รุไบยาต
رباعیات
บทนำ
โอมาร์ คัยยาม (ค.ศ. ๑๐๔๘–๑๑๓๑) แห่งเมืองนิชาปูร์ เป็นนักคณิตศาสตร์และนักดาราศาสตร์ผู้ยิ่งใหญ่คนหนึ่งในยุคของเขา ผู้เขียนตำราว่าด้วยพีชคณิตและร่วมปฏิรูปปฏิทินเปอร์เซีย ทว่าในโลกภายนอกอิหร่าน เขาเป็นที่รู้จักในฐานะผู้ประพันธ์บทกลอนสี่บาท—รูบาอี—สั้นๆ อันเปี่ยมด้วยความคลางแคลง ฉบับแปลนี้ให้บทกลอนแต่ละบทตามที่ภาษาเปอร์เซียกล่าวไว้จริง มิใช่ตามฉบับ "ประพันธ์ใหม่" ของเอ็ดเวิร์ด ฟิตซ์เจอรัลด์ในสมัยวิกตอเรีย ซึ่งงดงามในตัวมันเองแต่ห่างไกลจากต้นฉบับ ที่นี่ผู้อ่านจะได้พบเสียงของนักเรขาคณิตผู้พูดถึงความตาย: คำนามที่จับต้องได้—เหยือก ดิน ทิวลิป โรงเหล้า—วากยสัมพันธ์เรียบง่าย และตรรกะที่ค่อยๆ นำไปสู่ข้อสรุปอันเรียบแต่คมกริบ เพราะ X และเพราะ Y ฉะนั้นจงดื่ม
รูบาอีแต่ละบทเป็นข้อโต้แย้งที่สมบูรณ์ในตัว: สองบาทแรกวางฉากหรือข้ออ้าง บาทที่สามหักเห และบาทที่สี่ลงเอยด้วยพลังของถ้อยคำคมคาย ธีมกลับมาซ้ำเป็นวงล้อ—โลกในฐานะโรงพักชั่วคราว วงจรจากดินสู่เหยือกกลับสู่ดิน กงล้อฟากฟ้าที่หมุนไปในฐานะโชคชะตา และคำเชิญชวนซ้ำแล้วซ้ำเล่าให้คว้าลมหายใจนี้ก่อนที่มันจะผ่านไป เหล้าในบทกลอนของคัยยามเป็นทั้งเหล้าจริงและเป็นสัญลักษณ์ของการเลือกปัจจุบันที่จับต้องได้เหนืออนาคตที่ถูกสัญญาไว้—"เงินสด" เหนือ "เงินผ่อน" ดังที่บทกลอนหลายบทกล่าวไว้ตรงๆ ผู้อ่านจะได้ยินเสียงเดียวตลอดทั้งเล่ม แม้จะแปรผันไปตามอารมณ์—บ่นต่อว่าจักรวาล สั่งการในโรงเหล้า เล่านิทานในร้านช่างปั้นหม้อ ไว้อาลัยเพื่อนผู้จากไป
ผู้อ่านชาวไทยควรระวังว่าน้ำเสียงของคัยยามนั้นแห้ง คลางแคลง อ่อนโยน—ไม่เคยลึกลับล่องลอยหรือรันทดเกินจริง การเสียดสีศาสนาในบางบท (คัมภีร์กุรอาน สวรรค์ นางฟ้า มัสยิดและวิหาร) เป็นของต้นฉบับเอง และการลดทอนความคมของมันย่อมเป็นการทรยศต่อความซื่อตรง ในทางกลับกัน ความเฉียบแหลมนั้นแยบยล มิใช่การป่าวประกาศ ชื่อในตำนานเปอร์เซีย—ญัมชีด บะฮ์รอม กัยกาวูส ฟะรีดูน—คือกษัตริย์ในตำนานที่ผ่านพ้นไปเป็นธุลี ปัรวีนคือกลุ่มดาวลูกไก่ นูโรซคือวันปีใหม่เปอร์เซียในฤดูใบไม้ผลิ และ "ผู้รินเหล้า" (ซากี) คือผู้ที่คัยยามเรียกร้องให้เติมจอก คำอธิบายเพิ่มเติมของชื่อและคำเฉพาะเหล่านี้อยู่ในอภิธานศัพท์ ฉบับแปลนี้ยึดตามการเรียงลำดับ ๑๗๘ บทของฉบับฟูรูฆี–ฆอนี (เตหะราน ค.ศ. ๑๙๔๒) โดยแปลตรงจากภาษาเปอร์เซียทีละบาท
ด้วยความงามของเจ้า จงคลี่คลายปัญหาของเรา
เหยือกเหล้าองุ่นสักใบ ให้เราได้ดื่มร่วมกัน
ก่อนที่เขาจะปั้นเหยือกขึ้นจากดินอันเป็นตัวเรา
حل کن به جمال خویشتن مشکل ما
یک کوزه شراب تا به هم نوش کنیم
زآن پیش که کوزهها کنند از گل ما
จงทำใจอันหม่นหมองนี้ให้เบิกบานในบัดนี้
จงดื่มเหล้าใต้แสงจันทร์เถิด ดวงจันทร์เอ๋ย เพราะดวงจันทร์
จะส่องแสงอีกนานนัก แต่จะไม่พบเราอีกเลย
حالی خوش دار این دل پرسودا را
می نوش به ماهتاب ای ماه که ماه
بسیار بتابد و نیابد ما را
ก็อ่านกันเป็นครั้งคราว มิใช่ตลอดกาล
แต่บนขอบจอกเหล้ามีอายะฮ์บทหนึ่งฝังแน่นอยู่
ที่ทุกหนแห่งเขาสวดกันไม่ขาดสาย
گهگاه نه بر دوام خوانند آن را
بر گرد پیاله آیتی هست مقیم
کاندر همه جا مدام خوانند آن را
อย่าก่อร่างสร้างเล่ห์กลและกลอุบายขึ้นมา
อย่าหลงลำพองว่าเจ้าไม่ดื่มเหล้าองุ่น
เพราะเจ้ากลืนคำนับร้อยที่เลวยิ่งกว่าเหล้าเป็นทาสมัน
بنیاد مکن تو حیله و دستان را
تو غره بدان مشو که می مینخوری
صد لقمه خوری که می غلام است آن را
มีแก้มดั่งดอกทิวลิป มีเรือนร่างสูงดั่งต้นสน
ก็ยังไม่เป็นที่กระจ่างว่า ในโรงรื่นเริงแห่งธุลีนี้
จิตรกรแห่งนิรันดร์ประดับประดาฉันขึ้นเพื่อสิ่งใด
چون لاله رخ و چو سرو بالاست مرا
معلوم نشد که در طربخانۀ خاک
نقاش ازل بهر چه آراست مرا
มีวิญญาณ ดวงใจ จอก และอาภรณ์อาบด้วยตะกอนเหล้า
ปลอดพ้นจากความหวังในความเมตตา และความกลัวการลงทัณฑ์
เป็นอิสระจากธุลี ลม ไฟ และน้ำ
جان و دل و جام و جامه پر درد شراب
فارغ ز امید رحمت و بیم عذاب
آزاد ز خاک و باد و از آتش و آب
บัดนี้กวางออกลูก และสุนัขจิ้งจอกนอนพักผ่อน
บะฮ์รอม ผู้ล่ากวางป่าตลอดชีวิต
เจ้าเห็นไหมว่าหลุมศพจับตัวบะฮ์รอมได้อย่างไร
ไม่ควรมีชีวิตอยู่โดยปราศจากเหล้าสีดอกกุหลาบ
หญ้าเขียวที่วันนี้เป็นที่ชมของเรานี้
เมื่อกลายเป็นหญ้าเหนือธุลีของเรา จะเป็นที่ชมของผู้ใด
بی بادهٔ گلرنگ نمیباید زیست
این سبزه که امروز تماشاگه ماست
تا سبزهٔ خاک ما تماشاگه کیست
เหตุใดมือของเจ้าจึงว่างเปล่าจากจอกเหล้า
จงดื่มเถิด เพราะกาลเวลาคือศัตรูผู้ทรยศ
การจะพบวันเช่นนี้อีกยากยิ่งนัก
دست تو ز جام می چرا بیکار است
می خور که زمانه دشمنی غدار است
دریافتن روز چنین دشوار است
และความครุ่นคิดถึงวันพรุ่งนั้นก็มีแต่ความเพ้อคลั่ง
อย่าปล่อยลมหายใจนี้ให้สูญเปล่า หากใจเจ้ายังไม่คลั่ง
เพราะชีวิตที่เหลืออยู่นี้หาราคามิได้
واندیشهٔ فردات به جز سودا نیست
ضایع مکن این دم ار دلت شیدا نیست
کاین باقی عمر را بها پیدا نیست
งุนงงอยู่ท่ามกลางห้า สี่ หก และเจ็ด
จงดื่มเหล้าเถิด เจ้าไม่รู้ว่ามาจากไหน
จงเบิกบานเถิด เจ้าไม่รู้ว่าจะไปที่ใด
حیران شده در پنج و چهار و شش و هفت
می نوش ندانی ز کجا آمدهای
خوش باش ندانی به کجا خواهی رفت
ความอยุติธรรมคือวิถีเก่าแก่ของเจ้า
โอ้ธุลีเอ๋ย หากเขาผ่าอกของเจ้าออก
มีอัญมณีล้ำค่ามากมายเพียงใดที่ซ่อนอยู่ในอกเจ้า
بیدادگری شیوهٔ دیرینهٔ توست
ای خاک اگر سینه تو بشکافند
بس گوهر قیمتی که در سینهٔ توست
วิญญาณอันบริสุทธิ์จะจากร่างเจ้าไปในพลัน
จงนั่งลงบนหญ้าเขียว และอยู่อย่างรื่นรมย์สักวันสองวัน
ก่อนที่หญ้าจะงอกขึ้นจากธุลีของเจ้า
ناگه برود ز تن روان پاکت
بر سبزه نشین و خوش بزی روزی چند
زآن پیش که سبزه بر دمد از خاکت
ไม่มีผู้ใดเจาะไข่มุกแห่งสัจจะนี้ได้
แต่ละคนกล่าวถ้อยคำหนึ่งออกมาจากความเพ้อคลั่ง
ว่ามันเป็นจริงเช่นไร ไม่มีใครกล่าวได้
کس نیست که این گوهر تحقیق بسفت
هر کس سخنی از سر سودا گفتند
زآن روی که هست کس نمیداند گفت
เคยต้องมนตราแห่งปลายผมของคนงาม
หูจับที่เจ้าเห็นบนคอเหยือกนี้
คือมือที่เคยโอบอยู่บนคอของคนรัก
در بند سر زلف نگاری بودهست
این دسته که بر گردن او میبینی
دستیست که بر گردن یاری بودهست
เคยมาจากดวงตากษัตริย์และดวงใจอัครมหาเสนาบดี
ทุกจอกเหล้าที่อยู่บนฝ่ามือคนเมา
เคยมาจากแก้มคนเมาและริมฝีปากคนงามผู้เก็บงำ
از دیدهٔ شاهی و دل دستوریست
هر کاسهٔ می که بر کف مخموریست
از عارض مستی و لب مستوریست
เป็นที่พักของม้าลายแห่งเช้าและค่ำ
เป็นงานเลี้ยงที่เหลือทิ้งจากญัมชีดนับร้อย
เป็นปราสาทที่เป็นที่พึ่งของบะฮ์รอมนับร้อย
ดั่งน้ำในลำธาร ดั่งลมพัดผ่านทุ่ง
ฉันไม่เคยเก็บความทุกข์ของสองวันนี้มาใส่ใจ
วันที่ยังมาไม่ถึง และวันที่ผ่านพ้นไปแล้ว
چون آب به جویبار و چون باد به دشت
هرگز غم دو روز مرا یاد نگشت
روزی که نیامدهست و روزی که گذشت
กลางลานสวน ใบหน้าอันชื่นใจนั้นแสนรื่นรมย์
สิ่งใดที่เจ้าพูดถึงวานที่ผ่านไปล้วนไม่รื่นรมย์
จงเบิกบานเถิด และอย่าเอ่ยถึงวาน เพราะวันนี้แสนรื่นรมย์
در صحن چمن روی دلافروز خوش است
از دی که گذشت هر چه گویی خوش نیست
خوش باش و ز دی مگو که امروز خوش است
กงล้อฟากฟ้าที่หมุนไปก็เคยทำงานของมัน
ทุกแห่งที่เจ้าย่างเท้าลงบนพื้นดิน
เคยเป็นแก้วตาของคนงามผู้หนึ่ง
گردنده فلک نیز بکاری بوده است
هرجا که قدم نهی تو بر روی زمین
آن مردمک چشم نگاری بودهست
ฉันเบื่อหน่ายพวกบูชารูปเคารพในวิหารแล้ว
คัยยาม ใครบอกว่าจะมีคนตกนรก
ใครเล่าไปนรกมา และใครเล่ากลับมาจากสวรรค์
بیزار شدم ز بتپرستان کنشت
خیام ، که گفت دوزخی خواهد بود
که رفت به دوزخ و که آمد ز بهشت
คนเมาย่อมไม่ยอมให้ทุบมันแตกทำลาย
ศีรษะและเท้าอันงดงามมากมายนัก จากศีรษะและมือ
ด้วยรักของใครจึงประกอบ และด้วยแค้นของใครจึงแตกสลาย
بشکستن آن روا نمیدارد مست
چندین سر و پای نازنین از سر و دست
از مهر که پیوست و به کین که شکست
จงไปเถิด จงอยู่อย่างรื่นรมย์ แม้มันจะอยุติธรรมต่อเจ้า
จงอยู่กับผู้มีปัญญา เพราะรากแห่งกายของเจ้านั้น
เป็นเพียงธุลี ลมอ่อน ฝุ่นผง และลมหายใจหนึ่ง
رو شاد بزی اگرچه بر تو ستمیست
با اهل خرد باش که اصل تن تو
گردی و نسیمی و غباری و دمیست
จงลุกขึ้นและตั้งใจให้แน่วแน่ต่อจอกเหล้า
เพราะหญ้าเขียวที่วันนี้เป็นที่ชมของเจ้านี้
พรุ่งนี้ล้วนจะงอกขึ้นจากธุลีของเจ้า
برخیز و به جام باده کن عزم درست
کاین سبزه که امروز تماشاگه توست
فردا همه از خاک تو برخواهد رست
พบใบหน้าดอกกุหลาบและจอกเหล้ายิ้มรับ
มันมาพูดกับหูของฉันด้วยภาษาแห่งอาการว่า
จงคว้าไว้ เพราะชีวิตที่ผ่านไปแล้วนำกลับมาไม่ได้
روی گل و جام باده را خندان یافت
آمد به زبان حال در گوشم گفت
دریاب که عمر رفته را نتوان یافت
เจ้าจะนับฟากฟ้าเป็นเจ็ดชั้นหรือแปดชั้นก็ตามใจ
เมื่อต้องตายและต้องทิ้งความปรารถนาทั้งปวง
มดกัดกินในหลุมศพ หรือหมาป่าขย้ำในทุ่ง ก็ไม่ต่างกัน
خواهی تو فلک هفت شمر خواهی هشت
چون باید مرد و آرزوها همه هشت
چه مور خورد به گور و چه گرگ به دشت
กับผู้มีแก้มดั่งทิวลิป หากเจ้ายังมีโอกาส
จงดื่มเหล้าด้วยความรื่นเริง เพราะกงล้อเก่าคร่ำนี้
จะทำให้เจ้าล้มต่ำเป็นธุลีในพลัน
با لالهرخی اگر تو را فرصت هست
می نوش به خرمی که این چرخ کهن
ناگاه تو را چو خاک گرداند پست
ก็ไม่อาจนั่งใช้ชีวิตทั้งชีพด้วยความหวังของความสงสัย
ระวังเถิด อย่าให้เราวางจอกเหล้าลงจากฝ่ามือ
ในความไม่รู้ ชายผู้มีสติหรือเมามายก็ไม่ต่างกัน
نتوان به امید شک همه عمر نشست
هان تا ننهیم جام می از کف دست
در بیخبری مرد چه هشیار و چه مست
เมื่อในทุกสิ่งที่มีอยู่ ล้วนมีความบกพร่องและแตกสลาย
จงคิดเสียว่าทุกสิ่งที่มีอยู่ในโลกนี้ไม่มี
จงนึกเสียว่าทุกสิ่งที่ไม่มีในโลกนี้มีอยู่
چون هست به هرچه هست نقصان و شکست
انگار که هرچه هست در عالم نیست
پندار که هرچه نیست در عالم هست
คือฝ่ามือของคนงามและใบหน้าของคนรัก
ทุกก้อนอิฐที่อยู่บนเชิงเทินของท้องพระโรง
คือนิ้วของอัครเสนาบดี หรือศีรษะของสุลต่าน
کفّ صنمیّ و چهرهٔ جانانیست
هر خشت که بر کنگرهٔ ایوانیست
انگشت وزیر یا سر سلطانیست
เหตุใดจึงทิ้งมันลงสู่ความบกพร่องขาดพร่อง
หากงามดีแล้ว เหตุใดจึงต้องทุบทำลาย
หากไม่งามดี รูปทั้งหลายนี้เป็นความผิดของใครเล่า
از بهر چه اوفکندش اندر کم و کاست
گر نیک آمد شکستن از بهر چه بود
ور نیک نیامد این صور عیب که راست
วิญญาณของผู้ใดก็ไม่รู้เท่าทันกลไกนี้
นอกจากในใจกลางธุลีแล้ว ไม่มีที่พำนักอื่นใด
จงดื่มเหล้าเถิด เพราะนิทานเช่นนี้ไม่สั้นเลย
زین تعبیه جان هیچکس آگه نیست
جز در دل خاک هیچ منزلگه نیست
می خور که چنین فسانهها کوته نیست
ว่าดอกไม้แห่งความสุขไม่เคยบานให้ผู้ใดในนิทรา
เหตุใดเจ้าจึงทำสิ่งที่คู่กันกับความตาย
จงดื่มเหล้าเถิด เพราะต้องหลับใหลอยู่ใต้ธุลีนานนัก
کز خواب کسی را گل شادی نشکفت
کاری چه کنی که با اجل باشد جفت؟
می خور که به زیر خاک میباید خفت
ไม่ปรากฏทั้งจุดเริ่มต้นและจุดสิ้นสุด
ไม่มีผู้ใดกล่าวความจริงในเรื่องนี้สักลมหายใจ
ว่าการมานี้มาจากไหน และการไปไปที่ใด
او را نه بدایت نه نهایت پیداست
کس مینزند دمی در این معنی راست
کاین آمدن از کجا و رفتن به کجاست
ยื่นเหล้าจอกหนึ่งให้ฉันริมทุ่งนา
แม้ในสายตาคนสามัญ สิ่งนี้จะน่าอัปยศ
ฉันเลวยิ่งกว่าสุนัข หากเอ่ยชื่อสวรรค์
یک ساغر می دهد مرا بر لب کشت
هر چند به نزد عامه این باشد زشت
سگ به ز من است اگر برم نام بهشت
เจ้าจะเข้าสู่ม่านแห่งความลับของความดับสูญ
จงดื่มเหล้าเถิด เจ้าไม่รู้ว่ามาจากไหน
จงเบิกบานเถิด เจ้าไม่รู้ว่าจะไปที่ใด
در پردۀ اسرار فنا خواهی رفت
می نوش ندانی از کجا آمدهای
خوش باش ندانی به کجا خواهی رفت
จงรู้ไว้ว่าอีกสัปดาห์หนึ่งมันก็กลายเป็นธุลี
จงดื่มเหล้าและเด็ดดอกไม้ ก่อนที่เจ้าจะทันมองดู
ดอกไม้กลายเป็นธุลี และหญ้าเขียวกลายเป็นเศษหญ้าแห้ง
دریاب که هفته دگر خاک شدهست
می نوش و گلی بچین که تا درنگری
گل خاک شدهست و سبزه خاشاک شدهست
ความทุกข์ทวีขึ้น และความสุขก็ขาดพร่อง
ขอบคุณพระเจ้า ที่สิ่งอันเป็นเหตุแห่งทุกข์ภัยนั้น
เราไม่ต้องไปขอร้องจากผู้ใดอื่น
محنت همه افزوده و راحت کم و کاست
شکر ایزد را که آنچه اسباب بلاست
ما را ز کس دگر نمیباید خواست
กับมิตรสองสามคน และคนงามผู้มีธาตุดั่งนางฟ้า
จงยกจอกมาเถิด เพราะผู้ดื่มเหล้ายามเช้า
ปลอดพ้นจากมัสยิด และเป็นอิสระจากวิหาร
با یک دو سه اهل و لعبتی حورسرشت
پیش آر قدح که بادهنوشان صبوح
آسوده ز مسجدند و فارغ ز کنشت
และหากชีวิตเป็นอาภรณ์พอดีตัวบนกายเจ้า
ในเต็นท์แห่งกายที่เป็นร่มเงาให้เจ้า
จงระวัง อย่าพิงพัก เพราะเสาสี่ต้นของมันหลวมคลอน
ور بر تن تو عمر لباسی چستست
در خیمه تن که سایبانیست ترا
هان تکیه مکن که چارمیخش سستست
ฉันกล่าวว่า น้ำองุ่นต่างหากที่แสนรื่นรมย์
จงรับเงินสดนี้ไว้ และปล่อยมือจากเงินผ่อนนั้น
เพราะเสียงกลองนั้นไพเราะเมื่อได้ยินแต่ไกล
من میگویم که آب انگور خوش است
این نقد بگیر و دست از آن نسیه بدار
کآواز دهل شنیدن از دور خوش است
เป็นถ้อยคำเท็จ ไม่ควรฝากใจไว้กับมัน
หากคนรักและคนดื่มเหล้าต้องตกนรก
พรุ่งนี้เจ้าจะเห็นสวรรค์ว่างเปล่าดั่งฝ่ามือ
قولیست خلاف ، دل در آن نتوان بست
گر عاشق و میخواره به دوزخ باشند
فردا بینی بهشت همچون کف دست
ทำให้ฉันเป็นชาวสวรรค์ หรือชาวนรกอันน่าเกลียด
จอกเหล้า คนงาม และพิณริมทุ่งนา
ทั้งสามนี้เป็นเงินสดของฉัน สวรรค์เป็นเงินผ่อนของเจ้า
از اهل بهشت کرد یا دوزخ زشت
جامی و بتی و بربطی بر لب کشت
این هرسه مرا نقد و تو را نسیه بهشت
จงดื่มเหล้าเถิด ยามที่ดีกว่านี้หาไม่ได้อีก
จงเบิกบานและอย่าครุ่นคิด เพราะแสงจันทร์
จะส่องเหนือธุลีของเราทีละคนอีกนานนัก
می نوش دمی بهتر از این نتوان یافت
خوش باش و میندیش که مهتاب بسی
اندر سر خاک یک به یک خواهد تافت
การปลอดพ้นจากศรัทธาและศาสนาคือศาสนาของฉัน
ฉันถามเจ้าสาวแห่งกาลเวลาว่าสินสอดของเจ้าคือสิ่งใด
นางตอบว่า ดวงใจอันเบิกบานของเจ้าคือสินสอดของฉัน
فارغ بودن ز کفر و دین دین من است
گفتم به عروس دهر کابین تو چیست
گفتا دل خرم تو کابین من است
จอกคือร่างกาย และเหล้าในนั้นคือวิญญาณ
จอกแก้วใสที่ยิ้มด้วยเหล้านั้น
คือหยาดน้ำตาที่ซ่อนเลือดในดวงใจไว้ในนั้น
جسم است پیاله و شرابش جان است
آن جام بلورین که ز می خندان است
اشکی است که خون دل در او پنهان است
ผลที่เจ้าได้จากยามหนุ่มก็คือสิ่งนี้
ยามดอกไม้ เหล้า และมิตรผู้เมามาย
จงเบิกบานสักขณะ เพราะชีวิตคือสิ่งนี้
خود حاصلت از دور جوانی این است
هنگام گل و باده و یاران سرمست
خوش باش دمی که زندگانی این است
ความสุขและความทุกข์ที่อยู่ในลิขิตและชะตา
อย่าโยนมันไปให้กงล้อ เพราะในหนทางแห่งเหตุผล
กงล้อยิ่งอนาถากว่าเจ้านับพันเท่า
شادی و غمی که در قضا و قدر است
با چرخ مکن حواله کاندر ره عقل
چرخ از تو هزار بار بیچارهتر است
มาจากสีแดงแห่งเลือดของกษัตริย์องค์หนึ่ง
ทุกกิ่งดอกไวโอเล็ตที่งอกขึ้นจากดิน
คือไฝที่เคยอยู่บนแก้มของคนงามผู้หนึ่ง
از سرخی خون شهریاری بودهست
هر شاخ بنفشه کز زمین میروید
خالیست که بر رخ نگاری بودهست
ก่อนหน้าฉันและเจ้า เคยเป็นมงกุฎและแหวนนิล
จงปัดฝุ่นออกจากใบหน้างามด้วยความเคารพ
เพราะนั่นก็เคยเป็นใบหน้าคนงามแสนสวยเช่นกัน
پیش از من و تو تاج و نگینی بودهست
گرد از رخ نازنین به آزرم فشان
کآن هم رخ خوب نازنینی بودهست
ราวกับงอกจากริมฝีปากของผู้มีอุปนิสัยดั่งเทวดา
อย่าเหยียบย่ำหญ้าเขียวด้วยความดูแคลน
เพราะหญ้านั้นงอกขึ้นจากธุลีของผู้มีแก้มดั่งทิวลิป
گویی ز لب فرشتهخویی رستهست
پا بر سر سبزه تا به خواری ننهی
کآن سبزه ز خاک لالهرویی رستهست
ดีกว่าบัลลังก์ของโกบอดและแผ่นดินของฏูส
ทุกครวญครางที่คนพเนจรเปล่งในยามรุ่งสาง
ดีกว่าการภาวนาของนักพรตจอมหน้าซื่อ
เมื่อจอกเต็ม จะเป็นแบกแดดหรือบัลค์ก็ไม่ต่างกัน
จงดื่มเหล้าเถิด เพราะหลังจากฉันและเจ้า ดวงจันทร์
จะข้างแรมมาข้างขึ้น จากข้างขึ้นไปข้างแรม อีกนานนัก
ที่เป็นเปลวเทียนแห่งความสมบูรณ์ในหมู่มิตรสหาย
ก็หาทางออกจากคืนอันมืดมิดนี้ไม่ได้
ต่างเล่านิทานหนึ่งแล้วก็หลับใหลลงไป
در جمع کمال شمع اصحاب شدند
ره زین شب تاریک نبردند برون
گفتند فسانهای و در خواب شدند
กิจการทั้งปวงล้วนถูกจัดการเสร็จโดยไม่มีเขา
วันนี้เขาหยิบยกข้ออ้างหนึ่งขึ้นมา
พรุ่งนี้ทุกสิ่งจะเป็นไปตามที่ลิขิตไว้แล้ว
بی او همه کارها بپرداختهاند
امروز بهانهای درانداختهاند
فردا همه آن بود که درساختهاند
แต่ละคนวิ่งไล่ตามความปรารถนาของตนสักก้าว
โลกเก่าคร่ำนี้ไม่คงอยู่ให้ผู้ใด
พวกเขาจากไป เราจากไป คนอื่นมาแล้วก็จากไป
هر کس به مراد خویش یک تک به دوند
این کهنهجهان به کس نماند باقی
رفتند و رویم دیگر آیند و روند
ได้ประทับรอยแผลไว้มากมายบนดวงใจอันโศกเศร้า
ริมฝีปากดั่งทับทิมและปอยผมดั่งชะมดมากมายนัก
พระองค์ทรงวางลงในกลองแห่งแผ่นดินและตลับแห่งธุลี
بس داغ که او بر دل غمناک نهاد
بسیار لب چو لعل و زلفین چو مشک
در طبل زمین و حقهٔ خاک نهاد
เขาไม่เผยความลับแก่ผู้ใดเลย
ชะตาไม่แสดงแก่เราเกินกว่าปริมาณนี้
ถ้วยตวงคือชีวิตของเรา เขากำลังตวงมันอยู่
بر هیچکسی راز همینگشایند
ما را ز قضا جز این قدر ننمایند
پیمانهٔ عمر ماست میپیمایند
เป็นเหตุแห่งความลังเลของผู้มีปัญญา
จงระวัง อย่าให้ปลายเชือกแห่งปัญญาหลุดมือ
เพราะบรรดาผู้ปกครองเองก็ยังวิงเวียนงุนงง
اسباب تردد خردمنداناند
هان تا سر رشتهٔ خرد گم نکنی
کآنان که مدبرند سرگرداناند
การจากไปของฉันก็ไม่เพิ่มความรุ่งโรจน์และเกียรติแก่มัน
และหูสองข้างของฉันก็ไม่เคยได้ยินจากผู้ใด
ว่าการมาและการไปของฉันนี้เพื่อสิ่งใด
وز رفتن من جلال و جاهش نفزود
وز هیچ کسی نیز دو گوشم نشنود
کاین آمدن و رفتنم از بهر چه بود
หยาดน้ำเมื่อทนอยู่ในหอยมุก จึงกลายเป็นไข่มุก
หากทรัพย์สินไม่เหลือ ขอให้ศีรษะยังคงอยู่
ถ้วยตวงเมื่อว่างเปล่า ก็เต็มขึ้นได้อีก
قطره چو کشد حبس صدف در گردد
گر مال نماند سر بماناد به جای
پیمانه چو شد تهی دگر پر گردد
และด้วยมือของความตาย ดวงใจมากมายกลายเป็นเลือด
ไม่มีผู้ใดกลับมาจากโลกนั้นให้ฉันได้ถามเขา
ว่าสภาพของผู้เดินทางแห่งโลกเป็นเช่นไร
وز دست اجل بسی جگرها خون شد
کس نآمد از آن جهان که پرسم از وی
کاحوال مسافران دنیا چون شد
และฤดูใบไม้ผลิสดใหม่แห่งชีวิตกลายเป็นฤดูหนาว
นกแห่งความเบิกบานที่มีนามว่าวัยเยาว์
น่าเสียดายที่ฉันไม่รู้ว่ามันมาเมื่อใดและไปเมื่อใด
و آن تازه بهار زندگانی دی شد
آن مرغ طرب که نام او بود شباب
افسوس ندانم که کی آمد کی شد
ทั้งชื่อและร่องรอยของเราก็จะไม่มี
ก่อนหน้านี้เราไม่มี และก็ไม่มีสิ่งใดบกพร่อง
หลังจากนี้เมื่อเราไม่มี ก็จะเป็นเช่นเดิม
نی نام ز ما و نی نشان خواهد بود
زین پیش نبودیم و نبد هیچ خلل
زین پس چو نباشیم همان خواهد بود
วันหนึ่งบอกเจ้านับร้อยครั้งว่า
จงคว้าลมหายใจหนึ่งนี้ในเวลาของเจ้าไว้ เพราะเจ้ามิใช่
ผักที่ถูกเก็บเกี่ยวแล้วงอกขึ้นใหม่ได้
روزی صد بار خود تو را میگوید
دریاب تو این یک دم وقتت که نهای
آن تره که بدروند و دیگر روید
จงคว้าลมหายใจที่ผ่านไปด้วยความรื่นเริงไว้
ผู้รินเหล้าเอ๋ย เจ้าจะกินความทุกข์เรื่องวันพรุ่งของเพื่อนไปทำไม
จงยกจอกมาเถิด เพราะราตรีกำลังผ่านไป
دریاب دمی که با طرب میگذرد
ساقی غم فردای حریفان چه خوری
پیش آر پیاله را که شب میگذرد
และจากฉัน ทุกการงานล้วนออกมาไม่งดงาม
วิญญาณตั้งใจจะจากไป ฉันบอกว่าอย่าไปเลย
มันตอบว่า ฉันจะทำอย่างไร บ้านกำลังพังทลายลงมา
وز من همه کار نانکو میآید
جان عزم رحیل کرد و گفتم بمرو
گفتا چه کنم خانه فرومیآید
และแผ่นดินก็ไม่เคยอิ่มจากการกลืนกินมนุษย์
เจ้าลำพองว่ามันยังไม่กลืนกินเจ้า
อย่ารีบร้อน มันก็จะกลืนกิน ยังไม่สายไป
وز خوردن آدمی زمین سیر نشد
مغرور بدانی که نخوردهست تو را
تعجیل مکن هم بخورد دیر نشد
อย่าโน้มเอียงไปหามัน เพราะผู้มีปัญญาไม่โน้มเอียง
มากมายเยี่ยงเจ้าจากไป และมากมายจะมา
จงฉวยส่วนของเจ้าไว้ ก่อนที่เขาจะฉวยเจ้าไป
مگرای بدان که عاقلان نگرایند
بسیار چو تو روند و بسیار آیند
بربای نصیب خویش کت بربایند
เหตุใดเขาจึงคิดบัญชีดีชั่วของมันจากฉัน
วานนี้ไม่มีฉัน วันนี้ก็เหมือนวานที่ไม่มีฉันและเจ้า
พรุ่งนี้เขาจะเรียกฉันไปสู่ผู้พิพากษาด้วยหลักฐานใด
پس نیک و بدش ز من چرا میدانند
دی بی من و امروز چو دی بی من و تو
فردا به چه حجتم به داور خوانند
เจ้าจะไล่ตามทุกสิ่งอันน่าเกลียดและงดงามอีกนานเพียงไร
แม้เจ้าจะเป็นน้ำพุซัมซัม หรือน้ำอมฤต
ในที่สุดเจ้าก็จะจมลงสู่ใจกลางธุลี
چند از پی هر زشت و نکو خواهی شد
گر چشمهٔ زمزمی و گر آب حیات
آخر به دل خاک فروخواهی شد
จนกว่าจะล้างใบหน้าด้วยเลือดในดวงใจ ย่อมไม่สำเร็จ
เจ้าจะครุ่นคิดปรุงแต่งไปไย จนกว่าเยี่ยงผู้มีใจไหม้เกรียม
เจ้าจะละทิ้งตัวตนของเจ้าอย่างเป็นอิสระ ย่อมไม่สำเร็จ
رخساره بخون دل نشویی نشود
سودا چه پزی تا که چو دلسوختگان
آزاد به ترک خود نگویی نشود
ไม่มีผู้ใดเคยเห็นสิ่งใดดีไปกว่าเหล้าบริสุทธิ์
ฉันฉงนใจกับพวกพ่อค้าเหล้าว่าพวกเขา
จะซื้อสิ่งใดที่ดีไปกว่าสิ่งที่พวกเขาขาย
بهتر ز می ناب کسی هیچ ندید
من در عجبم ز میفروشان کایشان
به زآنکه فروشند چه خواهند خرید
ก็อย่าทำให้ดวงใจเศร้าหมองด้วยเรื่องมากน้อย
กิจการของฉันและเจ้า จะให้เป็นไปตามใจฉันและเจ้า
แม้ทำจากขี้ผึ้งด้วยมือของตนเองก็ยังทำไม่ได้
دل را به کم و بیش دژم نتوان کرد
کار من و تو چنانکه رای من و توست
از موم به دست خویش هم نتوان کرد
พระองค์เดียวกันนั่นเองที่สร้างศัตรูขึ้นเสมอ
เขากล่าวว่าช่างปั้นขวดคงมิใช่มุสลิม
แล้วเจ้าจะว่าอย่างไรกับพระองค์ที่ทรงสร้างน้ำเต้า
همواره همو کار عدو میسازد
گویند قرابهگر مسلمان نبود
او را تو چه گویی که کدو میسازد
คนงามเอ๋ย จงสั่งให้เขารินเหล้าพอประมาณ
จากนางฟ้า วัง สวรรค์ และนรก
จงนั่งอย่างปลอดพ้น เพราะสิ่งเหล่านั้นล้วนเป็นแต่ข่าวลือ
فرمای بتا که می بهاندازه دهند
از حور و قصور و ز بهشت و دوزخ
فارغ بنشین که آن هر آوازه دهند
มีรังสำหรับพักพิงสักแห่ง
ไม่เป็นทาสของผู้ใด และไม่เป็นนายของผู้ใด
จงบอกเขาว่าจงอยู่อย่างรื่นรมย์ เพราะเขามีโลกที่แสนสุข
از بهر نشست آشیانی دارد
نه خادم کس بود نه مخدوم کسی
گو شاد بزی که خوشجهانی دارد
การกินความทุกข์อย่างเปล่าประโยชน์ไม่เกิดผลใด
จงเติมเหล้าเต็มจอกและใส่ในมือฉันโดยเร็ว
ให้ฉันได้ดื่มอีก เพราะสิ่งที่ต้องเป็นก็เป็นไปหมดแล้ว
غم خوردن بیهوده نمیدارد سود
پر کن قدح می به کفم درنه زود
تا باز خورم که بودنیها همه بود
เมฆชะล้างฝุ่นจากใบหน้าสวนดอกไม้
นกไนติงเกลด้วยภาษาแห่งอาการของมัน พูดกับดอกกุหลาบเหลืองว่า
มันร้องตะโกนว่า ต้องดื่มเหล้าเสียเถิด
ابر از رخ گلزار همیشوید گرد
بلبل به زبان حال خود با گل زرد
فریاد همیکند که می باید خورد
จงสั่งให้เขานำเหล้าสีดอกกุหลาบมา
เจ้ามิใช่ทองคำ คนโง่เขลาผู้เผลอเรอเอ๋ย ที่พวกเขาจะ
ฝังเจ้าไว้ในธุลีแล้วขุดขึ้นมาอีก
فرمای که تا بادهٔ گلگون آرند
تو زر نهای ای غافل نادان که تو را
در خاک نهند و باز بیرون آرند
หรือผ่านไปด้วยการไล่ตามความไม่มีและความมี
จงดื่มเหล้าเถิด เพราะชีวิตที่มีความตายไล่ตามอยู่
ให้ผ่านไปในการหลับใหลหรือในความเมา ยังดีกว่า
یا در پی نیستی و هستی گذرد
می نوش که عمری که اجل در پی اوست
آن به که به خواب یا به مستی گذرد
ไม่มีผู้ใดย่างก้าวออกไปนอกวงกลมได้
ฉันเฝ้ามองตั้งแต่ผู้เริ่มต้นจนถึงปรมาจารย์
ความอ่อนแอนั้นอยู่ในมือของทุกคนที่เกิดจากแม่
کس یک قدم از دایره بیرون ننهاد
من مینگرم ز مبتدی تا استاد
عجز است به دست هرکه از مادر زاد
จงตัดสายสัมพันธ์กับความดีและร้ายของกาลเวลา
จงจับเหล้าไว้ในมือและปอยผมคนรัก เพราะในไม่ช้า
มันก็จะผ่านพ้นไป และสองสามวันนี้จะไม่คงอยู่
از نیک و بد زمانه بگسل پیوند
می در کف و زلف دلبری گیر که زود
هم بگذرد و نماند این روزی چند
ความสำราญและความรื่นเริงของเจ้าก็เชิดหน้าชูตา
อย่าพิงพักกับทั้งสอง เพราะการหมุนของฟากฟ้า
มีเล่ห์เพทุบายนับพันชนิดอยู่หลังม่าน
عیش و طرب تو سرفرازی دارد
بر هر دو مکن تکیه که دوران فلک
در پرده هزار گونه بازی دارد
โดยไม่ทุบมันทิ้งและคืนมันสู่พื้นดิน
หากเมฆพัดพาเอาธุลีขึ้นไปดั่งน้ำ
มันจะโปรยเลือดของคนรักลงมาจนวันพิพากษา
کش نشکند و هم به زمین نسپارد
گر ابر چو آب خاک را بردارد
تا حشر همه خون عزیزان بارد
อย่าปล่อยให้มันผ่านไปเว้นแต่ด้วยความสำราญ
จงระวัง เพราะต้นทุนแห่งการค้าของโลก
คืออายุ ที่ผ่านไปตามวิถีที่เจ้าให้มันผ่าน
مگذار که جز به شادمانی گذرد
هشدار که سرمایهٔ سودای جهان
عمر است چنان کش گذرانی گذرد
ที่นั่นจะมีเหล้า น้ำนม และน้ำผึ้ง
หากเราเลือกเหล้าและคนรัก จะเป็นไรไป
เพราะบั้นปลายของเรื่องก็จะเป็นเช่นนั้นอยู่ดี
آنجا می و شیر و انگبین خواهد بود
گر ما می و معشوق گزیدیم چه باک
چون عاقبت کار چنین خواهد بود
จะมีธารเหล้า น้ำนม น้ำผึ้ง และน้ำตาล
จงเติมเหล้าเต็มจอกและวางในมือฉัน
เงินสดหนึ่งย่อมดีกว่าเงินผ่อนพันหนึ่ง
جوی می و شیر و شهد و شکر باشد
پر کن قدح باده و بر دستم نه
نقدی ز هزار نسیه خوشتر باشد
ตายไปอย่างไร ก็จะฟื้นขึ้นมาอย่างนั้น
เราอยู่กับเหล้าและคนรักอยู่เสมอ
บางทีในวันพิพากษาเขาจะปลุกเราขึ้นเช่นนั้น
زآنسان که بمیرند چنان برخیزند
ما با می و معشوقه از آنیم مدام
باشد که به حشرمان چنان انگیزند
และพรากความครุ่นคิดถึงเจ็ดสิบสองนิกายไป
อย่าละเว้นจากยาวิเศษที่ดื่มเพียงจิบเดียว
ก็พรากโรคภัยไปนับพัน
و اندیشه هفتاد و دو ملت ببرد
پرهیز مکن ز کیمیایی که از او
یک جرعه خوری هزار علت ببرد
ต้องซ่อนเร้นยิ่งกว่านกอังกา
เพราะในหอยมุก จากการซ่อนเร้นจึงกลายเป็นไข่มุก
หยาดน้ำนั้นคือความลับในดวงใจของท้องทะเล
باید که نهفتهتر ز عنقا باشد
کاندر صدف از نهفتگی گردد در
آن قطره که راز دل دریا باشد
และเรือนร่างดอกไวโอเล็ตในสวนโน้มลง
ฉันชอบใจในดอกตูมโดยแท้
ที่มันรวบชายผ้าของตนไว้มิดชิด
بالای بنفشه در چمن خم گیرد
انصاف مرا ز غنچه خوش میآید
کاو دامن خویشتن فراهم گیرد
มีความลับเหลืออยู่น้อยนักที่ฉันยังไม่รู้
เจ็ดสิบสองปีฉันครุ่นคิดทั้งกลางวันและกลางคืน
จึงประจักษ์แก่ฉันว่า ไม่มีสิ่งใดที่ประจักษ์เลย
کم ماند ز اسرار که معلوم نشد
هفتاد و دو سال فکر کردم شب و روز
معلومم شد که هیچ معلوم نشد
สวนและคฤหาสน์ก็คงอยู่ต่อไปโดยไม่มีเจ้าและฉัน
เงินและทองของเจ้า ตั้งแต่หนึ่งเหรียญจนถึงหนึ่งเมล็ดข้าว
จงกินร่วมกับมิตร มิฉะนั้นมันจะตกแก่ศัตรู
هم باغ و سرای بی تو و من ماند
سیم و زر خویش از درمی تا به جوی
با دوست بخور گرنه به دشمن ماند
ล้มลงต่ำอยู่ใต้เท้าความตายทีละคน
เราดื่มเหล้าจากถ้วยเดียวกันในงานเลี้ยงแห่งชีวิต
พวกเขาเมาก่อนเราสองสามรอบ
در پای اجل یکان یکان پست شدند
خوردیم ز یک شراب در مجلس عمر
دوری دو سه پیشتر ز ما مست شدند
เหล้าจิบเดียวมีค่าเท่าอาณาจักรจีน
บนพื้นพิภพไม่มีสิ่งใดนอกจากเหล้าทับทิม
ความขมที่มีค่าเท่าดวงชีวิตอันหวานนับพัน
یک جرعهٔ می مملکت چین ارزد
جز بادهٔ لعل نیست در روی زمین
تلخی که هزار جان شیرین ارزد
เป็นละอองธุลีเม็ดหนึ่งแล้วกลายเป็นหนึ่งเดียวกับดิน
การมาและไปของเจ้าในโลกนี้คือสิ่งใด
แมลงวันตัวหนึ่งปรากฏขึ้นแล้วก็หายไป
یک ذرهٔ خاک با زمین یکتا شد
آمدشدن تو اندر این عالم چیست
آمد مگسی پدید و ناپیدا شد
กับน้ำเย็นสักจิบจากเหยือกที่แตกร้าว
เหตุใดจึงต้องเป็นลูกน้องของคนต่ำกว่าตน
หรือเหตุใดจึงต้องรับใช้คนเสมอตน
از کوزه شکستهای دمی آبی سرد
مأمور کم از خودی چرا باید بود
یا خدمت چون خودی چرا باید کرد
และจงนำเพื่อนสนิทของทุกผู้เป็นไทมา
เมื่อเจ้ารู้ว่าอายุขัยของโลกธุลีนี้
เป็นเพียงลมที่ผ่านไปในพลัน จงนำเหล้ามา
وآن محرم و مونس هر آزاده بیار
چون میدانی که مدت عالم خاک
باد است که زود بگذرد باده بیار
และทรมานดวงใจและวิญญาณด้วยความคิดเปล่าประโยชน์
จงอยู่อย่างเบิกบานและใช้ชีวิตในโลกอย่างมีความสุข
กิจการนี้เขามิได้ปรึกษาเจ้าตั้งแต่แรก
وز فکرت بیهوده دل و جان افکار
خرم بزی و جهان به شادی گذران
تدبیر نه با تو کردهاند اول کار
ไม่วางสิ่งใดไว้ที่เดิมโดยไม่คว้ามันไปเสียก่อน
หากผู้ที่ยังไม่มาได้รู้ว่าเรา
ทนทุกข์อะไรจากโลกนี้ ก็จะไม่มา
ننهند به جا تا نربایند دگر
ناآمدگان اگر بدانند که ما
از دهر چه میکشیم نایند دگر
เจ้าไม่ได้ไร้ความหมาย อย่ากินความทุกข์อันเปล่าเปลือง
เมื่อสิ่งที่เป็นแล้วผ่านไป และสิ่งที่ยังไม่เป็นก็ไม่ปรากฏ
จงเบิกบาน อย่ากินความทุกข์ของสิ่งที่เป็นและไม่เป็น
بیهوده نهای غمان بیهوده مخور
چون بوده گذشت و نیست نابوده پدید
خوش باش غم بوده و نابوده مخور
สมมุติว่าสวนแห่งความรื่นเริงของเจ้าเขียวชอุ่มด้วยหญ้า
แล้วบนหญ้าเขียวนั้น คืนหนึ่งดั่งหยดน้ำค้าง
สมมุติว่าเจ้านั่งลง แล้วยามเช้าก็ลุกจากไป
باغ طربت به سبزه آراسته گیر
و آنگاه بر آن سبزه شبی چون شبنم
بنشسته و بامداد برخاسته گیر
ทุกละอองแยกจากทุกละอองไปคนละทาง
โอ้ นี่คือเหล้าอะไรที่จนถึงวันนับบัญชี
พวกเขายังไร้สติและไม่รู้เรื่องกิจการทั้งปวง
هر ذره ز هر ذره گرفتند کنار
آه این چه شراب است که تا روز شمار
بیخود شده و بیخبرند از همه کار
กลิ่นจอกเหล้ายังหอมกว่าอาหารของมัรยัม
เสียงถอนหายใจยามเช้าจากอกคนเมาค้าง
ยังดีกว่าเสียงครวญของบูซะอีดและอัดฮัม
มีจอกหนึ่งที่ทุกคนถูกให้ดื่มตามวาระ
เมื่อวาระมาถึงคราวของเจ้า อย่าถอนหายใจ
จงดื่มด้วยใจเบิกบาน เพราะมันคือวาระ มิใช่การกดขี่
جامیست که جمله را چشانند بدور
نوبت چو به دور تو رسد آه مکن
می نوش به خوشدلی که دور است نه جور
เขากระทืบเท้าลงบนก้อนดินซ้ำแล้วซ้ำเล่า
และก้อนดินนั้นด้วยภาษาแห่งอาการพูดกับเขาว่า
ฉันเคยเป็นเยี่ยงเจ้ามาก่อน จงปฏิบัติต่อฉันด้วยดี
بر پاره گلی لگد همی زد بسیار
و آن گل بزبان حال با او میگفت
من همچو تو بودهام مرا نیکودار
เป็นต้นทุนแห่งความสำราญของวัยหนุ่ม จงดื่ม
มันแผดเผาดั่งไฟ ทว่าความทุกข์นั้น
มันปลอบประโลมดั่งน้ำแห่งชีวิต จงดื่ม
سرمایه لذت جوانی است بخور
سوزنده چو آتش است لیکن غم را
سازنده چو آب زندگانی است بخور
หรือดื่มกับคนงามแก้มดั่งทิวลิปผู้ยิ้มแย้ม
อย่าดื่มมาก อย่าดื่มพร่ำเพรื่อ อย่าเปิดเผย
จงดื่มน้อย ดื่มเป็นครั้งคราว และดื่มอย่างลับๆ
یا با صنمی لاله رخی خندان خور
بسیار مخور ورد مکن فاش مساز
اندک خور و گه گاه خور و پنهان خور
จงเติมจอกแก้วให้เต็มด้วยเหล้าทับทิม
เพราะลมหายใจที่ยืมมานี้ในมุมแห่งความดับสูญ
เจ้าจะเสาะหาอีกมากมาย แต่จะไม่พบอีก
پر بادهٔ لعل کن بلورین ساغر
کاین یکدم عاریت در این کنج فنا
بسیار بجویی و نیابی دیگر
มีผู้ใดกลับมาบอกความลับแก่เราบ้าง
ฉะนั้นบนทางแยกแห่งความโลภและความจำเป็นนี้
อย่าละเลยสิ่งใด เพราะเจ้าจะไม่ได้กลับมา
باز آمده کیست تا به ما گوید راز
پس بر سر این دو راههٔ آز و نیاز
تا هیچ نمانی که نمیآیی باز
และเพ่งมองเด็กที่ร่อนธุลีนั้นให้ถ้วนถี่
จงสั่งสอนเขาว่า จงร่อนอย่างแผ่วเบา
สมองของกัยโกบอดและดวงตาของปัรวีซ
จงค่อยๆ ดื่มเหล้าและดีดพิณเบาๆ
เพราะบรรดาผู้ที่ยังอยู่นั้นก็อยู่ได้ไม่นาน
และบรรดาผู้ที่จากไปแล้ว ไม่มีผู้ใดกลับมา
نرمک نرمک باده خور و چنگ نواز
کانها که بجایند نپایند بسی
و آنها که شدند کس نمیاید باز
เบื้องหน้ามันมีกะโหลกของกัยกาวูสวางอยู่
มันพูดกับกะโหลกนั้นว่า อนิจจา อนิจจา
เสียงระฆังอยู่ไหน และเสียงครวญของกลองศึกอยู่ไหน
จูบด้วยรักนับร้อยครั้งบนหน้าผากของมัน
ทว่าช่างปั้นหม้อแห่งกาลเวลาปั้นจอกงามเช่นนี้
ขึ้นมาแล้วก็ทุบมันลงกับพื้นอีกครั้ง
صد بوسه ز مهر بر جبین میزندش
این کوزهگر دهر چنین جام لطیف
میسازد و باز بر زمین میزندش
หากเจ้านั่งกับคนงามหน้าดั่งจันทร์ จงเบิกบานเถิด
เมื่อบั้นปลายของกิจการโลกคือความว่างเปล่า
จงสมมุติว่าเจ้าว่างเปล่า และในขณะที่ยังมี จงเบิกบานเถิด
با ماهرخی اگر نشستی خوش باش
چون عاقبت کار جهان نیستی است
انگار که نیستی چو هستی خوش باش
เห็นเหยือกสองพันใบ ทั้งที่พูดได้และเงียบงัน
ในพลันเหยือกใบหนึ่งเปล่งเสียงร้องขึ้นว่า
ช่างปั้นเหยือก คนซื้อเหยือก และคนขายเหยือกอยู่ไหน
دیدم دو هزار کوزه گویا و خموش
ناگاه یکی کوزه برآورد خروش
کو کوزهگر و کوزهخر و کوزه فروش
นั่งจมอยู่ในความทุกข์ของวันเวลาด้วยดวงใจอันหดหู่
จงดื่มเหล้าในแก้วพร้อมเสียงครวญของพิณ
ก่อนที่แก้วจะกระทบกับหิน
کو در غم ایام نشیند دلتنگ
می خور تو در آبگینه با ناله چنگ
زان پیش که آبگینه آید بر سنگ
ฉันไขปมความยากทั้งปวงได้หมดสิ้น
ฉันคลายพันธนาการอันยุ่งยากได้ด้วยเล่ห์อุบาย
ทุกพันธนาการคลายได้ เว้นแต่พันธนาการแห่งความตาย
کردم همه مشکلات کلی را حل
بگشادم بندهای مشکل به حیل
هر بند گشاده شد به جز بند اجل
อย่าปล่อยจอกเหล้าและชายผ้าดอกไม้จากมือ
ก่อนที่ในพลัน ด้วยลมแห่งความตาย
อาภรณ์แห่งชีวิตของเราจะเป็นดั่งกลีบดอกไม้
از دست منه جام می و دامن گل
زان پیش که ناگه شود از باد اجل
پیراهن عمر ما چو پیراهن گل
จงถือเอาลมหายใจเดียวของชีวิตนี้เป็นลาภ
พรุ่งนี้เมื่อเราผ่านพ้นวิหารแห่งความดับสูญนี้ไป
เราจะเสมอเท่าเทียมกับผู้มีอายุเจ็ดพันปี
وین یک دمِ عمر را غنیمت شمریم
فردا که ازین دیرِ فنا درگذریم
با هفتهزارسالگان سربهسریم
เราถือว่ามันเป็นแบบอย่างของโคมวิเศษ
ดวงตะวันคือดวงประทีป และโลกคือโคม
เราดั่งภาพที่งุนงงอยู่ในนั้น
فانوس خیال از او مثالی دانیم
خورشید چراغ دان و عالم فانوس
ما چون صوریم کاندر او حیرانیم
ก่อนที่เราจะถูกกาลเวลาบดขยี้
เพราะกงล้อผู้มีใบหน้าเยาะเย้ยนี้ ในวันหนึ่งพลัน
จะไม่ให้เวลาเราแม้พอจะดื่มน้ำสักอึก
زان پیش که از زمانه تابی بخوریم
کاین چرخ ستیزه روی ناگه روزی
چندان ندهد زمان که آبی بخوریم
ฉันจะย้อมสีหน้าตนให้เป็นสีอินทผลัม
สติปัญญาจอมจู้จี้นี้ ฉันจะสาดเหล้าหนึ่งกำมือ
ลงบนใบหน้ามัน ให้มันหลับใหลไป
رنگ رخ خود به رنگ عناب کنم
این عقل فضول پیشه را مشتی می
بر روی زنم چنانکه در خواب کنم
ใต้พื้นดิน ฉันเห็นผู้ที่ซ่อนเร้น
เท่าที่ฉันเพ่งมองไปยังทุ่งแห่งความไม่มี
ฉันเห็นทั้งผู้ที่ยังไม่มาและผู้ที่จากไปแล้ว
در زیرزمین نهفتگان میبینم
چندانکه به صحرای عدم مینگرم
ناآمدگان و رفتگان میبینم
ในกาลเวลา ร้อยปีหรือวันเดียวก็ไม่ต่างกัน
จงรินเหล้าลงในถ้วยเถิด ก่อนที่เรา
จะกลายเป็นเหยือกในโรงของช่างปั้นหม้อ
در دهر چه صد ساله چه یکروزه شویم
در ده تو بکاسه می از آن پیش که ما
در کارگه کوزهگران کوزه شویم
การอยู่โดยไร้เหล้าและคนรักจึงเป็นความผิดใหญ่หลวง
ฉันจะหวังและกลัวเรื่องของเก่าและของใหม่อีกนานเพียงไร
เมื่อฉันจากไป โลกจะเป็นของใหม่หรือของเก่าก็ช่างมัน
پس بی می و معشوق خطائیست عظیم
تا کی ز قدیم و محدث امیدم و بیم
چون من رفتم جهان چه محدث چه قدیم
และความลับของกาลเวลาฉันก็เอ่ยไม่ได้
จากทะเลแห่งความครุ่นคิด ปัญญาของฉันคว้าขึ้นมา
ไข่มุกหนึ่งที่ด้วยความกลัว ฉันเจาะมันไม่ได้
و اسرار زمانه گفت مینتوانم
از بحر تفکرم برآورد خرد
دری که ز بیم سفت مینتوانم
พระเจ้าทรงทราบว่าสิ่งที่เขาพูดนั้นฉันมิได้เป็น
ทว่าเมื่อฉันมาสู่รังแห่งความทุกข์นี้แล้ว
อย่างน้อยที่สุดฉันก็ควรรู้ว่าฉันคือใคร
ایزد داند که آنچه او گفت نیم
لیکن چو در این غم آشیان آمدهام
آخر کم از آنکه من بدانم که کیم
เราคือทุนแห่งความยุติธรรมและรากแห่งการกดขี่
เราต่ำและสูง เราสมบูรณ์และบกพร่อง
เราคือกระจกที่ขึ้นสนิมและคือจอกของญัม
سرمایهٔ دادیم و نهاد ستمیم
پستیم و بلندیم و کمالیم و کمیم
آئینهٔ زنگ خورده و جام جمیم
หรือมิได้ไม่ดื่มเพราะกลัวความอัปยศและความเมา
ฉันดื่มเหล้าเพื่อความเบิกบานใจ
บัดนี้ที่เจ้ามาสถิตในดวงใจฉันแล้ว ฉันจึงไม่ดื่ม
یا از غم رسوایی و مستی نخورم
من می ز برای خوشدلی میخوردم
اکنون که تو بر دلم نشستی نخورم
ฉันแบกภาระของร่างกายโดยปราศจากเหล้าไม่ได้
ฉันเป็นทาสของลมหายใจนั้นที่ผู้รินเหล้ากล่าวว่า
จงรับอีกจอกหนึ่ง แล้วฉันตอบว่า ฉันรับไม่ไหวแล้ว
بی باده کشید بارتن نتوانم
من بنده آن دمم که ساقی گوید
یک جام دگر بگیر و من نتوانم
มาพร้อมความมั่งคั่ง เงินและทองว่า นี่คือฉัน
เมื่อกิจการเล็กๆ ของเขาเข้าที่เข้าทางในวันหนึ่ง
ในพลันความตายก็ผุดจากที่ซุ่มว่า นี่คือฉัน
با نعمت و با سیم و زر آید که منم
چون کارک او نظام گیرد روزی
ناگه اجل از کمین برآید که منم
ครั้งหนึ่งเราภูมิใจในความเป็นปรมาจารย์ของตน
จงฟังบทสรุปว่าเราได้พบกับสิ่งใด
เราออกมาจากธุลี แล้วกลายเป็นลมไป
یک چند به استادی خود شاد شدیم
پایان سخن شنو که ما را چه رسید
از خاک در آمدیم و بر باد شدیم
ไม่มีแม้ลมหายใจเดียวที่ฉันเบิกบานในการมีอยู่ของตน
ฉันฝึกฝนเป็นศิษย์ของกาลเวลามามากมาย
ทว่าในกิจการของโลก ฉันยังมิได้เป็นปรมาจารย์
یک دمزدن از وجود خود شاد نیم
شاگردی روزگار کردم بسیار
در کار جهان هنوز استاد نیم
พรุ่งที่ยังไม่มาถึง อย่าร้องคร่ำครวญถึงมัน
อย่าสร้างรากฐานบนสิ่งที่ยังไม่มาและที่ผ่านไปแล้ว
จงเบิกบานในบัดนี้ และอย่าโยนชีวิตทิ้งไปกับลม
فردا که نیامده ست فریاد مکن
برنامده و گذشته بنیاد مکن
حالی خوش باش و عمر بر باد مکن
และมองดูโลกที่เต็มไปด้วยความวุ่นวายและอลหม่านนี้
กษัตริย์ ผู้นำ และเจ้าเหนือหัวล้วนอยู่ใต้ธุลี
จงมองดูใบหน้าดั่งจันทร์ที่อยู่ในปากมด
وین عالم پر فتنه و پر شور ببین
شاهان و سران و سروران زیر گلند
روهای چو مه در دهن مور ببین
จงนั่งลงและใช้ลมหายใจหนึ่งไปด้วยความสำราญ
หากในธรรมชาติของโลกมีความซื่อสัตย์อยู่บ้าง
วาระก็จะไม่มาถึงเจ้าต่อจากผู้อื่นดอก
بنشین و دمی به شادمانی گذران
در طبع جهان اگر وفایی بودی
نوبت بتو خود نیامدی از دگران
มีแต่กินความทุกข์จนกว่าจะสิ้นใจ
ผู้ที่จากโลกนี้ไปเร็วนั้นมีดวงใจเบิกบาน
และผู้ที่ไม่เคยมาสู่โลกเลยก็เป็นสุข
جز خوردن غصه نیست تا کندن جان
خرم دل آنکه زین جهان زود برفت
و آسوده کسی که خود نیامد به جهان
ในมือจะไม่เหลืออะไรนอกจากลม
ผู้ที่ควรยินดีในความตายของฉันก็คือ
ผู้ที่พ้นจากมือของความตายได้
در دست نخواهد به جز از باد بدن
آن را باید به مرگ من شاد بدن
کز دست اجل تواند آزاد بدن
ไม่มีทั้งความนอกรีตและอิสลาม ไม่มีทั้งโลกและศาสนา
ไม่มีทั้งสัจจะและความจริง ไม่มีทั้งบัญญัติและความแน่นอน
ในสองโลก ใครเล่ามีความกล้าเช่นนี้
نه کفر و نه اسلام و نه دنیا و نه دین
نه حق نه حقیقت نه شریعت نه یقین
اندر دو جهان کرا بود زهره این
ดีกว่าเป็นกาฝากบนโต๊ะอาหารของคนต่ำช้า
กับขนมปังข้าวบาร์เลย์ของตนเอง จริงแท้ว่าดีกว่า
คลุกเคล้ากับอาหารเลิศรสของคนถ่อยทุกผู้
به ز آن که طفیل خوان ناکس بودن
با نان جوین خویش حقا که به است
کالوده و پالوده هر خس بودن
คนกลุ่มหนึ่งตกอยู่ในความคาดเดาบนทางแห่งความแน่นอน
ฉันหวั่นเกรงว่าวันหนึ่งจะมีเสียงร้องขึ้นว่า
โอ้ผู้ไม่รู้ทั้งหลาย หนทางมิใช่ทั้งทางนั้นและทางนี้
قومی به گمان فتاده در راه یقین
میترسم از آن که بانگ آید روزی
کای بیخبران راه نه آنست و نه این
มีวัวอีกตัวหนึ่งซ่อนอยู่ใต้พื้นดิน
จงเปิดดวงตาแห่งปัญญาของเจ้าด้วยความแน่นอน
ใต้และเหนือ มองเห็นแต่ลาฝูงหนึ่งกับวัวสองตัว
یک گاو دگر نهفته در زیر زمین
چشم خردت باز کن از روی یقین
زیر و زبر دو گاو مشتی خر بین
ฉันจะยกฟากฟ้านี้ออกไปจากท่ามกลาง
แล้วสร้างฟากฟ้าใหม่ขึ้นมาอีกอันหนึ่งเช่นนั้น
ที่ผู้เป็นไทจะสมปรารถนาในดวงใจได้โดยง่าย
برداشتمی من این فلک را ز میان
از نو فلکی دگر چنان ساختمی
کازاده بکام دل رسیدی آسان
จงขอเหล้ากลั่นบริสุทธิ์จากผู้งดงามที่มาแล้ว
ผู้ที่มาก่อนได้จากไปทีละคนๆ
ไม่มีผู้ใดให้ร่องรอยของผู้ที่จากไปกลับมา
می خواه مروق به طراز آمدگان
رفتند یکان یکان فراز آمدگان
کس می ندهد نشان ز بازآمدگان
ดีกว่าการทำตัวหน้าซื่อของนักพรตจอมหลอกลวง
หากคนรักและคนเมาต้องตกนรก
ก็จะไม่มีผู้ใดได้เห็นสวรรค์เลย
به زانکه بزرق زاهدی ورزیدن
گر عاشق و مست دوزخی خواهد بود
پس روی بهشت کس نخواهد دیدن
ไม่ควรบดขยี้ยามสุขของตนด้วยหินแห่งความทุกข์ระทม
ไม่มีผู้ใดล่วงรู้สิ่งลี้ลับว่าอะไรจะเกิดขึ้น
ต้องมีเหล้า มีคนรัก และพักผ่อนตามใจปรารถนา
وقت خوش خود بسنگ محنت سودن
کس غیب چه داند که چه خواهد بودن
می باید و معشوق و به کام آسودن
ที่เหล่ากษัตริย์เคยก้มหน้าลงต่อธรณีประตูของมัน
เราเห็นนกเขาตัวหนึ่งเกาะอยู่บนเชิงเทินของมัน
มันคูอยู่ว่า คูคูคูคู
بر درگه آن شهان نهادندی رو
دیدیم که بر کنگرهاش فاختهای
بنشسته همی گفت که کوکوکوکو
และจากเส้นด้ายแห่งความหวังในชีวิต มีเส้นพุ่งอะไรเล่า
ศีรษะและเท้าของคนงามในโลกมากมายนัก
ถูกเผาไหม้กลายเป็นธุลี ควันของมันอยู่ไหนเล่า
وز تار امید عمر ما پودی کو
چندین سروپای نازنینان جهان
میسوزد و خاک میشود دودی کو
เขาจะวางอิฐสองก้อนบนหลุมของฉันและเจ้า
แล้วเพื่อทำอิฐหลุมศพให้ผู้อื่น
เขาจะเอาธุลีของฉันและเจ้าไปใส่ในแม่พิมพ์
خشتی دو نهند بر مغاک من و تو
و آنگاه برای خشت گور دگران
در کالبدی کشند خاک من و تو
มีเจตนาต่อวิญญาณอันบริสุทธิ์ของฉันและเจ้า
จงนั่งบนหญ้าเขียวและดื่มเหล้าใสเถิด
เพราะหญ้านี้จะงอกขึ้นมากมายจากธุลีของฉันและเจ้า
قصدی دارد بجان پاک من و تو
در سبزه نشین و می روشن میخور
کاین سبزه بسی دمد ز خاک من و تو
เหล้าเองก็ดีที่สุดเมื่อมาจากมือคนงามในกระโจม
ความเมา ความพเนจร และความหลงทางนั้นดี
เหล้าจิบเดียวดีกว่าตั้งแต่ปลาถึงดวงจันทร์
می هم ز کف بتان خرگاهی به
مستی و قلندری و گمراهی به
یک جرعه می ز ماه تا ماهی به
นกไนติงเกลเบิกบานด้วยความงามของดอกกุหลาบ
จงนั่งใต้ร่มเงาดอกกุหลาบ เพราะดอกกุหลาบมากมายนี้
โปรยลงสู่ธุลี ในยามที่เราก็กลายเป็นธุลี
بلبل ز جمال گل طربناک شده
در سایه گل نشین که بسیار این گل
در خاک فرو ریزد و ما خاک شده
และจะใช้ชีวิตนี้ด้วยความเบิกบานหรือไม่
จงเติมจอกเหล้าให้เต็มเถิด เพราะฉันไม่รู้ว่า
ลมหายใจที่สูดเข้าไปนี้ จะหายใจออกได้หรือไม่
وین عمر به خوشدلی گذارم یا نه
پرکن قدح باده که معلومم نیست
کاین دم که فرو برم برآرم یا نه
และจากทุกสิ่งที่มิใช่เหล้า จงหาทางออกไปเสียยังดีกว่า
ในมือ ยังดีกว่าบัลลังก์ของฟะรีดูนนับร้อยเท่า
อิฐปิดปากไหเหล้ายังดีกว่าอาณาจักรของกัยโคสรอ
เจ้าได้รับอภัยหากดิ้นรนแสวงหามัน
ที่เหลือทั้งหมดได้มาเปล่าก็ไม่คุ้มค่า จงระวัง
อย่าขายอายุอันล้ำค่าเพื่อแลกกับมัน
معذوری اگر در طلبش میکوشی
باقی همه رایگان نیرزد هشدار
تا عمر گرانبها بدان نفروشی
แผ่นแห่งการมีอยู่ของเราถูกม้วนเก็บไป
จงดื่มเหล้า! อย่ากินความทุกข์ เพราะปราชญ์กล่าวไว้ว่า
ความทุกข์ของโลกดั่งยาพิษ และยาแก้พิษของมันคือเหล้า
اوراق وجود ما همی گردد طی
می خور! مخور اندوه که فرمود حکیم
غمهای جهان چو زهر و تریاقش می
เหยือกนั้นเล่าถึงความลับทุกอย่าง
ฉันเคยเป็นกษัตริย์ที่มีจอกทองคำ
บัดนี้ฉันกลายเป็นเหยือกของคนเมาค้างทุกผู้
آن کوزه سخن گفت ز هر اسراری
شاهی بودم که جام زرینم بود
اکنون شدهام کوزه هر خماری
และเพราะเจ็ดกับสี่จึงเร่าร้อนอยู่เสมอ
จงดื่มเหล้าเถิด เพราะฉันบอกเจ้ามานับพันครั้ง
เจ้าจะไม่ได้กลับมา เมื่อจากไปแล้ว ก็จากไปเลย
وز هفت و چهار دایم اندر تفتی
می خور که هزار بار بیشت گفتم
باز آمدنت نیست چو رفتی رفتی
เจ้าไปไม่ถึงประเด็นแหลมคมของผู้เฉลียวฉลาด
ที่นี่ จงสร้างสวรรค์ขึ้นด้วยเหล้าทับทิม
เพราะที่นั่นที่เป็นสวรรค์ เจ้าจะไปถึงหรือไม่ก็ไม่รู้
در نکته زیرکان دانا نرسی
اینجا به می لعل بهشتی می ساز
کانجا که بهشت است رسی یا نرسی
จงอยู่กับเหล้าทับทิมและคนงามผู้มีเรือนร่างดั่งเงิน
เพราะผู้ที่สร้างโลกนั้นทรงปลอดพ้น
จากหนวดเยี่ยงเจ้าและเคราเยี่ยงฉัน
با باده لعل باش و با سیم تنی
کانکس که جهان کرد فراغت دارد
از سبلت چون تویی و ریش چو منی
หรือมีที่สิ้นสุดของหนทางอันยาวไกลนี้
โอ้ หากหลังจากแสนปีจากใจกลางธุลี
ความหวังจะงอกขึ้นดั่งหญ้าเขียวได้
یا این ره دور را رسیدن بودی
کاش از پی صد هزار سال از دل خاک
چون سبزه امید بر دمیدن بودی
ฉันเมามายจึงทำการเหลวไหลนี้
เหยือกพูดกับฉันด้วยภาษาแห่งอาการว่า
ฉันเคยเป็นเยี่ยงเจ้า เจ้าก็จะเป็นเยี่ยงฉัน
سرمست بدم که کردم این عیاشی
با من به زبان حال میگفت سبو
من چون تو بدم تو نیز چون من باشی
หากฉันได้พบปลายเชือกของตนเอง
จากคุกอันคับแคบแห่งการมีอยู่นี้ อีกนานเพียงไร
โอ้ หากฉันได้พบประตูสู่ความไม่มี
هم رشته خویش را سری یافتمی
تا چند ز تنگنای زندان وجود
ای کاش سوی عدم دری یافتمی
จงนั่งอย่างปลอดพ้นในทุ่งนาและริมลำธาร
กงล้ออารมณ์ร้ายนี้ทำให้คนอันเป็นที่รักมากมาย
กลายเป็นจอกนับร้อยครั้งและเหยือกนับร้อยครั้ง
فارغ بنشین بکشتزار و لب جوی
بس شخص عزیز را که چرخ بدخوی
صد بار پیاله کرد و صد بار سبوی
ฉันถามว่า ท่านไม่มีข่าวจากผู้จากไปบ้างหรือ
เขาตอบว่า จงดื่มเหล้าเถิด เพราะมากมายเยี่ยงเรา
จากไปแล้ว และไม่มีข่าวกลับมาเลยสักครั้ง
گفتم نکنی ز رفتگان اخباری
گفتا می خور که همچو ما بسیاری
رفتند و خبر باز نیامد باری
ปัญหาจะเป็นหนึ่งหรือแสน ก็ไม่ต่างกัน ผู้รินเหล้าเอ๋ย
เราล้วนเป็นธุลี จงบรรเลงพิณเถิด ผู้รินเหล้าเอ๋ย
เราล้วนเป็นลม จงนำเหล้ามาเถิด ผู้รินเหล้าเอ๋ย
مشکل چه یکی چه صد هزار ای ساقی
خاکیم همه چنگ بساز ای ساقی
بادیم همه باده بیار ای ساقی
ในสวนมีธารเกาษัรไหลริน
ทุ่งกว้างดั่งสวรรค์ อย่าเอ่ยว่าเกาษัรน้อยเลย
จงนั่งในสวรรค์กับผู้มีใบหน้าดั่งชาวสวรรค์
در باغ روان است ز کوثر جویی
صحرا چو بهشت است ز کوثر کم گوی
بنشین به بهشت با بهشتی رویی
พวกเขาปลอดพ้นจากความอยากของเจ้าไปแต่วานแล้ว
จะให้ฉันเล่าอะไรเล่า เพราะตามคำขอของเจ้าแต่วาน
พวกเขาได้ตัดสินกิจการของวันพรุ่งของเจ้าไปแต่วานแล้ว
فارغ شدهاند از تمنای تو دی
قصه چه کنم که به تقاضای تو دی
دادند قرار کار فردای تو دی
ที่ฐานของแป้นหมุน ฉันเห็นปรมาจารย์ยืนอยู่
เขาปั้นหูและปากของเหยือกอย่างเชี่ยวชาญ
จากกะโหลกของกษัตริย์และมือของยาจก
در پایه چرخ دیدم استاد بپای
میکرد دلیر کوزه را دسته و سر
از کله پادشاه و از دست گدای
คำตัดสินที่ลิขิตกำหนดไว้ เจ้ารู้จากฉันหรือ
หากในการหมุนวนของตน ฉันมีมือบ้าง
ฉันก็จะปลดปล่อยตนจากความวิงเวียนงุนงง
حکمی که قضا بود ز من میدانی
در گردش خویش اگر مرا دست بدی
خود را برهاندمی ز سرگردانی
จงเติมจอกหนึ่ง ดื่ม แล้วส่งอีกจอกให้ฉัน
ก่อนที่ในทางเดินสักแห่ง คนงามเอ๋ย
ช่างปั้นหม้อจะเอาธุลีของฉันและเจ้ามาปั้นเป็นเหยือก
پر کن قدحی بخور بمن ده دگری
زان پیشتر ای صنم که در رهگذری
خاک من و تو کوزهکند کوزهگری
และหากการไปขึ้นอยู่กับฉัน ฉันจะไปเมื่อใดเล่า
ยังดีกว่านั้นก็คือ ในวิหารปรักหักพังนี้
ฉันไม่มา ไม่ไป และไม่มีอยู่เลย
ور نیز شدن بمن بدی کی شدمی
به زان نبدی که اندر این دیر خراب
نه آمدمی نه شدمی نه بدمی
กับเหล้าสองมัน และขาแกะสักท่อน
กับคนงามแก้มดั่งทิวลิปในมุมสวนสักแห่ง
นั่นคือความสำราญที่มิใช่สุลต่านองค์ใดจะมีได้
وز می دو منی ز گوسفندی رانی
با لاله رخی و گوشه بستانی
عیشی بود آن نه حد هر سلطانی
สภาพของฟากฟ้าทั้งหมดก็จะน่าพึงพอใจ
และหากมีความยุติธรรมในกิจการต่างๆ บนฟากฟ้า
ดวงใจของผู้มีคุณธรรมจะขุ่นเคืองเมื่อใดเล่า
احوال فلک جمله پسندیده بدی
ور عدل بدی بکارها در گردون
کی خاطر اهل فضل رنجیده بدی
เจ้าจะกดขี่ผู้คนบนก้อนดินอีกนานเพียงไร
นิ้วของฟะรีดูนและฝ่ามือของกัยโคสรอ
เจ้าเอาวางไว้บนแป้นหมุน เจ้าคิดว่ากระไรเล่า
จงบรรเลงบทเพลงหนึ่งและนำเหล้ามาข้างหน้า
เพราะการมาของฤดูร้อนและการจากไปของฤดูหนาวนี้
ได้ทิ้งญัมและกัยลงสู่ธุลีนับแสนนับพัน
برساز ترانهای و پیشآور می
کافکند بخاک صد هزاران جم و کی
این آمدن تیرمه و رفتن دی