรุ่งของเพื่อนไปทำไม
จงยกจอกมาเถิด เพราะราตรีกำลังผ่านไป
این قافلهٔ عمر عجب می‌گذرد
دریاب دمی که با طرب می‌گذرد
ساقی غم فردای حریفان چه خوری
پیش آر پیاله را که شب می‌گذرد
กาลเวลามาหาเจ้าบนหลังของฉัน
และจากฉัน ทุกการงานล้วนออกมาไม่งดงาม
วิญญาณตั้งใจจะจากไป ฉันบอกว่าอย่าไปเลย
มันตอบว่า ฉันจะทำอย่างไร บ้านกำลังพังทลายลงมา
بر پشت من از زمانه تو می‌آید
وز من همه کار نانکو می‌آید
جان عزم رحیل کرد و گفتم بمرو
گفتا چه کنم خانه فرومی‌آید
บนกงล้อฟากฟ้า ไม่มีผู้ใดเคยมีชัย
และแผ่นดินก็ไม่เคยอิ่มจากการกลืนกินมนุษย์
เจ้าลำพองว่ามันยังไม่กลืนกินเจ้า
อย่ารีบร้อน มันก็จะกลืนกิน ยังไม่สายไป
بر چرخ فلک هیچ کسی چیر نشد
وز خوردن آدمی زمین سیر نشد
مغرور بدانی که نخورده‌ست تو را
تعجیل مکن هم بخورد دیر نشد
แม้พวกเขาจะประดับโลกไว้ต่อหน้าเจ้า
อย่าโน้มเอียงไปหามัน เพราะผู้มีปัญญาไม่โน้มเอียง
มากมายเยี่ยงเจ้าจากไป และมากมายจะมา
จงฉวยส่วนของเจ้าไว้ ก่อนที่เขาจะฉวยเจ้าไป
بر چشم تو عالم ارچه می‌آرایند
مگرای بدان که عاقلان نگرایند
بسیار چو تو روند و بسیار آیند
بربای نصیب خویش کت بربایند
เมื่อปากกาแห่งลิขิตขีดเขียนบนตัวฉันโดยไม่มีฉัน
เหตุใดเขาจึงคิดบัญชีดีชั่วของมันจากฉัน
วานนี้ไม่มีฉัน วันนี้ก็เหมือนวานที่ไม่มีฉันและเจ้า
พรุ่งนี้เขาจะเรียกฉันไปสู่ผู้พิพากษาด้วยหลักฐานใด
بر من قلم قضا چو بی من رانند
پس نیک و بدش ز من چرا می‌دانند
دی بی من و امروز چو دی بی من و تو
فردا به چه حجتم به داور خوانند
เจ้าจะเป็นเชลยของสีสันและกลิ่นหอมอีกนานเพียงไร
เจ้าจะไล่ตามทุกสิ่งอันน่าเกลียดและงดงามอีกนานเพียงไร
แม้เจ้าจะเป็นน้ำพุซัมซัม หรือน้ำอมฤต
ในที่สุดเจ้าก็จะจมลงสู่ใจกลางธุลี
تا چند اسیر رنگ و بو خواهی شد
چند از پی هر زشت و نکو خواهی شد
گر چشمهٔ زمزمی و گر آب حیات
آخر به دل خاک فروخواهی شد
จนกว่าจะเดินตามทางของนักพรตพเนจร ย่อมไม่สำเร็จ
จนกว่าจะล้างใบหน้าด้วยเลือดในดวงใจ ย่อมไม่สำเร็จ
เจ้าจะครุ่นคิดปรุงแต่งไปไย จนกว่าเยี่ยงผู้มีใจไหม้เกรียม
เจ้าจะละทิ้งตัวตนของเจ้าอย่างเป็นอิสระ ย่อมไม่สำเร็จ
تا راه قلندری نپویی نشود
رخساره بخون دل نشویی نشود
سودا چه پزی تا که چو دلسوختگان
آزاد به ترک خود نگویی نشود
ตั้งแต่ดาวศุกร์และดวงจันทร์ปรากฏบนฟากฟ้า
ไม่มีผู้ใดเคยเห็นสิ่งใดดีไปกว่าเหล้าบริสุทธิ์
ฉันฉงนใจกับพวกพ่อค้าเหล้าว่าพวกเขา
จะซื้อสิ่งใดที่ดีไปกว่าสิ่งที่พวกเขาขาย
تا زهره و مه در آسمان گشت پدید
بهتر ز می ناب کسی هیچ ندید
من در عجبم ز می‌فروشان کایشان
به زآن‌که فروشند چه خواهند خرید
เมื่อโชคลาภและอายุ ทำให้มากหรือน้อยไม่ได้
ก็อย่าทำให้ดวงใจเศร้าหมองด้วยเรื่องมากน้อย
กิจการของฉันและเจ้า จะให้เป็นไปตามใจฉันและเจ้า
แม้ทำจากขี้ผึ้งด้วยมือของตนเองก็ยังทำไม่ได้
چون روزی و عمر بیش و کم نتوان کرد
دل را به کم و بیش دژم نتوان کرد
کار من و تو چنان‌که رای من و توست
از موم به دست خویش هم نتوان کرد
พระผู้ทรงชีวิตที่ทรงสร้างศีรษะและใบหน้าด้วยอานุภาพ
พระองค์เดียวกันนั่นเองที่สร้างศัตรูขึ้นเสมอ
เขากล่าวว่าช่างปั้นขวดคงมิใช่มุสลิม
แล้วเจ้าจะว่าอย่างไรกับพระองค์ที่ทรงสร้างน้ำเต้า
حیی که به قدرت سر و رو می‌سازد
همواره همو کار عدو می‌سازد
گویند قرابه‌گر مسلمان نبود
او را تو چه گویی که کدو می‌سازد
ในกาลเวลา เมื่อเขาส่งข่าวว่าดอกไม้บานสด
คนงามเอ๋ย จงสั่งให้เขารินเหล้าพอประมาณ
จากนางฟ้า วัง สวรรค์ และนรก
จงนั่งอย่างปลอดพ้น เพราะสิ่งเหล่านั้นล้วนเป็นแต่ข่าวลือ
در دهر چو آواز گل تازه دهند
فرمای بتا که می به‌اندازه دهند
از حور و قصور و ز بهشت و دوزخ
فارغ بنشین که آن هر آوازه دهند
ในกาลเวลา ผู้ใดที่มีขนมปังครึ่งชิ้น
มีรังสำหรับพักพิงสักแห่ง
ไม่เป็นทาสของผู้ใด และไม่เป็นนายของผู้ใด
จงบอกเขาว่าจงอยู่อย่างรื่นรมย์ เพราะเขามีโลกที่แสนสุข
در دهر هر آن‌که نیم‌نانی دارد
از بهر نشست آشیانی دارد
نه خادم کس بود نه مخدوم کسی
گو شاد بزی که خوش‌جهانی دارد
ชาวนาแห่งลิขิตหว่านและเก็บเกี่ยวมามากเยี่ยงเรา
การกินความทุกข์อย่างเปล่าประโยชน์ไม่เกิดผลใด
จงเติมเหล้าเต็มจอกและใส่ในมือฉันโดยเร็ว
ให้ฉันได้ดื่มอีก เพราะสิ่งที่ต้องเป็นก็เป็นไปหมดแล้ว
دهقان قضا بسی چو ما کشت و درود
غم خوردن بیهوده نمی‌دارد سود
پر کن قدح می به کفم درنه زود
تا باز خورم که بودنی‌ها همه بود
วันนี้ช่างรื่นรมย์ อากาศไม่ร้อนและไม่หนาว
เมฆชะล้างฝุ่นจากใบหน้าสวนดอกไม้
นกไนติงเกลด้วยภาษาแห่งอาการของมัน พูดกับดอกกุหลาบเหลืองว่า
มันร้องตะโกนว่า ต้องดื่มเหล้าเสียเถิด
روزی‌ست خوش و هوا نه گرم است و نه سرد
ابر از رخ گلزار همی‌شوید گرد
بلبل به زبان حال خود با گل زرد
فریاد همی‌کند که می باید خورد
ก่อนที่เขาจะจู่โจมเหนือศีรษะของเจ้า
จงสั่งให้เขานำเหล้าสีดอกกุหลาบมา
เจ้ามิใช่ทองคำ คนโง่เขลาผู้เผลอเรอเอ๋ย ที่พวกเขาจะ
ฝังเจ้าไว้ในธุลีแล้วขุดขึ้นมาอีก
زآن پیش که بر سرت شبیخون آرند
فرمای که تا بادهٔ گلگون آرند
تو زر نه‌ای ای غافل نادان که تو را
در خاک نهند و باز بیرون آرند
อายุของเจ้าจะผ่านไปด้วยการหลงตัวเองอีกนานเพียงไร
หรือผ่านไปด้วยการไล่ตามความไม่มีและความมี
จงดื่มเหล้าเถิด เพราะชีวิตที่มีความตายไล่ตามอยู่
ให้ผ่านไปในการหลับใหลหรือในความเมา ยังดีกว่า
عمرت تا کی به خودپرستی گذرد
یا در پی نیستی و هستی گذرد
می نوش که عمری که اجل در پی اوست
آن به که به خواب یا به مستی گذرد
ไม่มีผู้ใดไขปมความลับแห่งความตายได้
ไม่มีผู้ใดย่างก้าวออกไปนอกวงกลมได้
ฉันเฝ้ามองตั้งแต่ผู้เริ่มต้นจนถึงปรมาจารย์
ความอ่อนแอนั้นอยู่ในมือของทุกคนที่เกิดจากแม่
کس مشکل اسرار اجل را نگشاد
کس یک قدم از دایره بیرون ننهاد
من می‌نگرم ز مبتدی تا استاد
عجز است به دست هرکه از مادر زاد
จงลดความโลภต่อโลกลง และจงอยู่อย่างพอใจ
จงตัดสายสัมพันธ์กับความดีและร้ายของกาลเวลา
จงจับเหล้าไว้ในมือและปอยผมคนรัก เพราะในไม่ช้า
มันก็จะผ่านพ้นไป และสองสามวันนี้จะไม่คงอยู่
کم کن طمع از جهان و می‌زی خرسند
از نیک و بد زمانه بگسل پیوند
می در کف و زلف دلبری گیر که زود
هم بگذرد و نماند این روزی چند
แม้ความทุกข์และความเจ็บปวดของฉันจะยืดยาว
ความสำราญและความรื่นเริงของเจ้าก็เชิดหน้าชูตา
อย่าพิงพักกับทั้งสอง เพราะการหมุนของฟากฟ้า
มีเล่ห์เพทุบายนับพันชนิดอยู่หลังม่าน
گرچه غم و رنج من درازی دارد
عیش و طرب تو سرفرازی دارد
بر هر دو مکن تکیه که دوران فلک
در پرده هزار گونه بازی دارد
กงล้อฟากฟ้าไม่เคยยกดอกไม้ใดขึ้นจากพื้นดิน
โดยไม่ทุบมันทิ้งและคืนมันสู่พื้นดิน
หากเมฆพัดพาเอาธุลีขึ้นไปดั่งน้ำ
มันจะโปรยเลือดของคนรักลงมาจนวันพิพากษา
گردون ز زمین هیچ گلی برنارد
کش نشکند و هم به زمین نسپارد
گر ابر چو آب خاک را بردارد
تا حشر همه خون عزیزان بارد
หากลมหายใจเดียวของเจ้าผ่านพ้นไปจากชีวิต
อย่าปล่อยให้มันผ่านไปเว้นแต่ด้วยความสำราญ
จงระวัง เพราะต้นทุนแห่งการค้าของโลก
คืออายุ ที่ผ่านไปตามวิถีที่เจ้าให้มันผ่าน
گر یک نفست ز زندگانی گذرد
مگذار که جز به شادمانی گذرد
هشدار که سرمایهٔ سودای جهان
عمر است چنان کش گذرانی گذرد
เขากล่าวว่า จะมีสวรรค์และนางฟ้าตาโต
ที่นั่นจะมีเหล้า น้ำนม และน้ำผึ้ง
หากเราเลือกเหล้าและคนรัก จะเป็นไรไป
เพราะบั้นปลายของเรื่องก็จะเป็นเช่นนั้นอยู่ดี
گویند بهشت و حورعین خواهد بود
آنجا می و شیر و انگبین خواهد بود
گر ما می و معشوق گزیدیم چه باک
چون عاقبت کار چنین خواهد بود
เขากล่าวว่า จะมีสวรรค์ นางฟ้า และธารเกาษัร
จะมีธารเหล้า น้ำนม น้ำผึ้ง และน้ำตาล
จงเติมเหล้าเต็มจอกและวางในมือฉัน
เงินสดหนึ่งย่อมดีกว่าเงินผ่อนพันหนึ่ง
گویند بهشت و حور و کوثر باشد
جوی می و شیر و شهد و شکر باشد
پر کن قدح باده و بر دستم نه
نقدی ز هزار نسیه خوش‌تر باشد
เขากล่าวว่า บรรดาผู้ที่ครองศีลนั้น
ตายไปอย่างไร ก็จะฟื้นขึ้นมาอย่างนั้น
เราอยู่กับเหล้าและคนรักอยู่เสมอ
บางทีในวันพิพากษาเขาจะปลุกเราขึ้นเช่นนั้น
گویند هر آن کسان که با پرهیزند
زآن‌سان که بمیرند چنان برخیزند
ما با می و معشوقه از آنیم مدام
باشد که به حشرمان چنان انگیزند
จงดื่มเหล้าที่พรากความมากและน้อยจากดวงใจ
และพรากความครุ่นคิดถึงเจ็ดสิบสองนิกายไป
อย่าละเว้นจากยาวิเศษที่ดื่มเพียงจิบเดียว
ก็พรากโรคภัยไปนับพัน
می خور که ز دل کثرت و قلت ببرد
و اندیشه هفتاد و دو ملت ببرد
پرهیز مکن ز کیمیایی که از او
یک جرعه خوری هزار علت ببرد
ทุกความลับที่อยู่ในใจของผู้รู้
ต้องซ่อนเร้นยิ่งกว่านกอังกา
เพราะในหอยมุก จากการซ่อนเร้นจึงกลายเป็นไข่มุก
หยาดน้ำนั้นคือความลับในดวงใจของท้องทะเล
هر راز که اندر دل دانا باشد
باید که نهفته‌تر ز عنقا باشد
کاندر صدف از نهفتگی گردد در
آن قطره که راز دل دریا باشد
ทุกเช้าที่ใบหน้าดอกทิวลิปรับน้ำค้าง
และเรือนร่างดอกไวโอเล็ตในสวนโน้มลง
ฉันชอบใจในดอกตูมโดยแท้
ที่มันรวบชายผ้าของตนไว้มิดชิด
هر صبح که روی لاله شبنم گیرد
بالای بنفشه در چمن خم گیرد
انصاف مرا ز غنچه خوش می‌آید
کاو دامن خویشتن فراهم گیرد
ดวงใจของฉันไม่เคยขาดจากความรู้เลย
มีความลับเหลืออยู่น้อยนักที่ฉันยังไม่รู้
เจ็ดสิบสองปีฉันครุ่นคิดทั้งกลางวันและกลางคืน
จึงประจักษ์แก่ฉันว่า ไม่มีสิ่งใดที่ประจักษ์เลย
هرگز دل من ز علم محروم نشد
کم ماند ز اسرار که معلوم نشد
هفتاد و دو سال فکر کردم شب و روز
معلومم شد که هیچ معلوم نشد
เมล็ดพันธุ์แห่งความหวังก็คงเหลืออยู่ในลานนวด
สวนและคฤหาสน์ก็คงอยู่ต่อไปโดยไม่มีเจ้าและฉัน
เงินและทองของเจ้า ตั้งแต่หนึ่งเหรียญจนถึงหนึ่งเมล็ดข้าว
จงกินร่วมกับมิตร มิฉะนั้นมันจะตกแก่ศัตรู
هم دانهٔ امید به خرمن ماند
هم باغ و سرای بی تو و من ماند
سیم و زر خویش از درمی تا به جوی
با دوست بخور گرنه به دشمن ماند
เหล่ามิตรผู้ร่วมใจล้วนจากมือไปหมดแล้ว
ล้มลงต่ำอยู่ใต้เท้าความตายทีละคน
เราดื่มเหล้าจากถ้วยเดียวกันในงานเลี้ยงแห่งชีวิต
พวกเขาเมาก่อนเราสองสามรอบ
یاران موافق همه از دست شدند
در پای اجل یکان یکان پست شدند
خوردیم ز یک شراب در مجلس عمر
دوری دو سه پیشتر ز ما مست شدند
เหล้าจอกเดียวมีค่าเท่าดวงใจและศาสนานับร้อย
เหล้าจิบเดียวมีค่าเท่าอาณาจักรจีน
บนพื้นพิภพไม่มีสิ่งใดนอกจากเหล้าทับทิม
ความขมที่มีค่าเท่าดวงชีวิตอันหวานนับพัน
یک جام شراب صد دل و دین ارزد
یک جرعهٔ می مملکت چین ارزد
جز بادهٔ لعل نیست در روی زمین
تلخی که هزار جان شیرین ارزد
เป็นหยาดน้ำหยดหนึ่งแล้วกลายเป็นหนึ่งเดียวกับทะเล
เป็นละอองธุลีเม็ดหนึ่งแล้วกลายเป็นหนึ่งเดียวกับดิน
การมาและไปของเจ้าในโลกนี้คือสิ่งใด
แมลงวันตัวหนึ่งปรากฏขึ้นแล้วก็หายไป
یک قطرهٔ آب بود با دریا شد
یک ذرهٔ خاک با زمین یکتا شد
آمدشدن تو اندر این عالم چیست
آمد مگسی پدید و ناپیدا شد
หากคนหนึ่งได้ขนมปังพอสำหรับสองวัน
กับน้ำเย็นสักจิบจากเหยือกที่แตกร้าว
เหตุใดจึงต้องเป็นลูกน้องของคนต่ำกว่าตน
หรือเหตุใดจึงต้องรับใช้คนเสมอตน
یک نان به دو روز اگر بود حاصل مرد
از کوزه شکسته‌ای دمی آبی سرد
مأمور کم از خودی چرا باید بود
یا خدمت چون خودی چرا باید کرد
จงนำทับทิมนั้นในแก้วใสเรียบมา
และจงนำเพื่อนสนิทของทุกผู้เป็นไทมา
เมื่อเจ้ารู้ว่าอายุขัยของโลกธุลีนี้
เป็นเพียงลมที่ผ่านไปในพลัน จงนำเหล้ามา
آن لعل در آبگینهٔ ساده بیار
وآن محرم و مونس هر آزاده بیار
چون می‌دانی که مدت عالم خاک
باد است که زود بگذرد باده بیار
มิตรเอ๋ย เจ้าจะกังวลเรื่องสิ่งที่ต้องเป็นไปทำไม
และทรมานดวงใจและวิญญาณด้วยความคิดเปล่าประโยชน์
จงอยู่อย่างเบิกบานและใช้ชีวิตในโลกอย่างมีความสุข
กิจการนี้เขามิได้ปรึกษาเจ้าตั้งแต่แรก
از بودنی ای دوست چه داری تیمار
وز فکرت بیهوده دل و جان افکار
خرم بزی و جهان به شادی گذران
تدبیر نه با تو کرده‌اند اول کار
ฟากฟ้าที่ไม่ทำสิ่งใดนอกจากเพิ่มความทุกข์
ไม่วางสิ่งใดไว้ที่เดิมโดยไม่คว้ามันไปเสียก่อน
หากผู้ที่ยังไม่มาได้รู้ว่าเรา
ทนทุกข์อะไรจากโลกนี้ ก็จะไม่มา
افلاک که جز غم نفزایند دگر
ننهند به جا تا نربایند دگر
ناآمدگان اگر بدانند که ما
از دهر چه می‌کشیم نایند دگر
ดวงใจเอ๋ย อย่ากินความทุกข์ของโลกอันเก่าคร่ำนี้
เจ้าไม่ได้ไร้ความหมาย อย่ากินความทุกข์อันเปล่าเปลือง
เมื่อสิ่งที่เป็นแล้วผ่านไป และสิ่งที่ยังไม่เป็นก็ไม่ปรากฏ
จงเบิกบาน อย่ากินความทุกข์ของสิ่งที่เป็นและไม่เป็น
ای دل غم این جهان فرسوده مخور
بیهوده نه‌ای غمان بیهوده مخور
چون بوده گذشت و نیست نابوده پدید
خوش باش غم بوده و نابوده مخور
ดวงใจเอ๋ย สมมุติว่าเจ้าได้ครอบครองสมบัติของโลกทั้งปวง
สมมุติว่าสวนแห่งความรื่นเริงของเจ้าเขียวชอุ่มด้วยหญ้า
แล้วบนหญ้าเขียวนั้น คืนหนึ่งดั่งหยดน้ำค้าง
สมมุติว่าเจ้านั่งลง แล้วยามเช้าก็ลุกจากไป
ایدل همه اسباب جهان خواسته گیر
باغ طربت به سبزه آراسته گیر
و آنگاه بر آن سبزه شبی چون شبنم
بنشسته و بامداد برخاسته گیر
ชาวหลุมศพเหล่านี้กลายเป็นธุลีและฝุ่นผง
ทุกละอองแยกจากทุกละอองไปคนละทาง
โอ้ นี่คือเหล้าอะไรที่จนถึงวันนับบัญชี
พวกเขายังไร้สติและไม่รู้เรื่องกิจการทั้งปวง
این اهل قبور خاک گشتند و غبار
هر ذره ز هر ذره گرفتند کنار
آه این چه شراب است که تا روز شمار
بیخود شده و بی‌خبرند از همه کار
อิฐปิดปากไหเหล้ายังดีกว่าอาณาจักรของญัม
กลิ่นจอกเหล้ายังหอมกว่าอาหารของมัรยัม
เสียงถอนหายใจยามเช้าจากอกคนเมาค้าง
ยังดีกว่าเสียงครวญของบูซะอีดและอัดฮัม
خشت سر خم ز ملکت جم خوشتر
بوی قدح از غذای مریم خوشتر
آه سحری ز سینهٔ خماری
از نالهٔ بوسعید و ادهم خوشتر
ในวงกลมของฟากฟ้าที่ก้นบึ้งมองไม่เห็น
มีจอกหนึ่งที่ทุกคนถูกให้ดื่มตามวาระ
เมื่อวาระมาถึงคราวของเจ้า อย่าถอนหายใจ
จงดื่มด้วยใจเบิกบาน เพราะมันคือวาระ มิใช่การกดขี่
در دایره سپهر ناپیدا غور
جامی‌ست که جمله را چشانند بدور
نوبت چو به دور تو رسد آه مکن
می نوش به خوشدلی که دور است نه جور
วานนี้ฉันเห็นช่างปั้นหม้อในตลาด
เขากระทืบเท้าลงบนก้อนดินซ้ำแล้วซ้ำเล่า
และก้อนดินนั้นด้วยภาษาแห่งอาการพูดกับเขาว่า
ฉันเคยเป็นเยี่ยงเจ้ามาก่อน จงปฏิบัติต่อฉันด้วยดี
دی کوزه‌گری بدیدم اندر بازار
بر پاره گلی لگد همی زد بسیار
و آن گل بزبان حال با او می‌گفت
من همچو تو بوده‌ام مرا نیکودار
จงดื่มเหล้าที่เป็นชีวิตนิรันดร์นั้น
เป็นต้นทุนแห่งความสำราญของวัยหนุ่ม จงดื่ม
มันแผดเผาดั่งไฟ ทว่าความทุกข์นั้น
มันปลอบประโลมดั่งน้ำแห่งชีวิต จงดื่ม
ز آن می که حیات جاودانیست بخور
سرمایه لذت جوانی است بخور
سوزنده چو آتش است لیکن غم را
سازنده چو آب زندگانی است بخور
หากเจ้าดื่มเหล้า จงดื่มกับผู้มีปัญญา
หรือดื่มกับคนงามแก้มดั่งทิวลิปผู้ยิ้มแย้ม
อย่าดื่มมาก อย่าดื่มพร่ำเพรื่อ อย่าเปิดเผย
จงดื่มน้อย ดื่มเป็นครั้งคราว และดื่มอย่างลับๆ
گر باده خوری تو با خردمندان خور
یا با صنمی لاله رخی خندان خور
بسیار مخور ورد مکن فاش مساز
اندک خور و گه گاه خور و پنهان خور
ยามรุ่งสางแล้ว ลุกขึ้นเถิด เด็กหนุ่มผู้งดงาม
จงเติมจอกแก้วให้เต็มด้วยเหล้าทับทิม
เพราะลมหายใจที่ยืมมานี้ในมุมแห่งความดับสูญ
เจ้าจะเสาะหาอีกมากมาย แต่จะไม่พบอีก
وقت سحر است خیز ای طرفه پسر
پر بادهٔ لعل کن بلورین ساغر
کاین یکدم عاریت در این کنج فنا
بسیار بجویی و نیابی دیگر
จากบรรดาผู้ที่จากไปตามหนทางอันยาวไกลนี้
มีผู้ใดกลับมาบอกความลับแก่เราบ้าง
ฉะนั้นบนทางแยกแห่งความโลภและความจำเป็นนี้
อย่าละเลยสิ่งใด เพราะเจ้าจะไม่ได้กลับมา
از جملهٔ رفتگان این راه دراز
باز آمده کیست تا به ما گوید راز
پس بر سر این دو راههٔ آز و نیاز
تا هیچ نمانی که نمی‌آیی باز
โอ้ผู้เฒ่าผู้มีปัญญา จงลุกขึ้นเช้ากว่านี้
และเพ่งมองเด็กที่ร่อนธุลีนั้นให้ถ้วนถี่
จงสั่งสอนเขาว่า จงร่อนอย่างแผ่วเบา
สมองของกัยโกบอดและดวงตาของปัรวีซ
ای پیر خردمند پگه‌تر برخیز
و آن کودک خاکبیز را بنگر تیز
پندش ده گو که نرم نرمک می‌بیز
مغز سر کیقباد و چشم پرویز
ยามรุ่งสางแล้ว ลุกขึ้นเถิด แหล่งแห่งความอ่อนหวาน
จงค่อยๆ ดื่มเหล้าและดีดพิณเบาๆ
เพราะบรรดาผู้ที่ยังอยู่นั้นก็อยู่ได้ไม่นาน
และบรรดาผู้ที่จากไปแล้ว ไม่มีผู้ใดกลับมา
وقت سحر است خیز ای مایه ناز
نرمک نرمک باده خور و چنگ نواز
کانها که بجایند نپایند بسی
و آنها که شدند کس نمیاید باز
ฉันเห็นนกตัวหนึ่งเกาะอยู่บนกำแพงเมืองฏูส
เบื้องหน้ามันมีกะโหลกของกัยกาวูสวางอยู่
มันพูดกับกะโหลกนั้นว่า อนิจจา อนิจจา
เสียงระฆังอยู่ไหน และเสียงครวญของกลองศึกอยู่ไหน
مرغی دیدم نشسته بر باره طوس
در پیش نهاده کله کیکاووس
با کله همی گفت که افسوس افسوس
کو بانگ جرسها و کجا ناله کوس
มีจอกหนึ่งที่สติปัญญาสรรเสริญ
จูบด้วยรักนับร้อยครั้งบนหน้าผากของมัน
ทว่าช่างปั้นหม้อแห่งกาลเวลาปั้นจอกงามเช่นนี้
ขึ้นมาแล้วก็ทุบมันลงกับพื้นอีกครั้ง
جامی است که عقل آفرین میزندش
صد بوسه ز مهر بر جبین میزندش
این کوزه‌گر دهر چنین جام لطیف
می‌سازد و باز بر زمین میزندش
คัยยาม หากเจ้าเมาด้วยเหล้า จงเบิกบานเถิด
หากเจ้านั่งกับคนงามหน้าดั่งจันทร์ จงเบิกบานเถิด
เมื่อบั้นปลายของกิจการโลกคือความว่างเปล่า
จงสมมุติว่าเจ้าว่างเปล่า และในขณะที่ยังมี จงเบิกบานเถิด
خیام اگر ز باده مستی خوش باش
با ماهرخی اگر نشستی خوش باش
چون عاقبت کار جهان نیستی است
انگار که نیستی چو هستی خوش باش
เมื่อคืนฉันเข้าไปในโรงปั้นหม้อ
เห็นเหยือกสองพันใบ ทั้งที่พูดได้และเงียบงัน
ในพลันเหยือกใบหนึ่งเปล่งเสียงร้องขึ้นว่า
ช่างปั้นเหยือก คนซื้อเหยือก และคนขายเหยือกอยู่ไหน
در کارگه کوزه‌گری رفتم دوش
دیدم دو هزار کوزه گویا و خموش
ناگاه یکی کوزه برآورد خروش
کو کوزه‌گر و کوزه‌خر و کوزه فروش
วันเวลาแห่งกาลเวลาละอายต่อผู้ที่
นั่งจมอยู่ในความทุกข์ของวันเวลาด้วยดวงใจอันหดหู่
จงดื่มเหล้าในแก้วพร้อมเสียงครวญของพิณ
ก่อนที่แก้วจะกระทบกับหิน
ایام زمانه از کسی دارد ننگ
کو در غم ایام نشیند دلتنگ
می خور تو در آبگینه با ناله چنگ
زان پیش که آبگینه آید بر سنگ
จากก้อนดินสีดำจนถึงยอดดาวเสาร์
ฉันไขปมความยากทั้งปวงได้หมดสิ้น
ฉันคลายพันธนาการอันยุ่งยากได้ด้วยเล่ห์อุบาย
ทุกพันธนาการคลายได้ เว้นแต่พันธนาการแห่งความตาย
از جرم گل سیاه تا اوج زحل
کردم همه مشکلات کلی را حل
بگشادم بندهای مشکل به حیل
هر بند گشاده شد به جز بند اجل
กับผู้มีเรือนร่างสูงสดกว่าฟ่อนดอกไม้
อย่าปล่อยจอกเหล้าและชายผ้าดอกไม้จากมือ
ก่อนที่ในพลัน ด้วยลมแห่งความตาย
อาภรณ์แห่งชีวิตของเราจะเป็นดั่งกลีบดอกไม้
با سرو قدی تازه‌تر از خرمن گل
از دست منه جام می و دامن گل
زان پیش که ناگه شود از باد اجل
پیراهن عمر ما چو پیراهن گل
มิตรเอ๋ย มาเถิด อย่ากินความทุกข์ของวันพรุ่งนี้
จงถือเอาลมหายใจเดียวของชีวิตนี้เป็นลาภ
พรุ่งนี้เมื่อเราผ่านพ้นวิหารแห่งความดับสูญนี้ไป
เราจะเสมอเท่าเทียมกับผู้มีอายุเจ็ดพันปี
ای دوست بیا تا غمِ فردا نخوریم
وین یک دمِ عمر را غنیمت شمریم
فردا که ازین دیرِ فنا درگذریم
با هفت‌هزارسالگان سربه‌سریم
กงล้อฟากฟ้านี้ที่เราต่างงุนงงอยู่ในมัน
เราถือว่ามันเป็นแบบอย่างของโคมวิเศษ
ดวงตะวันคือดวงประทีป และโลกคือโคม
เราดั่งภาพที่งุนงงอยู่ในนั้น
این چرخ فلک که ما در او حیرانیم
فانوس خیال از او مثالی دانیم
خورشید چراغ دان و عالم فانوس
ما چون صوریم کاندر او حیرانیم
จงลุกขึ้นจากนิทรา ให้เราได้ดื่มเหล้า
ก่อนที่เราจะถูกกาลเวลาบดขยี้
เพราะกงล้อผู้มีใบหน้าเยาะเย้ยนี้ ในวันหนึ่งพลัน
จะไม่ให้เวลาเราแม้พอจะดื่มน้ำสักอึก
برخیز ز خواب تا شرابی بخوریم
زان پیش که از زمانه تابی بخوریم
کاین چرخ ستیزه روی ناگه روزی
چندان ندهد زمان که آبی بخوریم
ฉันจะลุกขึ้นและตั้งใจแน่วแน่ต่อเหล้าบริสุทธิ์
ฉันจะย้อมสีหน้าตนให้เป็นสีอินทผลัม
สติปัญญาจอมจู้จี้นี้ ฉันจะสาดเหล้าหนึ่งกำมือ
ลงบนใบหน้ามัน ให้มันหลับใหลไป
برخیزم و عزم باده ناب کنم
رنگ رخ خود به رنگ عناب کنم
این عقل فضول پیشه را مشتی می
بر روی زنم چنانکه در خواب کنم
บนที่นอนแห่งธุลี ฉันเห็นผู้ที่หลับใหล
ใต้พื้นดิน ฉันเห็นผู้ที่ซ่อนเร้น
เท่าที่ฉันเพ่งมองไปยังทุ่งแห่งความไม่มี
ฉันเห็นทั้งผู้ที่ยังไม่มาและผู้ที่จากไปแล้ว
بر مفرش خاک خفتگان می‌بینم
در زیرزمین نهفتگان می‌بینم
چندانکه به صحرای عدم مینگرم
ناآمدگان و رفتگان می‌بینم
เราจะเป็นเชลยของเหตุผลในทุกวันอีกนานเพียงไร
ในกาลเวลา ร้อยปีหรือวันเดียวก็ไม่ต่างกัน
จงรินเหล้าลงในถ้วยเถิด ก่อนที่เรา
จะกลายเป็นเหยือกในโรงของช่างปั้นหม้อ
تا چند اسیر عقل هر روزه شویم
در دهر چه صد ساله چه یکروزه شویم
در ده تو بکاسه می از آن پیش که ما
در کارگه کوزه‌گران کوزه شویم
เมื่อที่พำนักของเราในกาลเวลานี้ไม่ถาวร
การอยู่โดยไร้เหล้าและคนรักจึงเป็นความผิดใหญ่หลวง
ฉันจะหวังและกลัวเรื่องของเก่าและของใหม่อีกนานเพียงไร
เมื่อฉันจากไป โลกจะเป็นของใหม่หรือของเก่าก็ช่างมัน
چون نیست مقام ما در این دهر مقیم
پس بی می و معشوق خطائیست عظیم
تا کی ز قدیم و محدث امیدم و بیم
چون من رفتم جهان چه محدث چه قدیم
ดวงตะวันฉันซ่อนไว้ด้วยดินไม่ได้
และความลับของกาลเวลาฉันก็เอ่ยไม่ได้
จากทะเลแห่งความครุ่นคิด ปัญญาของฉันคว้าขึ้นมา
ไข่มุกหนึ่งที่ด้วยความกลัว ฉันเจาะมันไม่ได้
خورشید به گل نهفت می‌نتوانم
و اسرار زمانه گفت می‌نتوانم
از بحر تفکرم برآورد خرد
دری که ز بیم سفت می‌نتوانم
ศัตรูกล่าวหาผิดๆ ว่าฉันเป็นนักปรัชญา
พระเจ้าทรงทราบว่าสิ่งที่เขาพูดนั้นฉันมิได้เป็น
ทว่าเมื่อฉันมาสู่รังแห่งความทุกข์นี้แล้ว
อย่างน้อยที่สุดฉันก็ควรรู้ว่าฉันคือใคร
دشمن به غلط گفت که من فلسفیم
ایزد داند که آنچه او گفت نیم
لیکن چو در این غم آشیان آمده‌ام
آخر کم از آنکه من بدانم که کیم
เราคือต้นกำเนิดแห่งความสุขและขุมแห่งความทุกข์
เราคือทุนแห่งความยุติธรรมและรากแห่งการกดขี่
เราต่ำและสูง เราสมบูรณ์และบกพร่อง
เราคือกระจกที่ขึ้นสนิมและคือจอกของญัม
مائیم که اصل شادی و کان غمیم
سرمایهٔ دادیم و نهاد ستمیم
پستیم و بلندیم و کمالیم و کمیم
آئینهٔ زنگ خورده و جام جمیم
ฉันมิได้ไม่ดื่มเหล้าเพราะความยากไร้
หรือมิได้ไม่ดื่มเพราะกลัวความอัปยศและความเมา
ฉันดื่มเหล้าเพื่อความเบิกบานใจ
บัดนี้ที่เจ้ามาสถิตในดวงใจฉันแล้ว ฉันจึงไม่ดื่ม
من می نه ز بهر تنگدستی نخورم
یا از غم رسوایی و مستی نخورم
من می ز برای خوشدلی میخوردم
اکنون که تو بر دلم نشستی نخورم
ฉันมีชีวิตอยู่โดยปราศจากเหล้าบริสุทธิ์ไม่ได้
ฉันแบกภาระของร่างกายโดยปราศจากเหล้าไม่ได้
ฉันเป็นทาสของลมหายใจนั้นที่ผู้รินเหล้ากล่าวว่า
จงรับอีกจอกหนึ่ง แล้วฉันตอบว่า ฉันรับไม่ไหวแล้ว
من بی می ناب زیستن نتوانم
بی باده کشید بارتن نتوانم
من بنده آن دمم که ساقی گوید
یک جام دگر بگیر و من نتوانم
เป็นระยะๆ จะมีผู้หนึ่งผุดขึ้นมาว่า นี่คือฉัน
มาพร้อมความมั่งคั่ง เงินและทองว่า นี่คือฉัน
เมื่อกิจการเล็กๆ ของเขาเข้าที่เข้าทางในวันหนึ่ง
ในพลันความตายก็ผุดจากที่ซุ่มว่า นี่คือฉัน
هر یک چندی یکی برآید که منم
با نعمت و با سیم و زر آید که منم
چون کارک او نظام گیرد روزی
ناگه اجل از کمین برآید که منم
ครั้งหนึ่งเราเป็นเด็กแล้วได้เป็นศิษย์
ครั้งหนึ่งเราภูมิใจในความเป็นปรมาจารย์ของตน
จงฟังบทสรุปว่าเราได้พบกับสิ่งใด
เราออกมาจากธุลี แล้วกลายเป็นลมไป
یک چند به کودکی باستاد شدیم
یک چند به استادی خود شاد شدیم
پایان سخن شنو که ما را چه رسید
از خاک در آمدیم و بر باد شدیم
ไม่มีวันใดที่ฉันเป็นอิสระจากพันธนาการของโลก
ไม่มีแม้ลมหายใจเดียวที่ฉันเบิกบานในการมีอยู่ของตน
ฉันฝึกฝนเป็นศิษย์ของกาลเวลามามากมาย
ทว่าในกิจการของโลก ฉันยังมิได้เป็นปรมาจารย์
یک روز ز بند عالم آزاد نیم
یک دمزدن از وجود خود شاد نیم
شاگردی روزگار کردم بسیار
در کار جهان هنوز استاد نیم
วานที่ผ่านไปแล้ว อย่ารำลึกถึงมันเลย
พรุ่งที่ยังไม่มาถึง อย่าร้องคร่ำครวญถึงมัน
อย่าสร้างรากฐานบนสิ่งที่ยังไม่มาและที่ผ่านไปแล้ว
จงเบิกบานในบัดนี้ และอย่าโยนชีวิตทิ้งไปกับลม
از دی که گذشت هیچ ازو یاد مکن
فردا که نیامده ست فریاد مکن
برنامده و گذشته بنیاد مکن
حالی خوش باش و عمر بر باد مکن
ดวงตาเอ๋ย หากเจ้ามิได้บอด จงมองดูหลุมศพ
และมองดูโลกที่เต็มไปด้วยความวุ่นวายและอลหม่านนี้
กษัตริย์ ผู้นำ และเจ้าเหนือหัวล้วนอยู่ใต้ธุลี
จงมองดูใบหน้าดั่งจันทร์ที่อยู่ในปากมด
ای دیده اگر کور نئی گور ببین
وین عالم پر فتنه و پر شور ببین
شاهان و سران و سروران زیر گلند
روهای چو مه در دهن مور ببین
จงลุกขึ้นและอย่ากินความทุกข์ของโลกอันผ่านพ้นนี้
จงนั่งลงและใช้ลมหายใจหนึ่งไปด้วยความสำราญ
หากในธรรมชาติของโลกมีความซื่อสัตย์อยู่บ้าง
วาระก็จะไม่มาถึงเจ้าต่อจากผู้อื่นดอก
برخیز و مخور غم جهان گذران
بنشین و دمی به شادمانی گذران
در طبع جهان اگر وفایی بودی
نوبت بتو خود نیامدی از دگران
เมื่อผลที่มนุษย์ได้ในทุ่งเค็มแห่งนี้
มีแต่กินความทุกข์จนกว่าจะสิ้นใจ
ผู้ที่จากโลกนี้ไปเร็วนั้นมีดวงใจเบิกบาน
และผู้ที่ไม่เคยมาสู่โลกเลยก็เป็นสุข
چون حاصل آدمی در این شورستان
جز خوردن غصه نیست تا کندن جان
خرم دل آنکه زین جهان زود برفت
و آسوده کسی که خود نیامد به جهان
ฉันจากไปแล้ว ในที่พำนักแห่งความอยุติธรรมนี้
ในมือจะไม่เหลืออะไรนอกจากลม
ผู้ที่ควรยินดีในความตายของฉันก็คือ
ผู้ที่พ้นจากมือของความตายได้
رفتم که در این منزل بیداد بدن
در دست نخواهد به جز از باد بدن
آن را باید به مرگ من شاد بدن
کز دست اجل تواند آزاد بدن
ฉันเห็นนักพเนจรคนหนึ่งนั่งอยู่บนอานแห่งพื้นดิน
ไม่มีทั้งความนอกรีตและอิสลาม ไม่มีทั้งโลกและศาสนา
ไม่มีทั้งสัจจะและความจริง ไม่มีทั้งบัญญัติและความแน่นอน
ในสองโลก ใครเล่ามีความกล้าเช่นนี้
رندی دیدم نشسته بر خنگ زمین
نه کفر و نه اسلام و نه دنیا و نه دین
نه حق نه حقیقت نه شریعت نه یقین
اندر دو جهان کرا بود زهره این
การพอใจกับกระดูกชิ้นเดียวเยี่ยงแร้ง
ดีกว่าเป็นกาฝากบนโต๊ะอาหารของคนต่ำช้า
กับขนมปังข้าวบาร์เลย์ของตนเอง จริงแท้ว่าดีกว่า
คลุกเคล้ากับอาหารเลิศรสของคนถ่อยทุกผู้
قانع به یک استخوان چو کرکس بودن
به ز آن که طفیل خوان ناکس بودن
با نان جوین خویش حقا که به است
کالوده و پالوده هر خس بودن
คนกลุ่มหนึ่งครุ่นคิดในหนทางแห่งศาสนา
คนกลุ่มหนึ่งตกอยู่ในความคาดเดาบนทางแห่งความแน่นอน
ฉันหวั่นเกรงว่าวันหนึ่งจะมีเสียงร้องขึ้นว่า
โอ้ผู้ไม่รู้ทั้งหลาย หนทางมิใช่ทั้งทางนั้นและทางนี้
قومی متفکرند اندر ره دین
قومی به گمان فتاده در راه یقین
میترسم از آن که بانگ آید روزی
کای بیخبران راه نه آنست و نه این
มีวัวตัวหนึ่งบนฟากฟ้าและนามของมันคือปัรวีน
มีวัวอีกตัวหนึ่งซ่อนอยู่ใต้พื้นดิน
จงเปิดดวงตาแห่งปัญญาของเจ้าด้วยความแน่นอน
ใต้และเหนือ มองเห็นแต่ลาฝูงหนึ่งกับวัวสองตัว
گاویست در آسمان و نامش پروین
یک گاو دگر نهفته در زیر زمین
چشم خردت باز کن از روی یقین
زیر و زبر دو گاو مشتی خر بین
หากฉันมีมือบนฟากฟ้าเยี่ยงพระผู้เป็นเจ้า
ฉันจะยกฟากฟ้านี้ออกไปจากท่ามกลาง
แล้วสร้างฟากฟ้าใหม่ขึ้นมาอีกอันหนึ่งเช่นนั้น
ที่ผู้เป็นไทจะสมปรารถนาในดวงใจได้โดยง่าย
گر بر فلکم دست بدی چون یزدان
برداشتمی من این فلک را ز میان
از نو فلکی دگر چنان ساختمی
کازاده بکام دل رسیدی آسان
อย่าฟังถ้อยคำจากผู้ที่ปรุงแต่งไปกับกาลเวลา
จงขอเหล้ากลั่นบริสุทธิ์จากผู้งดงามที่มาแล้ว
ผู้ที่มาก่อนได้จากไปทีละคนๆ
ไม่มีผู้ใดให้ร่องรอยของผู้ที่จากไปกลับมา
مشنو سخن از زمانه ساز آمدگان
می خواه مروق به طراز آمدگان
رفتند یکان یکان فراز آمدگان
کس می ندهد نشان ز بازآمدگان
การดื่มเหล้าและวนเวียนอยู่กับคนงาม
ดีกว่าการทำตัวหน้าซื่อของนักพรตจอมหลอกลวง
หากคนรักและคนเมาต้องตกนรก
ก็จะไม่มีผู้ใดได้เห็นสวรรค์เลย
می خوردن و گرد نیکوان گردیدن
به زانکه بزرق زاهدی ورزیدن
گر عاشق و مست دوزخی خواهد بود
پس روی بهشت کس نخواهد دیدن
ไม่ควรบั่นทอนดวงใจอันเบิกบานด้วยความทุกข์
ไม่ควรบดขยี้ยามสุขของตนด้วยหินแห่งความทุกข์ระทม
ไม่มีผู้ใดล่วงรู้สิ่งลี้ลับว่าอะไรจะเกิดขึ้น
ต้องมีเหล้า มีคนรัก และพักผ่อนตามใจปรารถนา
نتوان دل شاد را به غم فرسودن
وقت خوش خود بسنگ محنت سودن
کس غیب چه داند که چه خواهد بودن
می باید و معشوق و به کام آسودن
ปราสาทที่เคยเทียบไหล่กับกงล้อฟากฟ้า
ที่เหล่ากษัตริย์เคยก้มหน้าลงต่อธรณีประตูของมัน
เราเห็นนกเขาตัวหนึ่งเกาะอยู่บนเชิงเทินของมัน
มันคูอยู่ว่า คูคูคูคู
آن قصر که با چرخ همیزد پهلو
بر درگه آن شهان نهادندی رو
دیدیم که بر کنگره‌اش فاخته‌ای
بنشسته همی گفت که کوکوکوکو
จากการมาและการไปของเรา มีประโยชน์อะไรเล่า
และจากเส้นด้ายแห่งความหวังในชีวิต มีเส้นพุ่งอะไรเล่า
ศีรษะและเท้าของคนงามในโลกมากมายนัก
ถูกเผาไหม้กลายเป็นธุลี ควันของมันอยู่ไหนเล่า
از آمدن و رفتن ما سودی کو
وز تار امید عمر ما پودی کو
چندین سروپای نازنینان جهان
می‌سوزد و خاک می‌شود دودی کو
เมื่อวิญญาณอันบริสุทธิ์ของฉันและเจ้าจากร่างไป
เขาจะวางอิฐสองก้อนบนหลุมของฉันและเจ้า
แล้วเพื่อทำอิฐหลุมศพให้ผู้อื่น
เขาจะเอาธุลีของฉันและเจ้าไปใส่ในแม่พิมพ์
از تن چو برفت جان پاک من و تو
خشتی دو نهند بر مغاک من و تو
و آنگاه برای خشت گور دگران
در کالبدی کشند خاک من و تو
จงดื่มเหล้าเถิด เพราะฟากฟ้าเพื่อทำลายฉันและเจ้า
มีเจตนาต่อวิญญาณอันบริสุทธิ์ของฉันและเจ้า
จงนั่งบนหญ้าเขียวและดื่มเหล้าใสเถิด
เพราะหญ้านี้จะงอกขึ้นมากมายจากธุลีของฉันและเจ้า
می‌خور که فلک بهر هلاک من و تو
قصدی دارد بجان پاک من و تو
در سبزه نشین و می روشن میخور
کاین سبزه بسی دمد ز خاک من و تو
สิ่งใดนอกจากเหล้า ยิ่งน้อยยิ่งดี
เหล้าเองก็ดีที่สุดเมื่อมาจากมือคนงามในกระโจม
ความเมา ความพเนจร และความหลงทางนั้นดี
เหล้าจิบเดียวดีกว่าตั้งแต่ปลาถึงดวงจันทร์
از هر چه بجز می است کوتاهی به
می هم ز کف بتان خرگاهی به
مستی و قلندری و گمراهی به
یک جرعه می ز ماه تا ماهی به
จงดูชายผ้าดอกกุหลาบที่ถูกลมเช้าเปิดแหวก
นกไนติงเกลเบิกบานด้วยความงามของดอกกุหลาบ
จงนั่งใต้ร่มเงาดอกกุหลาบ เพราะดอกกุหลาบมากมายนี้
โปรยลงสู่ธุลี ในยามที่เราก็กลายเป็นธุลี
بنگر ز صبا دامن گل چاک شده
بلبل ز جمال گل طربناک شده
در سایه گل نشین که بسیار این گل
در خاک فرو ریزد و ما خاک شده
ฉันจะกินความทุกข์ว่ามีหรือไม่มีอีกนานเพียงไร
และจะใช้ชีวิตนี้ด้วยความเบิกบานหรือไม่
จงเติมจอกเหล้าให้เต็มเถิด เพราะฉันไม่รู้ว่า
ลมหายใจที่สูดเข้าไปนี้ จะหายใจออกได้หรือไม่
تا کی غم آن خورم که دارم یا نه
وین عمر به خوشدلی گذارم یا نه
پرکن قدح باده که معلومم نیست
کاین دم که فرو برم برآرم یا نه
เหล้าเก่าจิบเดียวดีกว่าอาณาจักรใหม่
และจากทุกสิ่งที่มิใช่เหล้า จงหาทางออกไปเสียยังดีกว่า
ในมือ ยังดีกว่าบัลลังก์ของฟะรีดูนนับร้อยเท่า
อิฐปิดปากไหเหล้ายังดีกว่าอาณาจักรของกัยโคสรอ
یک جرعه می کهن ز ملکی نو به
وز هرچه نه می طریق بیرون شو به
در دست به از تخت فریدون صد بار
خشت سر خم ز ملک کیخسرو به
สมบัติของโลกเท่าที่เจ้าจะกินหรือจะสวมใส่
เจ้าได้รับอภัยหากดิ้นรนแสวงหามัน
ที่เหลือทั้งหมดได้มาเปล่าก็ไม่คุ้มค่า จงระวัง
อย่าขายอายุอันล้ำค่าเพื่อแลกกับมัน
آن مایه ز دنیا که خوری یا پوشی
معذوری اگر در طلبش میکوشی
باقی همه رایگان نیرزد هشدار
تا عمر گرانبها بدان نفروشی
จากการมาของฤดูใบไม้ผลิและการจากไปของฤดูหนาว
แผ่นแห่งการมีอยู่ของเราถูกม้วนเก็บไป
จงดื่มเหล้า! อย่ากินความทุกข์ เพราะปราชญ์กล่าวไว้ว่า
ความทุกข์ของโลกดั่งยาพิษ และยาแก้พิษของมันคือเหล้า
از آمدن بهار و از رفتن دی
اوراق وجود ما همی گردد طی
می خور! مخور اندوه که فرمود حکیم
غمهای جهان چو زهر و تریاقش می
ครั้งหนึ่งฉันซื้อเหยือกจากช่างปั้นหม้อ
เหยือกนั้นเล่าถึงความลับทุกอย่าง
ฉันเคยเป็นกษัตริย์ที่มีจอกทองคำ
บัดนี้ฉันกลายเป็นเหยือกของคนเมาค้างทุกผู้
از کوزه‌گری کوزه خریدم باری
آن کوزه سخن گفت ز هر اسراری
شاهی بودم که جام زرینم بود
اکنون شده‌ام کوزه هر خماری
เจ้าเอ๋ย ผู้เป็นผลลัพธ์ของสี่และเจ็ด
และเพราะเจ็ดกับสี่จึงเร่าร้อนอยู่เสมอ
จงดื่มเหล้าเถิด เพราะฉันบอกเจ้ามานับพันครั้ง
เจ้าจะไม่ได้กลับมา เมื่อจากไปแล้ว ก็จากไปเลย
ای آنکه نتیجهٔ چهار و هفتی
وز هفت و چهار دایم اندر تفتی
می خور که هزار بار بیشت گفتم
باز آمدنت نیست چو رفتی رفتی
ดวงใจเอ๋ย เจ้าไปไม่ถึงความลับของปริศนา
เจ้าไปไม่ถึงประเด็นแหลมคมของผู้เฉลียวฉลาด
ที่นี่ จงสร้างสวรรค์ขึ้นด้วยเหล้าทับทิม
เพราะที่นั่นที่เป็นสวรรค์ เจ้าจะไปถึงหรือไม่ก็ไม่รู้
ایدل تو به اسرار معما نرسی
در نکته زیرکان دانا نرسی
اینجا به می لعل بهشتی می ساز
کانجا که بهشت است رسی یا نرسی
มิตรเอ๋ย จงฟังความจริงหนึ่งจากฉัน
จงอยู่กับเหล้าทับทิมและคนงามผู้มีเรือนร่างดั่งเงิน
เพราะผู้ที่สร้างโลกนั้นทรงปลอดพ้น
จากหนวดเยี่ยงเจ้าและเคราเยี่ยงฉัน
ای دوست حقیقت شنواز من سخنی
با باده لعل باش و با سیم تنی
کانکس که جهان کرد فراغت دارد
از سبلت چون تویی و ریش چو منی
โอ้ หากมีที่ให้พักพิงสักแห่ง
หรือมีที่สิ้นสุดของหนทางอันยาวไกลนี้
โอ้ หากหลังจากแสนปีจากใจกลางธุลี
ความหวังจะงอกขึ้นดั่งหญ้าเขียวได้
ای کاش که جای آرمیدن بودی
یا این ره دور را رسیدن بودی
کاش از پی صد هزار سال از دل خاک
چون سبزه امید بر دمیدن بودی
เมื่อคืนฉันทุบเหยือกกระเบื้องลงกับหิน
ฉันเมามายจึงทำการเหลวไหลนี้
เหยือกพูดกับฉันด้วยภาษาแห่งอาการว่า
ฉันเคยเป็นเยี่ยงเจ้า เจ้าก็จะเป็นเยี่ยงฉัน
بر سنگ زدم دوش سبوی کاشی
سرمست بدم که کردم این عیاشی
با من به زبان حال می‌گفت سبو
من چون تو بدم تو نیز چون من باشی
หากบนกิ่งแห่งความหวัง ฉันได้พบผล
หากฉันได้พบปลายเชือกของตนเอง
จากคุกอันคับแคบแห่งการมีอยู่นี้ อีกนานเพียงไร
โอ้ หากฉันได้พบประตูสู่ความไม่มี
بر شاخ امید اگر بری یافتمی
هم رشته خویش را سری یافتمی
تا چند ز تنگنای زندان وجود
ای کاش سوی عدم دری یافتمی
จงคว้าจอกและเหยือกไว้ ผู้เป็นที่รักของดวงใจเอ๋ย
จงนั่งอย่างปลอดพ้นในทุ่งนาและริมลำธาร
กงล้ออารมณ์ร้ายนี้ทำให้คนอันเป็นที่รักมากมาย
กลายเป็นจอกนับร้อยครั้งและเหยือกนับร้อยครั้ง
بر گیر پیاله و سبو ای دلجوی
فارغ بنشین بکشتزار و لب جوی
بس شخص عزیز را که چرخ بدخوی
صد بار پیاله کرد و صد بار سبوی
ฉันเห็นชายชราคนหนึ่งที่โรงเหล้า
ฉันถามว่า ท่านไม่มีข่าวจากผู้จากไปบ้างหรือ
เขาตอบว่า จงดื่มเหล้าเถิด เพราะมากมายเยี่ยงเรา
จากไปแล้ว และไม่มีข่าวกลับมาเลยสักครั้ง
پیری دیدم به خانهٔ خماری
گفتم نکنی ز رفتگان اخباری
گفتا می خور که همچو ما بسیاری
رفتند و خبر باز نیامد باری
เจ้าจะพูดเรื่องห้าและสี่อีกนานเพียงไร ผู้รินเหล้าเอ๋ย
ปัญหาจะเป็นหนึ่งหรือแสน ก็ไม่ต่างกัน ผู้รินเหล้าเอ๋ย
เราล้วนเป็นธุลี จงบรรเลงพิณเถิด ผู้รินเหล้าเอ๋ย
เราล้วนเป็นลม จงนำเหล้ามาเถิด ผู้รินเหล้าเอ๋ย
تا چند حدیث پنج و چار ای ساقی
مشکل چه یکی چه صد هزار ای ساقی
خاکیم همه چنگ بساز ای ساقی
بادیم همه باده بیار ای ساقی
เท่าที่ฉันมองไปทุกทิศทาง
ในสวนมีธารเกาษัรไหลริน
ทุ่งกว้างดั่งสวรรค์ อย่าเอ่ยว่าเกาษัรน้อยเลย
จงนั่งในสวรรค์กับผู้มีใบหน้าดั่งชาวสวรรค์
چندان که نگاه می‌کنم هر سویی
در باغ روان است ز کوثر جویی
صحرا چو بهشت است ز کوثر کم گوی
بنشین به بهشت با بهشتی رویی
จงเบิกบานเถิด เพราะความปรารถนาของเจ้าถูกกำหนดไว้แต่วานแล้ว
พวกเขาปลอดพ้นจากความอยากของเจ้าไปแต่วานแล้ว
จะให้ฉันเล่าอะไรเล่า เพราะตามคำขอของเจ้าแต่วาน
พวกเขาได้ตัดสินกิจการของวันพรุ่งของเจ้าไปแต่วานแล้ว
خوش باش که پخته‌اند سودای تو دی
فارغ شده‌اند از تمنای تو دی
قصه چه کنم که به تقاضای تو دی
دادند قرار کار فردای تو دی
ในโรงปั้นหม้อ ฉันครุ่นคิดพิจารณา
ที่ฐานของแป้นหมุน ฉันเห็นปรมาจารย์ยืนอยู่
เขาปั้นหูและปากของเหยือกอย่างเชี่ยวชาญ
จากกะโหลกของกษัตริย์และมือของยาจก
در کارگه کوزه‌گری کردم رای
در پایه چرخ دیدم استاد بپای
میکرد دلیر کوزه را دسته و سر
از کله پادشاه و از دست گدای
ฟากฟ้ากระซิบในหูของดวงใจฉันอย่างลับๆ ว่า
คำตัดสินที่ลิขิตกำหนดไว้ เจ้ารู้จากฉันหรือ
หากในการหมุนวนของตน ฉันมีมือบ้าง
ฉันก็จะปลดปล่อยตนจากความวิงเวียนงุนงง
در گوش دلم گفت فلک پنهانی
حکمی که قضا بود ز من میدانی
در گردش خویش اگر مرا دست بدی
خود را برهاندمی ز سرگردانی
จากเหยือกเหล้านั้นที่ไม่มีโทษภัยในมัน
จงเติมจอกหนึ่ง ดื่ม แล้วส่งอีกจอกให้ฉัน
ก่อนที่ในทางเดินสักแห่ง คนงามเอ๋ย
ช่างปั้นหม้อจะเอาธุลีของฉันและเจ้ามาปั้นเป็นเหยือก
زان کوزهٔ می که نیست در وی ضرری
پر کن قدحی بخور بمن ده دگری
زان پیشتر ای صنم که در رهگذری
خاک من و تو کوزه‌کند کوزه‌گری
หากการมาของฉันขึ้นอยู่กับฉัน ฉันคงไม่มา
และหากการไปขึ้นอยู่กับฉัน ฉันจะไปเมื่อใดเล่า
ยังดีกว่านั้นก็คือ ในวิหารปรักหักพังนี้
ฉันไม่มา ไม่ไป และไม่มีอยู่เลย
گر آمدنم بخود بدی نامدمی
ور نیز شدن بمن بدی کی شدمی
به زان نبدی که اندر این دیر خراب
نه آمدمی نه شدمی نه بدمی
หากได้ขนมปังจากแป้งข้าวสาลีสักก้อน
กับเหล้าสองมัน และขาแกะสักท่อน
กับคนงามแก้มดั่งทิวลิปในมุมสวนสักแห่ง
นั่นคือความสำราญที่มิใช่สุลต่านองค์ใดจะมีได้
گر دست دهد ز مغز گندم نانی
وز می دو منی ز گوسفندی رانی
با لاله رخی و گوشه بستانی
عیشی بود آن نه حد هر سلطانی
หากกิจการของฟากฟ้าถูกชั่งด้วยความยุติธรรม
สภาพของฟากฟ้าทั้งหมดก็จะน่าพึงพอใจ
และหากมีความยุติธรรมในกิจการต่างๆ บนฟากฟ้า
ดวงใจของผู้มีคุณธรรมจะขุ่นเคืองเมื่อใดเล่า
گر کار فلک به عدل سنجیده بدی
احوال فلک جمله پسندیده بدی
ور عدل بدی بکارها در گردون
کی خاطر اهل فضل رنجیده بدی
โอ้ช่างปั้นหม้อ จงระวังเถิด หากเจ้ายังมีสติ
เจ้าจะกดขี่ผู้คนบนก้อนดินอีกนานเพียงไร
นิ้วของฟะรีดูนและฝ่ามือของกัยโคสรอ
เจ้าเอาวางไว้บนแป้นหมุน เจ้าคิดว่ากระไรเล่า
هان کوزه‌گرا بپای اگر هشیاری
تا چند کنی بر گل مردم خواری
انگشت فریدون و کف کیخسرو
بر چرخ نهاده‌ای چه می‌پنداری
ในยามดื่มเหล้าเช้า คนงามผู้มีเท้าเป็นมงคลเอ๋ย
จงบรรเลงบทเพลงหนึ่งและนำเหล้ามาข้างหน้า
เพราะการมาของฤดูร้อนและการจากไปของฤดูหนาวนี้
ได้ทิ้งญัมและกัยลงสู่ธุลีนับแสนนับพัน
هنگام صبوح ای صنم فرخ پی
برساز ترانه‌ای و پیش‌آور می
کافکند بخاک صد هزاران جم و کی
این آمدن تیرمه و رفتن دی

อ้างอิงข้อความนี้

รุไบยาต

เลือกรูปแบบแล้วคลิกคัดลอก ลิงก์ถาวรจะพาผู้อ่านทุกคนไปยังส่วนนี้พอดี

สนับสนุนโครงการนี้

อ่านฟรีที่นี่ ซื้อหนังสืออิเล็กทรอนิกส์เพื่อสนับสนุนงานนี้

หนังสืออิเล็กทรอนิกส์เร็ว ๆ นี้

ฉบับอิเล็กทรอนิกส์ในภาษานี้กำลังจัดเตรียม(ไทย)